યુ.એન. મહેતા હોસ્પિટલથી લઈને ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ સુધી: કાર્ડિયાક કેરમાં ગુજરાત નંબર વન
દર વર્ષે ૨૯ સપ્ટેમ્બરે મનાવવામાં આવતો ‘વિશ્વ હૃદય દિવસ’ એ માત્ર એક તારીખ નથી, પરંતુ આપણા શરીરના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અંગ એવા હૃદયની સંભાળ રાખવાની એક ગંભીર યાદ અપાવતો અવસર છે. કોઈપણ રાજ્યની સાચી સમૃદ્ધિ અને પ્રગતિ તેના નાગરિકોના નિરોગી સ્વાસ્થ્ય પર આધારિત હોય છે. આજની વ્યસ્ત જીવનશૈલી અને બદલાતી ખાણીપીણી વચ્ચે હૃદયરોગનું જોખમ સતત વધી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં, ગુજરાત સરકારે રાજ્યના નાગરિકો માટે જે પ્રકારની અદભૂત અને સંવેદનશીલ કાર્ડિયાક કેર (હૃદય રોગની સારવાર) વ્યવસ્થાઓ ઊભી કરી છે, તે ખરેખર પ્રશંસનીય અને દેશભરમાં એક ઉત્તમ ઉદાહરણ સમાન છે.
છેવાડાના માનવી સુધી આધુનિક કાર્ડિયાક કેરની પહોંચ
પહેલાંના સમયમાં હૃદયરોગની સારવાર એટલે માત્ર મોટા શહેરોની મોંઘીદાટ ખાનગી હોસ્પિટલો અને સામાન્ય કે ગરીબ પરિવાર માટે તે અશક્ય જેવું હતું. પરંતુ ગુજરાત સરકારે આ વ્યાખ્યા બદલી નાખી છે. અમદાવાદ સ્થિત ‘યુ.એન. મહેતા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ કાર્ડિયોલોજી એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર’ને વિશ્વસ્તરીય ટેકનોલોજી અને અત્યાધુનિક સાધનોથી સજ્જ કરીને આજે એશિયાની સૌથી મોટી અને આધુનિક હૃદયરોગની સરકારી હોસ્પિટલ બનાવવામાં આવી છે.
સરકારે માત્ર અમદાવાદ પૂરતું સીમિત ન રહેતા રાજકોટ, સુરત, વડોદરા અને જામનગર જેવા પ્રાદેશિક શહેરોમાં પણ ઉત્તમ હૃદયરોગ સારવાર કેન્દ્રો વિકસાવ્યા છે. આના પરિણામે, રાજ્યના કોઈપણ ખૂણે બેઠેલા દર્દીને હવે હૃદયની ગંભીર બીમારી માટે હજારો કિલોમીટર દૂર જવું પડતું નથી, પરંતુ પોતાના ઘર આંગણે જ ઉત્તમ તબીબી સહાય મળી રહે છે.
આયુષ્યમાન ભારત અને ‘મા’ કાર્ડ: ગરીબો માટે આશીર્વાદરૂપ
ગરીબ કે મધ્યમ વર્ગના પરિવારમાં જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને હાર્ટ એટેક આવે અથવા બાયપાસ સર્જરી કે એન્જિયોપ્લાસ્ટી જેવી ખર્ચાળ સારવારની જરૂર પડે, ત્યારે આખો પરિવાર આર્થિક રીતે ભાંગી પડતો હોય છે. આ કપરા સમયમાં ગુજરાત સરકારની ‘મુખ્યમંત્રી અમૃતમ (MA) કાર્ડ’ અને ‘આયુષ્યમાન ભારત યોજના’ દર્દીઓ માટે સાક્ષાત સંજીવની સાબિત થઈ છે.
આ યોજનાઓની મદદથી લાખો નાગરિકોએ હૃદયરોગની અત્યંત ખર્ચાળ સર્જરીઓ તદ્દન મફતમાં કરાવી છે. આ ઉપરાંત, જન્મજાત હૃદયની ખામી (Congenital Heart Defects) ધરાવતા માસૂમ બાળકો માટે ‘બાલ સખા યોજના’ અને શાળા આરોગ્ય કાર્યક્રમ હેઠળ હજારો બાળકોના ઓપરેશન સફળતાપૂર્વક પાર પાડીને સરકારે તેમને નવું જીવન બક્ષ્યું છે.
‘૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ’ અને ગોલ્ડન અવરનું મહત્વ
હૃદયરોગના કિસ્સામાં દર્દીને હોસ્પિટલ પહોંચાડવા માટેનો પહેલો એક કલાક એટલે કે ‘ગોલ્ડન અવર’ સૌથી વધુ નિર્ણાયક હોય છે. આ સમયગાળામાં જો યોગ્ય પ્રાથમિક સારવાર મળી જાય, તો દર્દીનો જીવ બચી જવાની શક્યતા ખૂબ વધી જાય છે.
ગુજરાત સરકારની ઈમરજન્સી મેડિકલ સર્વિસ ‘૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ’ આ દિશામાં દેવદૂત સાબિત થઈ રહી છે. દરેક ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સમાં એડવાન્સ લાઈફ સપોર્ટ સિસ્ટમ, ઈસીજી મશીન અને કુશળ પેરામેડિકલ સ્ટાફ ઉપલબ્ધ હોય છે. એમ્બ્યુલન્સમાં જ દર્દીનું ઈસીજી કરીને તબીબ સાથે સલાહ કરવામાં આવે છે, જેનાથી હોસ્પિટલ પહોંચતા પહેલા જ રસ્તામાં યોગ્ય ઉપચાર શરૂ થઈ જાય છે અને અનેક અમૂલ્ય જીવો બચી જાય છે.
‘પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થકેર’ અને જાગૃતિ અભિયાન
માત્ર સારવાર આપવી જ નહીં, પરંતુ નાગરિકોને હૃદયરોગથી બચાવવા માટે રોગ થાય જ નહીં તેવા પ્રયાસો (Preventive Healthcare) કરવા પણ એટલા જ જરૂરી છે. આ વાતને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત સરકારે રાજ્યભરમાં વ્યાપક સ્તરે જાગૃતિ અભિયાનો શરૂ કર્યા છે.
શાળાઓમાં રમત-ગમત, યુવાનો માટે યોગ શિબિરો, સિનિયર સિટીઝનો માટે ખાસ સ્વાસ્થ્ય શિબિરો અને હેલ્ધી લાઈફસ્ટાઈલ અપનાવવાની અપીલ કરતી ઝુંબેશો ચલાવવામાં આવે છે. સરકારનું માનવું છે કે સ્વસ્થ આહાર, નિયમિત કસરત અને તણાવમુક્ત જીવનશૈલી અપનાવીને હૃદયરોગના જોખમને ઘણે અંશે ઘટાડી શકાય છે.
