પાકિસ્તાની વેપારીઓએ કરી પ્રતિબંધ હટાવવાની આજીજી
વર્ષ ૨૦૧૯ માં પુલવામા ખાતે થયેલા આતંકવાદી હુમલા અને ત્યારબાદ વધેલા રાજદ્વારી તણાવ પછી પાકિસ્તાન સરકારે ભારત સાથેના તમામ દ્વિપક્ષીય વેપારી સંબંધો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદી દીધો હતો. આ નિર્ણયને આશરે સાત વર્ષનો સમય વિતી ચૂક્યો છે, પરંતુ તેની અત્યંત વિનાશક અસર હવે પાકિસ્તાનના આર્થિક માળખા અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે.
પાક-ભારત વ્યાપાર પરિષદ (Pakistan-India Business Council) ના અધ્યક્ષ નૂર મુહમ્મદ કસુરીએ તાજેતરમાં આપેલા એક નિવેદનમાં મોટો દાવો કરતાં જણાવ્યું છે કે ભારત સાથેનો વેપાર સ્થગિત કરવાના કારણે પાકિસ્તાનને અત્યાર સુધીમાં અંદાજે ૪૦ અબજ યુએસ ડૉલર ($40 Billion) નું વિરાટ આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડ્યું છે. સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈ (PTI) ના અહેવાલ મુજબ, કસુરીએ ઇસ્લામાબાદની સરકારને ભારત સાથેના વેપાર પ્રતિબંધ પર તુરંત પુનર્વિચાર કરવા અને વ્યાપારી સંબંધો પુનઃસ્થાપિત કરવા કરગરીને અપીલ કરી છે.
પડોશીની દુકાન અને દૂરનો મોંઘો સામાન: પરિવહન ખર્ચમાં જંગી વધારો
આ પરિસ્થિતિને એક સામાન્ય ઘરગથ્થુ ઉદાહરણ દ્વારા સમજી શકાય છે. ધારો કે તમારા ઘરની બિલકુલ બાજુમાં જ એક વિશાળ અને સસ્તી કરિયાણાની દુકાન આવેલી છે, પરંતુ અંગત મતભેદોને કારણે તમે ત્યાંથી ખરીદી કરવાનું બંધ કરી દો છો. હવે તમારે એ જ લોટ, ખાંડ, શાકભાજી કે તેલ ખરીદવા માટે દુરના કોઈ બીજા શહેરમાં જવું પડે છે.
સામાન એ જ રહેશે પરંતુ ભાડું વધશે, માલ આવવામાં મોડું થશે અને તમારું માસિક બજેટ સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જશે. પાકિસ્તાની ઉદ્યોગો અને કંપનીઓ સાથે હાલમાં બિલકુલ આવું જ બની રહ્યું છે.
ભારતમાંથી જરૂરી પુરવઠો બંધ થતાં પાકિસ્તાની વ્યવસાયોને કાચા માલ, કૃષિ પેદાશો અને ઔદ્યોગિક સાધનો માટે ચીન, બ્રાઝિલ કે પશ્ચિમના દુરના બજારો પર નિર્ભર રહેવું પડ્યું છે. પરિણામે દરિયાઈ નૂર ખર્ચ (Shipment Cost) અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન ભાડાં ખૂબ જ વધી ગયા છે, જેણે આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહેલા પાકિસ્તાની ઉદ્યોગોની કમર ભાંગી નાખી છે.
દવા ઉત્પાદકોને વાર્ષિક ૩ અબજ ડૉલર અને કાપડ ઉદ્યોગને ૫ અબજ ડૉલરની ફટકાર
ભારતથી અંતર વધવાથી પાકિસ્તાનનો ફાર્માસ્યુટિકલ (દવા) ઉદ્યોગ સૌથી વધુ કંગાળ સ્થિતિમાં મુકાયો છે. કસુરીના અંદાજ મુજબ, જો પાકિસ્તાની દવા કંપનીઓ ભારતમાંથી એક્ટિવ ફાર્માસ્યુટિકલ ઇન્ગ્રીડિયન્ટ્સ (API) અને કાચો માલ મેળવવાનું ફરી શરૂ કરે, તો તેઓ વાર્ષિક $૨ થી $૩ અબજ ડૉલરની મજબૂત બચત કરી શકે છે.
આ કોઈ એક વખતની નહીં પરંતુ દર વર્ષે ગુમાવાતી રકમ છે. તે જ રીતે, પાકિસ્તાનની મુખ્ય નિકાસ સમાન ટેક્સટાઇલ (કાપડ) ક્ષેત્રને પણ ભારે નુકસાન વેઠવું પડી રહ્યું છે. પાકિસ્તાનમાં કપાસનું ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે અને ખેડૂતો શેરડીના પાક તરફ વળ્યા છે.
તેથી કાપડ મિલોને અત્યંત મોંઘા ભાડાં ચૂકવીને બ્રાઝિલ, ઇજિપ્ત, ચીન અને અમેરિકાથી કપાસ આયાત કરવો પડે છે. આ ફેરફારથી કાપડ ઉદ્યોગ પર પ્રતિ વર્ષ આશરે $૫ અબજ ડૉલરનો વધારાનો બોજ પડ્યો છે.
પેટ્રોલિયમ, સિમેન્ટ અને ખાતર માટે ભારત શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ
આ સમસ્યા માત્ર દવા કે કાપડ પૂરતી સીમિત નથી. પાકિસ્તાન હાલમાં દૂરના દેશોમાંથી ખાંડ, રાસાયણિક ખાતર, સિમેન્ટ, પેટ્રોલિયમ પેદાશો, લોખંડ-સ્ટીલ અને ભારે મશીનરીની મોંઘા ભાવે આયાત કરી રહ્યું છે. ભારત આ તમામ ક્ષેત્રોમાં વિશ્વકક્ષાનું ઉત્પાદન ધરાવે છે.
વિશેષ કરીને તેલ રિફાઇનરીઓની વાત કરીએ તો, ભારતની વિશાળ રિફાઇનરીઓ પાકિસ્તાનની ભૌગોલિક સરહદની અત્યંત નજીક આવેલી છે. જો ભારત સાથે પેટ્રોલિયમ વેપાર શરૂ થાય તો પાકિસ્તાનને અત્યંત સસ્તું અને ઝડપી ઇંધણ મળી શકે તેમ છે.
રાજકારણ અને આર્થિક સંબંધો અલગ રાખવાની અપીલ
પાક-ભારત વ્યાપાર પરિષદના અધ્યક્ષે બંને દેશોની સરકારોને અપીલ કરી છે કે તેઓ આંતરિક રાજકીય કે સીમા વિવાદોથી આર્થિક સહયોગને અલગ રાખે. રાજકીય મતભેદોની ચર્ચા ટેબલ પર ચાલતી રહેવી જોઈએ પરંતુ તેના લીધે વેપારી સંબંધો રોકાવા જોઈએ નહીં.
કસુરીએ શ્રીલંકાના આર્થિક સંકટનું ઉદાહરણ આપતા કહ્યું કે મુશ્કેલ સમયમાં ભારતે શ્રીલંકાને અબજો ડૉલરની સહાય આપીને ઉગાર્યું હતું. જો ભારત સાથે વેપાર, ધાર્મિક પર્યટન અને સાંસ્કૃતિક સંબંધો ફરી શરૂ થાય, તો તેનાથી પાકિસ્તાનમાં ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટશે, નવી રોજગારી સર્જાશે અને સમગ્ર પ્રાદેશિક સપ્લાય ચેઈન મજબૂત બનશે.
