ભોજન બાદ વધારે પાણી પીવાથી પેટમાં કેવી થાય છે અસર? આયુર્વેદ અને આરોગ્ય નિષ્ણાતો પાસેથી જાણો ખોરાક તથા પાણીનો સાચો નિયમ
આપણી દૈનિક જીવનશૈલી અને ખોરાક સાથે જોડાયેલી ઘણી નાની નાની આદતો આપણા પાચનતંત્ર પર ખૂબ ઊંડી અસર છોડે છે. આમાંથી એક સામાન્ય આદત એ છે કે ભોજન કર્યા બાદ તરત જ અથવા જમતી વખતે જ વધુ પ્રમાણમાં પાણી પીવું. મોટાભાગના લોકો ખોરાક ગળે ઉતારવા માટે કે જમ્યા પછી તરત આખો ગ્લાસ ભરીને પાણી પી લેતા હોય છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ આદત તમારા પેટની પાચન ક્રિયાને મંદ કરી શકે છે અને સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે?
આરોગ્ય નિષ્ણાતો અને આયુર્વેદાચાર્યોના જણાવ્યા અનુસાર, જમ્યા પછી તરત જ વધારે પાણી પીવાથી પેટમાં હાજર પાચક રસ (Digestive Enzymes) પાતળા થઈ જાય છે, જેના કારણે ખોરાક યોગ્ય રીતે પચતો નથી. ખોરાકનું પાચન યોગ્ય રીતે ન થવાને કારણે પેટમાં ગેસ, એસિડિટી, પેટનું ફૂલવું અને ભારેપણું જેવી વિવિધ સમસ્યાઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણ: કફ દોષ અને પાચન અગ્નિ પર અસર
આયુર્વેદ મુજબ, ભોજન કર્યા બાદ તરત જ પાણી પીવાથી શરીરમાં કફ દોષ અને ચરબીનું પ્રમાણ વધી શકે છે. આયુર્વેદમાં પાચન પ્રક્રિયાને ‘જઠરાગ્નિ’ સાથે સરખાવવામાં આવી છે. જેમ સળગતા અગ્નિ પર પાણી નાખવાથી તે શાંત થઈ જાય છે, તેવી જ રીતે ભોજન પછી તરત જ વધુ પાણી પીવાથી પાચક અગ્નિ મંદ પડી જાય છે.
એ જ રીતે, જો કોઈ વ્યક્તિ ભોજન કરવાની પહેલા તરત જ વધુ પાણી પીવે છે, તો તે પાચન શક્તિને મંદ કરી દે છે, જેનાથી ભૂખ ઓછી થઈ જાય છે અને વ્યક્તિ સામાન્ય કરતા ઓછું ખાઈ શકે છે. પરિણામે, શરીરને જરૂરી પૂરતું પોષણ મળતું નથી અને શરીરમાં ચરબીનો સંચય થવા લાગે છે.
જમ્યા પછી વધારે પાણી પીવાથી થતી મુખ્ય અસરો
આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે, જમવાની સાથે કે ભોજન પછી એક સાથે વધુ પાણી પીવાથી નીચે મુજબની ક્ષતિઓ થઈ શકે છે:
૧. પેટનું ફૂલવું અને ભારેપણું: વધુ પડતું પાણી પીવાથી પેટ ભરેલું લાગે છે, જે અગવડતા તરફ દોરી જાય છે. ખાસ કરીને જે લોકોનું પાચનતંત્ર સંવેદનશીલ હોય છે, તેમને પેટનું ફૂલવું, ભારેપણું અથવા સતત ઓડકાર આવવી જેવી તકલીફો થાય છે.
૨. એસિડ રિફ્લક્સ અને છાતીમાં બળતરા: જો કોઈ વ્યક્તિને પહેલેથી જ એસિડિટી કે એસિડ રિફ્લક્સની સમસ્યા હોય, તો ભોજન પછી વધુ પડતું પ્રવાહી પીવાથી પેટની અંદરનું દબાણ વધી જાય છે, જે એસિડને ઉપર તરફ ધકેલે છે.
શું જમ્યા બાદ પાણી પીવું બિલકુલ બંધ કરી દેવું જોઈએ?
અહીં એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે જમ્યા પછી સામાન્ય માત્રામાં પાણી પીવાથી પાચન ક્રિયા સંપૂર્ણ બંધ થઈ જતી નથી. ખોરાકના પાચન માટે પેટમાં ગેસ્ટ્રિક જ્યુસ અને પાચક ઉત્સેચકો કુદરતી રીતે કામ કરે છે. પાચનતંત્રમાં ખોરાકને આગળ ધકેલવા અને મિશ્રિત કરવા માટે પાણી અમુક અંશે જરૂરી પણ છે.
તકલીફ ત્યારે જ ઊભી થાય છે જ્યારે વ્યક્તિ એક સાથે ગ્લાસ ભરીને વધારે પાણી પી લે છે. તેથી, જમ્યા પછી આખો ગ્લાસ પાણી ગટગટાવવાને બદલે માત્ર તરસ છીપાવવા માટે બે-ત્રણ ઘૂંટડા પાણી પીવું હિતાવહ છે.
જમવા અને પાણી પીવાના સાચા નિયમો
આરોગ્ય નિષ્ણાતો અનુસાર, ભોજન અને પાણી વચ્ચે ચોક્કસ સમયગાળો રાખવો જોઈએ:
ભોજન કરવાના આશરે ૩૦ મિનિટ પહેલાં પાણી પી લેવું જોઈએ.
ભોજન કરતી વખતે જો જરૂર લાગે, તો ગળાને ભેજવાળું રાખવા માત્ર ૧-૨ ઘૂંટડા પાણી પીવું.
ભોજન કર્યા પછી આશરે ૪૫ મિનિટ થી ૧ કલાક બાદ જ ધરાઈને પાણી પીવું જોઈએ. આ સમયગાળા દરમિયાન પેટ ખોરાકને પચાવવાનું પ્રાથમિક કાર્ય પૂર્ણ કરી લે છે.
તમારી જરૂરિયાત અને તરસ મુજબ પાણી પીવું સારું છે, પરંતુ જમ્યા પછી તુરંત જ વધારે પાણી પીવાની આદતમાં સુધારો કરીને તમે પાચન સંબંધિત ઘણી ગંભીર સમસ્યાઓથી બચી શકો છો.
