ગુજરાત બન્યું પોષણનું મોડેલ? 2.43 કરોડ પ્રવૃત્તિઓ સાથે દેશભરમાં નોંધાવી આગવી ઓળખ
ગુજરાત સરકાર દ્વારા “આપણી આંગણવાડી, આપણી જવાબદારી” ની ખૂબ જ સુંદર અને પ્રેરણાદાયી ભાવના સાથે રાજ્યભરમાં ‘પોષણ માહ-૨૦૨૬’ ની વ્યાપક ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે. આપણા મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ ચાલી રહેલા આ અભિયાનનો મુખ્ય હેતુ રાજ્યના બાળકો, સગર્ભા માતાઓ અને કિશોરીઓમાં પોષણની સ્થિતિ સુધારવાનો છે. આ રાજ્યવ્યાપી મહત્વપૂર્ણ અભિયાનનો શુભારંભ મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રી ડૉ. મનીષાબેન વકીલના હસ્તે કરાવવામાં આવ્યો હતો. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પોષણને માત્ર એક સરકારી કાર્યક્રમ ન રાખતા તેને એક સફળ જનઆંદોલન બનાવવાનો છે.
સમાજના સહયોગથી ચાલી રહેલી વ્યાપક લોકભાગીદારી
આ અભિયાનને સફળ બનાવવા માટે વિવિધ સંલગ્ન વિભાગો, સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ, ઉત્સાહી આંગણવાડી કાર્યકરો, આરોગ્યકર્મીઓ, મહિલા સ્વસહાય જૂથો, માતા-પિતા અને સમગ્ર સમાજની સક્રિય ભાગીદારી જોવા મળી રહી છે. આ તમામના સંયુક્ત પ્રયાસોના પરિણામે ગુજરાતે ગત તા. ૨૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધીમાં કુલ ૨.૪૩ કરોડથી વધુ પોષણલક્ષી પ્રવૃત્તિઓ નોંધાવીને સમગ્ર દેશમાં ડંકો વગાડ્યો છે અને અગ્રીમ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે. આ વિશાળ આંકડામાં મહિલા અને બાળ વિકાસ વિભાગ દ્વારા ૫૬.૧૩ લાખ પ્રવૃત્તિઓ જ્યારે અન્ય સહયોગી વિભાગો દ્વારા ૧.૮૭ કરોડ જેટલી પ્રવૃત્તિઓ સફળતાપૂર્વક સંપન્ન કરવામાં આવી છે.
વિવિધ વિભાગો અને જિલ્લાઓની ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી
આ સમગ્ર પોષણ અભિયાનમાં અનેક વિભાગોએ ખભેથી ખભો મિલાવીને કામ કર્યું છે. જેમાં આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ, આયુષ પ્રભાગ, ગ્રામ વિકાસ વિભાગ, પંચાયત વિભાગ અને શિક્ષણ વિભાગ સૌથી આગળ રહીને યોગદાન આપનારા ટોચના પાંચ વિભાગો સાબિત થયા છે.
જિલ્લાવાર પ્રવૃત્તિઓની વાત કરીએ તો, મહિસાગર, વલસાડ, પાટણ, આણંદ અને મહેસાણા જિલ્લાઓએ બાજી મારીને રાજ્યમાં અગ્રણી સ્થાન મેળવ્યું છે. ખાસ કરીને વલસાડ જિલ્લામાં વહીવટી તંત્ર અને જિલ્લા કલેક્ટરની આગેવાની હેઠળ એક વિશાળ પોષણ જાગૃતિ રેલીનું ભવ્ય આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જેને ઉત્સાહભેર પ્રસ્થાન કરાવવામાં આવ્યું હતું.
મિલેટ્સ, પૌષ્ટિક આહાર અને જંકફૂડ સામે જાગૃતિ
પોષણ માહ દરમિયાન આહારની વિવિધતા અને શરીર માટે જરૂરી પ્રોટીનયુક્ત ખોરાકના સેવન અંગે વિશેષ જનજાગૃતિ ફેલાવવામાં આવી રહી છે. આજના આધુનિક યુગમાં બાળકોને જંકફૂડથી દૂર રાખવા અને સ્થાનિક પૌષ્ટિક ખાદ્યપદાર્થો અપનાવવા પર ભાર મુકાઈ રહ્યો છે. જેમાં મિલેટ્સ, કઠોળ, લીલા શાકભાજી, તાજા ફળો, દૂધ અને બદામ-બીજના મહત્વ વિશે લોકોને માર્ગદર્શન અપાઈ રહ્યું છે.
કાર્યક્રમો અંતર્ગત પૌષ્ટિક વાનગીઓનું નિદર્શન, THR (ટેક હોમ રેશન) અને મિલેટ્સમાંથી બનાવવામાં આવતી સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓનું પ્રદર્શન તથા પોષણ મેળાનું આયોજન થઈ રહ્યું છે. સુરત જેવા મોટા શહેરોમાં તો કોલેજના યુવા વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા પણ સ્વાસ્થ્યપ્રદ આહારના ફાયદા અને જંકફૂડના ગેરફાયદા વિષય પર લોકજાગૃતિ અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે.
આંગણવાડીઓનું સશક્તિકરણ અને ‘પોષણ સંગમ’ પહેલ
આજના સમયમાં આંગણવાડી કેન્દ્રો માત્ર સેવા કેન્દ્રો પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ તે પોષણ અને પ્રારંભિક બાળ વિકાસના સક્રિય કેન્દ્રો તરીકે વિકસી રહી છે. અહીં બાળકોને ગુણવત્તાયુક્ત, સ્વચ્છ અને તાજું ગરમ ભોજન પૂરું પાડવામાં આવે છે. આંગણવાડી મેનેજમેન્ટ કમિટીને વધુ સક્રિય બનાવીને, SNP મેનુ બોર્ડ ડિસ્પ્લે કરીને અને “મારી આંગણવાડી – મારી જવાબદારી” ના સૂત્ર સાથે કમ્યુનિટી ઓનરશિપ મજબૂત કરવામાં આવી રહી છે.
બાળકના જીવનના પ્રથમ ૧,૦૦૦ દિવસ અને શરૂઆતના ૬ વર્ષ બાળકના સર્વાંગી વિકાસ માટે અત્યંત મહત્વના ગણાય છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને અર્લી ચાઈલ્ડહુડ કેર એન્ડ એજ્યુકેશન પર વિશેષ ધ્યાન અપાઈ રહ્યું છે. વળી, બાળકોના વજન અને ઊંચાઈનું નિયમિત માપન કરીને ‘પોષણ ટ્રેકર’ પર તેની નોંધણી કરાય છે. જો કોઈ બાળક કુપોષિત જણાય, તો તેની સમયસર ઓળખ કરીને ‘પોષણ સંગમ’ જેવી અદ્ભુત પહેલ દ્વારા આરોગ્ય વિભાગના સહયોગથી યોગ્ય સારવાર પૂરી પાડવામાં આવે છે.
વર્ષ ૨૦૨૬માં પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજનાના ૧૦ વર્ષ પૂર્ણ થઈ રહ્યા છે, આ અવસરે સંતૃપ્તિ અભિયાન ચલાવીને વધુને વધુ ગર્ભવતી અને ધાત્રી માતાઓની નોંધણી સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી રહી છે. ગુજરાત સરકાર પોષણને માત્ર એક મહિના પૂરતી મર્યાદિત પ્રવૃત્તિ ન માનતા તેને દૈનિક જીવનશૈલી અને સામાજિક જવાબદારી બનાવીને એક સ્વસ્થ અને “સુપોષિત ગુજરાત” ના નિર્માણ માટે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે.
