પૈસા ગયા પાણીમાં? ના જરાય નહીં! જો અજાણતા ખોટા ખાતામાં UPI પેમેન્ટ થાય તો તુરંત કરો આ ૫ કામ!
આજના આધુનિક સમયમાં ડિજિટલ યુગમાં આપણે ચાની કિટલી પર ₹૧૦ ચૂકવવાના હોય કે પછી મોલમાં હજારો રૂપિયાનું બિલ ચૂકવવાનું હોય, મોટાભાગના લોકો રોકડ આપવાને બદલે UPI દ્વારા જ ચુકવણી કરવાનું પસંદ કરે છે. બસ મોબાઈલ કાઢ્યો, સ્કેન કર્યું અથવા નંબર નાખ્યો અને થોડી જ સેકન્ડોમાં પૈસા સામે વાળી વ્યક્તિના ખાતામાં પહોંચી જાય છે. UPI એ આપણી રોજિંદી જિંદગીને ખૂબ જ સરળ અને ઝડપી બનાવી દીધી છે.
પરંતુ ઘણીવાર આ ઉતાવળ જ મોટી મુશ્કેલીનું કારણ બની જતી હોય છે. ટાઈપિંગમાં એક નાનકડો નંબર આઘોપાછો થવાને કારણે અથવા ખોટો QR કોડ સ્કેન થવાના કારણે આપણે મોકલવાના કોઈ બીજાને હોય અને પૈસા કોઈ અજાણી વ્યક્તિના ખાતામાં જમા થઈ જાય છે. જ્યાં સુધીમાં આપણને પોતાની ભૂલનો અહેસાસ થાય છે, ત્યાં સુધીમાં તો બેંકમાંથી મેસેજ આવી જાય છે કે રકમ ડેબિટ થઈ ગઈ છે.
આવી પરિસ્થિતિમાં મોટાભાગના લોકો ગભરાઈ જાય છે અને માની લે છે કે હવે તેમના પૈસા કાયમ માટે ડૂબી ગયા. પરંતુ ગભરાવાની કે હિંમત હારવાની જરૂર નથી. જો તમારી સાથે પણ ક્યારેય આવી ભૂલ થઈ જાય, તો નિયમબદ્ધ પગલાં ભરીને તમે તમારા પૈસા પાછા મેળવવાનો પ્રયાસ કરી શકો છો. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે ખોટા UPI ટ્રાન્ઝેક્શન થાય ત્યારે તમારે તરત જ શું કરવું જોઈએ.
ટ્રાન્ઝેક્શનની વિગતો સાચવો અને સામે વાળી વ્યક્તિનો સંપર્ક કરો
જેવી જ તમને ખબર પડે કે પૈસા ખોટા અકાઉન્ટમાં ટ્રાન્સફર થઈ ગયા છે, સૌથી પહેલું કામ એ કરો કે તે વ્યવહારની તમામ વિગતો પોતાની પાસે સુરક્ષિત કરી લો.
સ્ક્રીનશોટ અને વિગતો: ટ્રાન્ઝેક્શનનો સ્ક્રીનશોટ લો અને તેમાં દર્શાવેલ UTR નંબર (અથવા ટ્રાન્ઝેક્શન ID), તારીખ, સમય અને ટ્રાન્સફર કરેલી રકમ અલગથી નોંધી લો. જ્યારે તમે આગળ ફરિયાદ કરશો ત્યારે આ તમામ વિગતો પુરાવા તરીકે કામ લાગશે.
શાંતિથી વાત કરો: જો શક્ય હોય તો, જે વ્યક્તિના ખાતામાં ભૂલથી પૈસા ગયા છે તેનો મોબાઈલ નંબર મેળવીને સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કરો. તેમને શાંતિથી આખી પરિસ્થિતિ સમજાવો અને ટ્રાન્ઝેક્શનનો પુરાવો બતાવો. ઘણીવાર સામે વાળી વ્યક્તિ સમજુ હોય તો તે તરત જ તમારા પૈસા પરત કરી દેતી હોય છે.
ખાસ સાવચેતી: પૈસા પાછા મેળવવાની લ્હાયમાં કોઈપણ અજાણી વ્યક્તિ દ્વારા મોકલવામાં આવેલી શંકાસ્પદ લિંક પર ક્લિક કરશો નહીં. તેમજ તમારો UPI PIN, OTP કે બેંકિંગ પાસવર્ડ ક્યારેય કોઈની સાથે શેર કરશો નહીં.
જે-તે UPI પેમેન્ટ એપ પર ફરિયાદ નોંધાવો
જો સામે વાળી વ્યક્તિ તમારો ફોન ન ઉપાડે અથવા પૈસા પાછા આપવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દે, તો સમય બગાડ્યા વગર તમે જે પેમેન્ટ એપ (જેમ કે Google Pay, PhonePe, Paytm કે BHIM) નો ઉપયોગ કર્યો હોય તેના ‘Help’ કે ‘Support’ સેક્શનમાં જઈને તરત જ ફરિયાદ દાખલ કરો.
એપમાં નિર્દિષ્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન પસંદ કરી ‘Money sent to wrong account’ (ભૂલથી ખોટા ખાતામાં પૈસા મોકલાઈ ગયા છે) વિકલ્પ પસંદ કરો.
એપ દ્વારા માંગવામાં આવેલી તમામ વિગતો સાચી ભરો.
ફરિયાદ નોંધાયા બાદ તમને જે કોમ્પ્લેઇન રેફરન્સ નંબર (Reference Number) મળે તેને ચોક્કસ સાચવી રાખો.
તેના તરત જ બાદ તમારી પોતાની બેંકના કસ્ટમર કેરમાં ફોન કરીને આ બનાવની જાણ કરો. બેંકને ટ્રાન્ઝેક્શન ID, રકમ અને તારીખ આપીને મામલાની તપાસ શરૂ કરવા વિનંતી કરો. તમે જેટલી ઝડપથી બેંકને જાણ કરશો, તપાસ એટલી જ ઝડપથી શરૂ થશે.
NPCI પોર્ટલ પર ઓનલાઇન વિવાદ નોંધાવો
ભારતમાં તમામ UPI વ્યવહારોનું સંચાલન નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) દ્વારા કરવામાં આવે છે. જો પેમેન્ટ એપ કે બેંક સ્તરેથી તમને યોગ્ય ઉકેલ ન મળે, તો તમે સીધા NPCI ના સત્તાવાર પોર્ટલ પર જઈને પોતાની ફરિયાદ દાખલ કરી શકો છો.
NPCI ની અધિકૃત વેબસાઇટ પર જઈને ‘UPI Dispute Redressal Mechanism’ સેક્શનમાં જાઓ.
ત્યાં ટ્રાન્ઝેક્શન ટેબ હેઠળ ‘Incorrectly transferred to another account’ વિકલ્પ પસંદ કરો.
તમારી પાસે માંગવામાં આવેલા તમામ દસ્તાવેજો અને ટ્રાન્ઝેક્શનની સચોટ માહિતી અપલોડ કરો. NPCI ની આ ગ્રીવાન્સ સિસ્ટમ દ્વારા બેંકો વચ્ચે સંકલન સાધીને મુદ્દાનો ઉકેલ લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
બેંક શાખા (Branch) ની રૂબરૂ મુલાકાત લો અને લેખિત અરજી આપો
માત્ર ઓનલાઇન ફરિયાદ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે તમારી પોતાની બેંક શાખાની રૂબરૂ મુલાકાત લેવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
બેંક મેનેજરને સંબોધીને એક લેખિત અરજી (Written Application) લખો, જેમાં ભૂલથી થયેલા ટ્રાન્ઝેક્શનની પૂરી વિગત દર્શાવો.
આ અરજી સાથે ટ્રાન્ઝેક્શનનો સ્ક્રીનશોટ અથવા બેંક સ્ટેટમેન્ટની નકલ સામેલ કરો.
બેંકમાં અરજી જમા કરાવ્યા બાદ તેની એક નકલ પર બેંકનો સિક્કો અને એક્નોલેજમેન્ટ (સાઇન્ડ રિસિપ્ટ) લેવાનું ભૂલશો નહીં.
તમારી બેંક સામે વાળી વ્યક્તિની બેંક સાથે સંપર્ક કરીને તે અકાઉન્ટ હોલ્ડર પાસેથી પૈસા પરત મેળવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરશે. જોકે, ધ્યાનમાં રાખવું કે પૈસા પાછા આવવાનો આધાર સામે વાળી વ્યક્તિના ખાતામાં બેલેન્સ ઉપલબ્ધ છે કે નહીં અને તે વ્યક્તિ પૈસા ડેબિટ કરવાની મંજૂરી (Consent) આપે છે કે નહીં તેના પર રહેલો છે. બેંક પોતાની મરજીથી કોઈના ખાતામાંથી સીધા પૈસા કાઢી શકતી નથી.
છેલ્લો ઉપાય: RBI ઓમ્બડ્સમેન (જગપાલ) ની મદદ લો
જો બેંકમાં લેખિત ફરિયાદ કર્યા પછી પણ ૩૦ દિવસ સુધી તમને કોઈ સંતોષકારક જવાબ ન મળે અથવા બેંક તમારી વાત સાંભળવાની મનાઈ કરી દે, તો તમે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ના દ્વાર ખટખટાવી શકો છો.
RBI ના ઓનલાઇન કમ્પ્લેઇન્ટ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (CMS Portal) પર જઈને બેંક વિરુદ્ધ ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. આ માટે તમારી પાસે બેંકમાં કરેલી પ્રથમ ફરિયાદનો પુરાવો અને તેની પહોંચ હોવી ફરજિયાત છે. RBI ઓમ્બડ્સમેન બેંકની કામગીરીની સમીક્ષા કરશે અને નિયમ મુજબ યોગ્ય કાર્યવાહી કરીને ગ્રાહકને ન્યાય અપાવશે.
સાવચેતી એ જ સલામતી છે. UPI દ્વારા કોઈપણ વ્યક્તિને નાણાં ટ્રાન્સફર કરતી વખતે હંમેશા નામ અને રકમ બે વાર ચકાસી લેવાની આદત કેળવવી જોઈએ, જેથી આવી મુશ્કેલીઓથી બચી શકાય.
