શું દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ફરી વધશે? પશ્ચિમ એશિયામાં કટોકટી અને ક્રૂડ તેલના ભડકા વચ્ચે સરકારે આપી મોટી સ્પષ્ટતા
નવી દિલ્હી: પશ્ચિમ એશિયામાં સતત વધી રહેલા ભૂરાજકીય તણાવ અને વૈશ્વિક ઉર્જા માર્ગો પર ઉભી થયેલી હોર્મુઝ કટોકટીને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૧૦૦ થી વધીને $૧૧૫ ની ભયજનક સપાટી સુધી પહોંચી ગયા છે. આ પરિસ્થિતિને કારણે સમગ્ર દેશમાં સામાન્ય નાગરિકો અને વાહનચાલકોમાં એવી ભીતિ સેવાઈ રહી હતી કે ભારતમાં પણ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ટૂંક સમયમાં જ મોટો ભડકો થશે. જોકે, કેન્દ્ર સરકારના ઉચ્ચ સૂત્રોએ હવે આ અંગે ચિત્ર સ્પષ્ટ કરતા દેશવાસીઓને મોટી રાહત આપતા સમાચાર આપ્યા છે.
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના દરોમાં ગમે તેટલો વધારો થયો હોય, તેમ છતાં પણ ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવમાં તાત્કાલિક ધોરણે કોઈ વધારો કરવામાં આવશે નહીં. દેશમાં ઈંધણનો પુરવઠો સતત અને અવિરત જળવાઈ રહે તે બાબત પર સરકાર અત્યારે વિશેષ ધ્યાન આપી રહી છે, જેથી વૈશ્વિક સ્તરે કિંમતો વધવા છતાં તેની સીધી અને પ્રતિકૂળ અસર ભારતના સામાન્ય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર ન પડે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર અને સરકારી સૂત્રોનો દાવો
સરકારી અધિકારીઓએ બિઝનેસ ટુડેને આપેલી માહિતી મુજબ, વૈશ્વિક સ્તરે ઊંચા ભાવ હોવા છતાં દેશની તેલ વિતરણ કંપનીઓ દ્વારા તાત્કાલિક ભાવવધારો થવાની કોઈ અપેક્ષા નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારમાં દરરોજ થતી વાસ્તવિક હલચલ અને ઉથલપાથલ પર ભારત સરકારનું નાણા મંત્રાલય અને પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય સતત અને બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યું છે.
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓ દરમિયાન દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં અગાઉ થયેલા ફેરફારોને કારણે સામાન્ય વર્ગના બજેટ પર ભારે દબાણ જોવા મળ્યું હતું. દૈનિક વપરાશની ચીજવસ્તુઓ અને પરિવહન ખર્ચ વધી જવાથી મોંઘવારીનો સામનો કરી રહેલા દેશવાસીઓ માટે હાલ પૂરતી આ સ્પષ્ટતા ખૂબ જ આશ્વાસનરૂપ સાબિત થઈ છે. જોકે, આ જાહેરાત બાદ પણ એક પ્રશ્ન સતત ચર્ચાઈ રહ્યો છે કે શું ભવિષ્યમાં પણ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ આ જ સ્તરે યથાવત રહેશે?
ભાવવધારાની ભવિષ્યની સંભાવનાઓ અને પડકારો
નાણાકીય અને ઊર્જા નિષ્ણાતોના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને એવું માની લેવું પણ સંપૂર્ણપણે યોગ્ય રહેશે નહીં કે ભવિષ્યમાં ક્યારેય પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરોમાં વધારો જ નહીં થાય. વૈશ્વિક ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિઓ ખૂબ જ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. આગામી દિવસોમાં દેશમાં પેટ્રોલિયમ પેદાશોના ભાવ મુખ્યત્વે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ કયા સ્તરે સ્થિર થાય છે અને દેશમાં ઇંધણના પુરવઠા (Fuel Supply) ની સ્થિતિ કેવી રહે છે તેના પર સંપૂર્ણપણે આધાર રાખશે.
જો પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ કે તણાવની સ્થિતિ વધુ વિકરાળ બને અને કાચા તેલના ભાવ લાંબા સમય સુધી આટલા ઊંચા સ્તરે જળવાઈ રહે, તો સરકારે અને તેલ કંપનીઓએ નાણાકીય સમીક્ષા કરવી પડી શકે છે. પરંતુ હાલના તબક્કે સરકારે ગ્રાહકોને રક્ષણ આપવાની નીતિ અપનાવી છે.
ઇંધણ પુરવઠો ચાલુ રાખવા પર સરકારનો વિશેષ ભાર
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી સમુદ્રી વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં સર્જાયેલી અસ્થિરતા અને રસ્તાઓ બંધ થવાની ઘટનાઓને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે તેલ પુરવઠાની સાંકળ (Supply Chain) પર ખૂબ જ માળખાકીય પ્રતિકૂળ અસરો પડી છે. વિશ્વના મોટાભાગના તેલ ટેન્કરો આ જ માર્ગેથી પસાર થતા હોવાથી પુરવઠામાં ખલેલ પહોંચી છે અને તે જ કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડના ભાવ ઉછળ્યા છે.
ભારત સરકાર હાલમાં એ સુનિશ્ચિત કરવા માગે છે કે હોર્મુઝ રૂટ અથવા વૈશ્વિક સ્તરેથી આવતો ઇંધણ પુરવઠો કોઈપણ અડચણ વગર અવિરતપણે દેશમાં ચાલુ રહે. આ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવા માટે અને તેલ કંપનીઓને થતા નુકસાનથી બચાવવા માટે, જો જરૂર પડશે તો સરકાર જાહેર ક્ષેત્રની તેલ કંપનીઓને વિશેષ નાણાકીય સહાય (Financial Assistance / Subsidy) પૂરી પાડવા માટે પણ વિચારણા કરી રહી છે. સરકારના આ સક્રિય પગલાંનો મુખ્ય હેતુ એ જ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ઊંચા ભાવોનો ફટકો ભારતના સ્થાનિક ગ્રાહકો સુધી સીધો ન પહોંચે અને દેશમાં આર્થિક સ્થિરતા જળવાઈ રહે.
