ભારત હાલમાં સમગ્ર વિશ્વમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતા નાગરિક ઉડ્ડયન (Civil Aviation) બજારોમાંનું એક બની ચૂક્યું છે. દેશમાં હવાઈ મુસાફરોની સંખ્યામાં થઈ રહેલા સતત વધારા વચ્ચે હવે ભારત સરકાર આ ઉદ્યોગને સંપૂર્ણપણે આત્મનિર્ભર બનાવવા તરફ એક ઐતિહાસિક ડગલું ભરવા જઈ રહી છે. આગામી માત્ર બે જ વર્ષમાં ભારત પોતાનું ‘મેડ-ઇન-ઇન્ડિયા’ પેસેન્જર વિમાન બનાવવાની દિશામાં નોંધપાત્ર સફળતા હાંસલ કરશે, જે ભારતીય ઉડ્ડયન ક્ષેત્રની તસવીર સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે.
તાજેતરમાં આયોજિત ‘સીઆઈઆઈ પાર્ટનરશિપ સમિટ’ (CII Partnership Summit) દરમિયાન કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી કે. રામ મોહન નાયડુએ આ મહત્વાકાંક્ષી યોજના અંગે વિસ્તૃત માહિતી આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારત સરકાર દેશમાં મજબૂત વિમાન ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા માટે વિશ્વની અગ્રણી વિમાન નિર્માતા કંપનીઓ સાથે મળીને કામ કરી રહી છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર વિમાનના છૂટા ભાગો બનાવવાનો નથી, પરંતુ ભારતમાં સંપૂર્ણ વિમાનની ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન ક્ષમતા વિકસાવવાનો છે. આ માટે એરબસ, બોઇંગ અને એમ્બ્રેર જેવી વૈશ્વિક દિગ્ગજ કંપનીઓ સાથે સહયોગ સાધવામાં આવી રહ્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ અગાઉ અનેક મંચ પરથી ભારતના પોતાના નાગરિક વિમાન બનાવવાની મહત્વાકાંક્ષા વ્યક્ત કરી છે.
અદાણી ગ્રુપ અને એમ્બ્રેરની ભાગીદારીથી મળશે મોટો વેગ
ભારતમાં નાગરિક વિમાનોના ઉત્પાદનના આ સપનાને સાકાર કરવામાં બ્રાઝિલની વિશ્વવિખ્યાત વિમાન નિર્માતા કંપની ‘એમ્બ્રેર’ (Embraer) અને ભારતના અગ્રણી ઉદ્યોગ સમૂહ ‘અદાણી ગ્રુપ’ વચ્ચેની ભાગીદારી ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવશે. નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રીએ પુષ્ટિ કરી હતી કે એમ્બ્રેર કંપની અદાણી ગ્રુપ સાથે સંયુક્ત સાહસ (Joint Venture) માં કામ કરવા માટે સંમત થઈ ગઈ છે.
આ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી હેઠળ ભારતમાં અત્યાધુનિક ઉત્પાદન સુવિધા સ્થાપવાની યોજના છે. પ્રસ્તાવિત રૂપરેખા મુજબ, સુવિધાની સ્થાપનાના આશરે બે વર્ષની અંદર જ ભારતમાં વિમાન માટેની ‘ફાઇનલ એસેમ્બલી લાઇન’ (Final Assembly Line) કાર્યરત થઈ શકે છે. આ પગલાથી વૈશ્વિક ઉડ્ડયન પુરવઠા શૃંખલામાં ભારતની સ્થિતિ અત્યંત મજબૂત બનશે.
૪૦૦ થી વધુ MSME નો મજબૂત આધાર અને ₹૨૮,૮૪૦ કરોડનું માળખાગત આયોજન
ભારત પાસે વિમાન નિર્માણ માટે પહેલેથી જ એક મજબૂત ઔદ્યોગિક પાયો ઉપલબ્ધ છે. હાલમાં દેશના ૪૦૦ થી વધુ સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME) બોઇંગ અને એરબસ જેવી વૈશ્વિક કંપનીઓ સાથે જોડાયેલા છે અને તેમને આશરે ૪.૨ બિલિયન ડૉલર મૂલ્યના ઉડ્ડયન ઘટકો (Aviation Components) પૂરા પાડે છે. સરકાર હવે આ ઇકોસિસ્ટમને વધુ વિસ્તારીને ભારતને વિમાન ઉત્પાદનનું વૈશ્વિક હબ બનાવવા માંગે છે.
આ ઉપરાંત, સુધારેલી ‘ઉડાન’ (UDAN) યોજના હેઠળ સરકાર આગામી ૧૦ વર્ષમાં એટલે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ થી ૨૦૩૬ દરમિયાન આશરે ₹૨૮,૮૪૦ કરોડના બજેટ સાથે દેશમાં ૧૦૦ નવા એરપોર્ટ અને ૨૦૦ આધુનિક હેલિપેડ વિકસાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ દેશના નાના શહેરો અને દુર્ગમ વિસ્તારોને હવાઈ માર્ગે જોડવાનો છે.
ઇલેક્ટ્રિક વિમાન, હવાઈ ટેક્સી અને આર્થિક ફાયદા
ભારત ભવિષ્યની આધુનિક ઉડ્ડયન ટેકનોલોજી પર પણ ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે. સરકાર eVTOL એટલે કે ઇલેક્ટ્રિક વર્ટિકલ ટેક-ઓફ અને લેન્ડિંગ એરક્રાફ્ટની સંભાવનાઓ ચકાસી રહી છે, જે હેલિકોપ્ટરની જેમ સીધા ઊભા ટેક-ઓફ અને લેન્ડિંગ કરી શકે છે. ભવિષ્યમાં તેનો ઉપયોગ શહેરી પરિવહન અને હવાઈ ટેક્સી (Air Taxi) તરીકે થઈ શકશે.
સ્થાનિક સ્તરે વિમાન નિર્માણ શરૂ થવાથી વિદેશી કંપનીઓ પરની ભારતની નિર્ભરતા ઘટશે. તેની સાથે જ સ્થાનિક MSME એકમોને મોટા પાયે નવા ઓર્ડર મળશે, એરોસ્પેસ અને એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રે લાખો યુવાનો માટે રોજગારીની નવી તકો સર્જાશે અને ભારતની નિકાસમાં પણ જંગી વધારો થશે.
