ભારતને મળી મોટી સફળતા, ઓડિશાના દરિયામાં ONGCને મળ્યો કુદરતી ગેસનો ભંડાર, ‘સમુદ્ર મંથન’ અભિયાનની પ્રથમ મોટી સિદ્ધિ
ભારતની ઊર્જા સુરક્ષાને લઈને એક મોટા અને મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. ઓડિશાના દરિયાકાંઠા નજીક મહાનદી બેસિનના ઊંડા પાણીમાં સરકારી કંપની ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન એટલે કે ONGCને કુદરતી ગેસની શોધ થઈ છે. આ શોધ એવા સમયે થઈ છે જ્યારે ભારત પોતાની વધતી જતી ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે સતત નવા વિકલ્પો શોધી રહ્યું છે.
ONGCના જણાવ્યા અનુસાર, મહાનદી બેસિનમાં કરવામાં આવેલા ડીપવોટર એક્સપ્લોરેશન દરમિયાન MDW-28 નામના કૂવામાં ગેસ મળ્યો છે. 18 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ કૂવામાંથી ગેસનો પ્રવાહ શરૂ થયો હતો અને ત્યારથી તેમાં સારો ગેસ ફ્લો તથા સ્થિર રિઝર્વોયર પ્રેશર નોંધાયું છે. આ પ્રારંભિક પરિણામોને વિસ્તારની ઊર્જા સંભાવનાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યા છે.
જોકે, આ શોધને લઈને ઉત્સાહ વચ્ચે એક વાત સ્પષ્ટ સમજવી જરૂરી છે. હાલ સુધી આ કૂવામાં રહેલા ગેસના કુલ ભંડારનો ચોક્કસ આંકડો જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી. આગળના પરીક્ષણો અને મૂલ્યાંકન બાદ જ ખબર પડશે કે અહીંથી કેટલો ગેસ વ્યાપારી ધોરણે કાઢી શકાય છે.
ઓડિશાના દરિયામાં ક્યાં મળી ગેસની શોધ?
આ નવી શોધ ઓડિશાના દરિયાકાંઠા નજીક આવેલા મહાનદી ઓફશોર બેસિનમાં થઈ છે. MDW-28 કૂવો ઓડિશાના કોणार્કથી આશરે 43 કિલોમીટર દૂર અને લગભગ 770 મીટર ઊંડા પાણીના વિસ્તારમાં આવેલો છે.
આ કૂવો ONGCના હાલના ડીપવોટર એક્સપ્લોરેશન અભિયાનનો પ્રથમ કૂવો છે. કંપનીએ આ અભિયાનની શરૂઆત 25 જુલાઈ 2026ના રોજ કરી હતી. એટલે કે થોડા જ સમયની અંદર પ્રથમ કૂવામાં ગેસનો સારો પ્રવાહ મળવો આ અભિયાન માટે મહત્વપૂર્ણ શરૂઆત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
કૂવામાં ગેસ મળી આવ્યા બાદ ONGCએ જણાવ્યું છે કે ગેસનો પ્રવાહ પ્રોત્સાહક છે અને રિઝર્વોયર પ્રેશર પણ સ્થિર છે. આ બાબતો કોઈપણ હાઇડ્રોકાર્બન શોધના મૂલ્યાંકનમાં મહત્વ ધરાવે છે.
18 સપ્ટેમ્બરે મળી સફળતાની પહેલી ઝલક
MDW-28 કૂવામાં ડ્રિલિંગનું કામ 25 જુલાઈથી શરૂ થયું હતું. ત્યારબાદ ભૂગર્ભીય અને ભૌતિક માહિતીનું વિશ્લેષણ કરીને કૂવામાં આગળની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી.
18 સપ્ટેમ્બરે કૂવામાં જરૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ ગેસનો પ્રવાહ શરૂ થયો. ત્યારથી ગેસ સારા દરે બહાર આવી રહ્યો છે અને દબાણ પણ જળવાઈ રહ્યું છે.
કંપની માટે આ પરિણામ એટલા માટે પણ મહત્વનું છે કારણ કે ડીપવોટર વિસ્તારમાં ડ્રિલિંગ સામાન્ય જમીન આધારિત ડ્રિલિંગ કરતાં વધુ જટિલ અને ખર્ચાળ હોય છે. સમુદ્રની અંદર વિશેષ સાધનો, ટેક્નોલોજી અને નિષ્ણાતોની જરૂર પડે છે. આવી સ્થિતિમાં શરૂઆતના તબક્કામાં સારો ગેસ ફ્લો મળવો આગામી સંશોધન માટે ઉત્સાહજનક સંકેત છે.
મહાનદી બેસિનમાં અગાઉ પણ મળી હતી સફળતા
મહાનદી બેસિન ONGC માટે નવો વિસ્તાર નથી. આ જ વિસ્તારમાં અગાઉ પણ હાઇડ્રોકાર્બન સંસાધનોની શોધ થઈ ચૂકી છે.
2024માં ONGCએ મહાનદી બેસિનમાં ‘ઉત્કલ’ અને ‘કોણાર્ક’ નામની ગેસ શોધોની જાહેરાત કરી હતી. હવે MDW-28માં મળેલી નવી શોધે આ સમગ્ર વિસ્તારની સંભાવનાઓ અંગે ફરી ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
MDW-28 કૂવો કોણાર્ક ડિસ્કવરી (શોધ સ્થળ) થી આશરે 23 નોટિકલ માઈલના અંતરે આવેલો છે. વર્તમાન અભિયાન હેઠળ કુલ ચાર કૂવા ખોદવાની યોજના છે અને MDW-28 તે પૈકીનો પ્રથમ કૂવો છે.
આનો અર્થ એ થયો કે હાલની શોધને અંતિમ પરિણામ માનવાને બદલે તેને એક મોટા સંશોધન અભિયાનની શરૂઆત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. જો આગળના કૂવાઓમાં પણ સારા પરિણામો મળે, તો મહાનદી બેસિનનું મહત્વ વધુ વધી શકે છે.
‘સમુદ્ર મંથન’ શું છે?
આ શોધને વધુ મહત્વપૂર્ણ બનાવતી બીજી બાબત છે કેન્દ્ર સરકારની ‘સમુદ્ર મંથન’ નેશનલ ઓફશોર એક્સપ્લોરેશન સ્કીમ.
કેન્દ્ર સરકારે જુલાઈ 2026માં આ યોજના માટે ₹84,084 કરોડના ફેઝ-1 ખર્ચને મંજૂરી આપી હતી. આ યોજના નાણાકીય વર્ષ 2030-31 સુધી અમલમાં રહેવાની છે અને તેનો મુખ્ય હેતુ ભારતના દરિયાઈ તથા ઊંડા દરિયાઈ વિસ્તારોમાં તેલ અને ગેસની શોધખોળને ઝડપી બનાવવાનો છે.
સરકારની યોજના માત્ર નવા કૂવા ખોદવા પૂરતી સીમિત નથી. તેમાં આધુનિક સિસ્મિક ડેટા મેળવવા, ડીપવોટર એક્સપ્લોરેશન, સામાન્ય ઓફશોર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવા અને તેલ-ગેસ ક્ષેત્ર માટે જરૂરી સાધનોનું સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવા જેવા વિવિધ પાસાં સામેલ છે.
₹84,084 કરોડ ક્યાં ખર્ચાશે?
‘સમુદ્ર મંથન’ હેઠળ સમુદ્રની અંદર સંશોધન માટે મોટા પાયે રોકાણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
સરકારી માહિતી અનુસાર યોજનામાં આશરે ₹28,534 કરોડ આધુનિક ઓફશોર સિસ્મિક ડેટા એકત્ર કરવા અને તેની પ્રક્રિયા માટે રાખવામાં આવ્યા છે. જ્યારે ડીપવોટર એક્સપ્લોરેશન માટે 60 જેટલા કૂવાઓના ડ્રિલિંગ માટે આશરે ₹43,200 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત શોધાયેલા સંસાધનોને ઝડપથી ઉત્પાદન સાથે જોડવા માટે કોમન ઓફશોર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હબ માટે ₹10,000 કરોડ અને ઓઇલ-ગેસ મેન્યુફેક્ચરિંગ તથા સર્વિસ ઝોન માટે ₹2,000 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે.
આ રીતે સરકારનો પ્રયાસ માત્ર ‘ગેસ શોધવા’ સુધી સીમિત નથી. શોધ થયા પછી તેને ઉત્પાદન સુધી પહોંચાડવાની સમગ્ર વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો પણ આ યોજનાનો હેતુ છે.
ભારત માટે કુદરતી ગેસનું મહત્વ શું છે?
કુદરતી ગેસનો ઉપયોગ વીજ ઉત્પાદન, ખાતર ઉદ્યોગ, શહેરોમાં પાઇપ્ડ ગેસ, CNG અને વિવિધ ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓમાં થાય છે.
ભારતની અર્થવ્યવસ્થા ઝડપથી વધી રહી છે અને તેની સાથે ઊર્જાની માંગ પણ સતત વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં દેશમાં જ વધુ તેલ અને ગેસનું ઉત્પાદન થાય તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ વધઘટની અસર ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર ભારત વિશ્વમાં ક્રૂડ ઓઈલનો ત્રીજો સૌથી મોટો વપરાશકર્તા છે અને દેશનું વાર્ષિક ક્રૂડ ઓઈલ આયાત બિલ લગભગ 144 અબજ અમેરિકન ડોલર, એટલે કે આશરે ₹13 લાખ કરોડ જેટલું છે.
આ સંદર્ભમાં દેશની અંદર નવા હાઇડ્રોકાર્બન સંસાધનો શોધવાનું મહત્વ સમજાય છે.
શું આ શોધથી તરત જ પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તું થશે?
આ સવાલ સ્વાભાવિક છે, પરંતુ તેનો જવાબ સીધો ‘હા’ નથી.
મહાનદી બેસિનમાં ગેસ મળ્યો છે તે ચોક્કસપણે સારા સમાચાર છે, પરંતુ ગેસની શોધ અને ગેસનું વ્યાપારી ઉત્પાદન—બંને અલગ તબક્કા છે.
સૌપ્રથમ કૂવામાંથી મળેલા ગેસનું વિગતવાર મૂલ્યાંકન કરવું પડશે. કેટલો ગેસ ઉપલબ્ધ છે, કેટલો સમય સુધી ઉત્પાદન થઈ શકે છે, ઉત્પાદનનો ખર્ચ કેટલો રહેશે અને તેને જમીન સુધી કેવી રીતે પહોંચાડવામાં આવશે—આ તમામ બાબતોનું મૂલ્યાંકન જરૂરી રહેશે.
એટલે હાલની શોધને ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ સંભાવના તરીકે જોવી યોગ્ય છે, પરંતુ તેના આધારે તરત જ પેટ્રોલ-ડીઝલ કે ગેસના ભાવમાં ઘટાડો થશે એવું કહેવું વહેલું ગણાશે.
જૂની શોધો સાથે જોડાઈ શકે છે નવી શોધ
કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ આ શોધને ભારતના ઓફશોર એક્સપ્લોરેશન માટે મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ ગણાવી છે.
તેમણે સંકેત આપ્યો છે કે આ શોધને આસપાસની અગાઉની શોધો સાથે જોડીને ક્લસ્ટર ડેવલપમેન્ટ કરી શકાય છે. એટલે અલગ-અલગ શોધો માટે અલગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવાને બદલે કેટલીક સામાન્ય સુવિધાઓનો ઉપયોગ થઈ શકે.
આ પ્રકારની વ્યવસ્થાથી ડીપવોટર પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ અને ઉત્પાદન શરૂ કરવામાં લાગતો સમય ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. ONGCએ પણ જણાવ્યું છે કે આ વિસ્તારની શોધોને સંયુક્ત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા વિકસાવવાની સંભાવના પર વિચાર થઈ શકે છે.
‘સમુદ્ર મંથન’થી શું અપેક્ષા છે?
સરકારને આશા છે કે ‘સમુદ્ર મંથન’ યોજના હેઠળ દેશના હાઇડ્રોકાર્બન રિસોર્સ બેઝમાં 600 મિલિયન ટનથી વધુ ઓઇલ-ઇક્વિવેલન્ટનો વધારો થઈ શકે છે.
આ યોજના સફળ થાય તો ભારતનું વાર્ષિક સ્થાનિક ઓઇલ અને ગેસ ઉત્પાદન આશરે 62 મિલિયન ટન ઓઇલ-ઇક્વિવેલેન્ટથી વધારીને 80 મિલિયન ટન સુધી લઈ જવાનું લક્ષ્ય છે.
સરકારના અંદાજ પ્રમાણે વધારાના સ્થાનિક ઉત્પાદનથી દર વર્ષે લગભગ ₹1 લાખ કરોડ સુધીના ક્રૂડ ઓઈલ આયાતમાં ઘટાડાની સંભાવના છે. જોકે આ આંકડા શોધની સફળતા અને ઉત્પાદનના વાસ્તવિક પરિણામો પર આધારિત લક્ષ્યાંકો છે, ખાતરીપૂર્વક પ્રાપ્ત થયેલા લાભ નથી.
ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ?
વિશ્વના વિવિધ વિસ્તારોમાં ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતાના કારણે આયાતી ઈંધણ પર વધુ નિર્ભરતા ધરાવતા દેશો માટે જોખમ વધી શકે છે.
જો દેશ પોતાની જરૂરિયાતનો વધુ હિસ્સો સ્થાનિક સ્ત્રોતોમાંથી પૂરો કરી શકે તો વૈશ્વિક સપ્લાયમાં વિક્ષેપ અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં અચાનક વધારો થાય ત્યારે તેની અસર ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
મહાનદી બેસિનમાં મળેલી ગેસની શોધ આ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે. ખાસ કરીને ભારતના પૂર્વીય દરિયાકાંઠે ડીપવોટર ક્ષેત્રમાં હજુ પણ સંશોધનની મોટી સંભાવનાઓ હોવાને કારણે આગળના કૂવાઓના પરિણામો પણ મહત્વપૂર્ણ બનશે.
હવે આગળ શું થશે?
MDW-28માં ગેસ મળી ગયો છે, પરંતુ હવે સૌથી મહત્વપૂર્ણ તબક્કો શરૂ થશે—વિગતવાર મૂલ્યાંકન અને વ્યાપારી ક્ષમતાની તપાસ.
કૂવામાંથી મળતા ગેસના પ્રવાહ, રિઝર્વોયરની ગુણવત્તા અને સંભવિત ઉત્પાદન ક્ષમતાનો અભ્યાસ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ નક્કી થશે કે અહીંથી વ્યાપારી ધોરણે મોટા પાયે ઉત્પાદન કરવું કેટલું યોગ્ય અને આર્થિક રીતે વ્યવહારુ છે.
સાથે જ ONGC પોતાના વર્તમાન અભિયાન હેઠળ બાકીના કૂવાઓમાં પણ ડ્રિલિંગ આગળ વધારશે. જો આ વિસ્તારોમાંથી વધુ સારા પરિણામો મળે તો મહાનદી બેસિનમાં એક મોટા ઓફશોર ગેસ ક્લસ્ટરના વિકાસની સંભાવના ઊભી થઈ શકે છે.
#ONGC strikes gas in the deep waters of Mahanadi Basin.
MDW-28, the maiden well of ONGC’s current deepwater campaign in the Mahanadi Basin is flowing gas with encouraging rates and sustained reservoir pressure.
The campaign was launched on 25 July 2026 by Hon’ble Minister of Petroleum & Natural Gas Shri @HardeepSPuri, with the spudding of MDW-28 (MN-DW18-1-H-D) in the deep offshore Mahanadi Basin, aligned with the Government’s Samudra Manthan initiative.
The well was perforated on 18 September 2026 following evaluation of subsurface data. It is currently flowing with a good gas rate and healthy reservoir pressure. During operations, ONGC @ChairmanONGC @singharunongc, Director (Technology & Field Services) @vikramsONGC, and Director (Exploration) @opsinhaONGC visited the drillship to interact with and encourage the crew onboard. This find, along with other discoveries in the area, can be a candidate for development through shared facilities enabled by the PNG Rules, 2025, bringing deepwater resources onstream.
ONGC will continue to push into deep and ultra-deepwater frontiers in the search for hydrocarbons, and towards India’s goal of energy security.
Hopefully, a new chapter in India’s energy frontier.
#SamudraManthan #MoPNG #EnergySecurity
#YouAreEnergy #EnergyNowAndNext
@PMOIndia | @narendramodi | @PetroleumMin | @HardeepSPuri | @OfficeofHSP | @TheSureshGopi | @Secretary_MoPNG | @neerajmittalias
— Oil and Natural Gas Corporation Limited (ONGC) (@ONGC_) September 21, 2026
ગેસની આ શોધનો સૌથી મોટો સંદેશ
ઓડિશાના દરિયામાં MDW-28 કૂવામાં મળેલી કુદરતી ગેસની શોધ માત્ર એક કૂવામાં ગેસ મળવાની ઘટના નથી. તે ભારતના ડીપવોટર એક્સપ્લોરેશન ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા મોટા પ્રયાસની શરૂઆત તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે.
એક તરફ દેશમાં ઊર્જાની માંગ વધી રહી છે અને બીજી તરફ આયાતી તેલ-ગેસ પર ખર્ચ થતી વિદેશી ચલણની રકમ પણ મોટી છે. આવી સ્થિતિમાં દેશના દરિયાઈ વિસ્તારમાં છુપાયેલા સંસાધનો શોધવા અને તેને ઉત્પાદન સાથે જોડવાની દિશામાં ‘સમુદ્ર મંથન’ મહત્વની યોજના બની શકે છે.
હાલ MDW-28માંથી મળેલો ગેસ સારો પ્રવાહ અને સ્થિર દબાણ દર્શાવે છે, પરંતુ સાચી સફળતા ત્યારે ગણાશે જ્યારે આ સંસાધનનું વ્યાપારી મૂલ્યાંકન પૂર્ણ થાય અને ભવિષ્યમાં તેનો ઉપયોગ મોટા પાયે શરૂ થઈ શકે.
અત્યારે એટલું ચોક્કસ કહી શકાય કે ઓડિશાના દરિયામાં થયેલી આ નવી શોધે ભારતના ઓફશોર ઊર્જા સંશોધનને નવી આશા આપી છે. હવે મહાનદી બેસિનના બાકીના કૂવાઓમાંથી શું પરિણામ મળે છે અને MDW-28માં મળેલો ગેસ કેટલા મોટા વ્યાપારી સંસાધનમાં પરિવર્તિત થાય છે તેના પર દેશની નજર રહેશે.
