મતદાર યાદી અને આઈટી સિસ્ટમ વિવાદ બાદ કડક વલણ: ચૂંટણી પંચે ચાર પાનાંની ગાઈડલાઈન દ્વારા આપ્યો જવાબ
ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) માં કામગીરીની શૈલી અને મહત્વના નિર્ણયોને લઈને ઊભા થયેલા અભૂતપૂર્વ આંતરિક વિવાદ બાદ હવે સંસ્થાની અંદર મોટા વહીવટી અને પ્રક્રિયાગત ફેરફારોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. દેશની સર્વોચ્ચ ચૂંટણી સંસ્થાની અખંડિતતા અને કામગીરી પર ચાલી રહેલી વ્યાપક રાજકીય ચર્ચા વચ્ચે પંચે ચાર પાનાંની એક વિસ્તૃત માર્ગદર્શિકા (ગાઈડલાઈન) જારી કરી છે. આ નવી માર્ગદર્શિકામાં પંચના કામકાજને વધુ સુગમ, પારદર્શી અને જવાબદેહ બનાવવા માટે ૯ મહત્વપૂર્ણ સંગઠનાત્મક અને તકનીકી નિર્ણયોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર તેમજ અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરો વિવેક જોશી અને સુખબીર સિંહ સંધુના બનેલા ત્રણ સભ્યોના પંચમાં સર્જાયેલી અસ્વસ્થતાની પરિસ્થિતિએ તાજેતરમાં સમગ્ર દેશનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. આ આંતરિક ખેંચતાણને પગલે પંચની નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા સામે અનેક સવાલો ઊભા થયા હતા, જેનો જવાબ આપવા અને સ્થિતિ થાળે પાડવા માટે આ નવા સુધારાઓનો અમલ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
૧૪ લેખિત વાંધાથી શરૂ થયો હતો વિવાદ
આ સમગ્ર વિવાદના મૂળમાં ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશી દ્વારા સત્તાવાર રીતે રજૂ કરવામાં આવેલા ઓછામાં ઓછા ૧૪ લેખિત વાંધાઓ હતા. બંને કમિશનરોએ પંચની આંતરિક કામગીરી સંબંધિત અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. જેમાં મુખ્યત્વે દેશની મતદાર યાદીઓની જાળવણી, નવા મતદારોની નોંધણી પ્રક્રિયા, યાદીમાંથી નામો કાઢી નાખવા કે ફરીથી ઉમેરવાની બાબતો અને સમગ્ર આઈટી સિસ્ટમ (IT System) પર વહીવટી નિયંત્રણ જેવા મુદ્દાઓ સામેલ હતા.
જોકે, શરૂઆતમાં ચૂંટણી પંચ તરફથી આ તમામ વાંધાઓને ફગાવી દેવાનો પ્રયાસ કરાયો હતો અને તેને માત્ર સામાન્ય સંપર્ક કે વિચાર-વિમર્શ દરમિયાન મળેલા ઇનપુટ્સ અને સૂચનો ગણાવવામાં આવ્યા હતા. પંચે તે સમયે દાવો કર્યો હતો કે છેલ્લા એક વર્ષમાં લેવાયેલા તમામ નીતિગત નિર્ણયો સર્વાનુમતે જ લેવામાં આવ્યા છે. પરંતુ વધતા દબાણ અને વિવાદની તીવ્રતાને જોતાં આખરે વહીવટી સુધારા કરવાની ફરજ પડી છે.
શું થયા મુખ્ય ૯ મોટા સુધારા?
નવી જારી કરાયેલી ચાર પાનાંની ગાઈડલાઈન મુજબ, ચૂંટણી પંચના રોજના કામકાજમાં સુધારો લાવવા માટે ૯ વિશિષ્ટ ક્ષેત્રોમાં નિયમો બદલવામાં આવ્યા છે. હવેથી પંચની સત્તાવાર બેઠકોના એજન્ડા નક્કી કરવા, મીટિંગના મિનિટ્સ (સત્તાવાર નોંધો) તૈયાર કરવા અને તેને જાળવવાની પ્રક્રિયામાં વધુ કડક પારદર્શિતા જાળવવામાં આવશે.
આ ઉપરાંત, આઈટી સિસ્ટમ અને ટેકનોલોજીના રિવ્યુ માટે આઈઆઈટી (IIT) જેવા પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાન દ્વારા સમીક્ષા કરાવવાની બાબતોનો પણ સમાવેશ કરાયો છે. સાથે જ ચૂંટણી કમિશનરો અને અન્ય ઉચ્ચ અધિકારીઓની વિદેશ યાત્રાઓ, સરકારી વહીવટી પ્રક્રિયાઓ અને આંતરિક નિર્ણયોની મંજૂરી આપવાની પદ્ધતિઓમાં સદંતર બદલાવ કરવામાં આવ્યો છે. આ તમામ સુધારાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ચૂંટણી પંચની સ્વાયત્તતા અને પારદર્શિતા પર જનતાનો વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે.
રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચા ઘેરી બની
ચૂંટણી પંચ જેવા બંધારણીય માળખામાં સર્જાયેલી આ આંતરિક ખેંચતાણ અને ત્યારબાદ લેવાયેલા તાબડતોબ નિર્ણયથી રાજકીય ક્ષેત્રે પણ મોટી ચર્ચા જાગી છે. વિપક્ષી પક્ષો આ મુદ્દાને લઈને ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે, જ્યારે બીજી તરફ ચૂંટણી પંચનું માનવું છે કે આ નવા ૯ સુધારાઓથી સંસ્થાના આંતરિક વહીવટમાં વધુ મજબૂતી અને નિષ્પક્ષતા આવશે. આગામી દિવસોમાં આ નવા નિયમોના અમલીકરણથી કામગીરી કેટલી પારદર્શી બને છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
