ચીનને ટક્કર આપવા ભારત તૈયાર! સોલર પેનલના ઉત્પાદનમાં 15 ગણો જંગી ઉછાળો
આજના સમયમાં સમગ્ર વિશ્વ અને ભારત પર્યાવરણને અનુકૂળ એવી સ્વચ્છ ઊર્જા (Clean Energy) તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છે. ભારત સરકારે પણ આગામી વર્ષોમાં રિન્યુએબલ એનર્જીનું લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા માટે સોલર પાવર પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે. આ જ પ્રયાસોના ભાગરૂપે ભારતીય સોલર ઉદ્યોગ (Solar Industry) એ એક અત્યંત ગૌરવપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક સીમાચિહ્ન સર કર્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષો દરમિયાન દેશમાં સોલર પ્લેટ અને પેનલ બનાવવાની ક્ષમતામાં અભૂતપૂર્વ વધારો જોવા મળ્યો છે. આ સફળતા પાછળ સરકારની મહત્વાકાંક્ષી ‘પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ’ (PLI) યોજનાએ સૌથી મોટી અને નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી છે. આ યોજનાના કારણે માત્ર દેશી કંપનીઓને પોતાનું ઉત્પાદન વધારવાની સોનેરી તક મળી નથી, પરંતુ વિદેશો ખાસ કરીને ચીનમાંથી સોલર મોડ્યુલ મંગાવવાની આપણી પરસ્વતંત્રતા કે નિર્ભરતા પણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી રહી છે.

પીએલઆઈ (PLI) યોજનાનું યોગદાન: ૨૪,૦00 કરોડનું રોકાણ અને આત્મનિર્ભર ભારત
હાઇ-એફિશિયન્સી સોલર પીવી (PV) મોડ્યુલના ઘરેલુ નિર્માણને મોટા પાયે પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારત સરકારે ‘પીએલઆઈ’ યોજના અંતર્ગત ૨૪ હજાર કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કરવાની જોગવાઈ કરી છે. આ યોજનાનું મુખ્ય લક્ષ્ય દેશમાં અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીથી સોલર સાધનો તૈયાર કરવાનું અને મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રક્રિયામાં સ્થાનિક કંપનીઓની ભાગીદારીને મજબૂત કરવાનું છે.
સરકારના આ પ્રોત્સાહક પગલાંઓને કારણે દેશ-વિદેશના રોકાણકારોનો ઉત્સાહ વધ્યો છે. પ્રાપ્ત આંકડાઓ અનુસાર, માર્ચ ૨૦२૬ સુધીમાં આ યોજના હેઠળ કુલ રોકાણ આશ્ચર્યજનક રીતે આશરે ૬૪,૮૭૩ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયું છે. આ યોજના હેઠળ કંપનીઓને માત્ર એસેમ્બ્લિંગ કરવા માટે નહીં, પરંતુ ઘરેલુ સ્તરે જ વધુમાં વધુ ‘વૉલ્યુ એડિશન’ (Value Addition) કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે, જેથી ભારતમાં જ વર્લ્ડ ક્લાસ સોલર ઇક્વિપમેન્ટ બની શકે.
ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ૧૫ ગણો ઉછાળો: ૮ GW થી સીધા ૧૧૬ GW પર પહોંચ્યું ઉત્પાદન
ભારતીય સોલર ઉદ્યોગ માટે સૌથી મોટા ગર્વની વાત એ છે કે દેશની સોલર પીવી મોડ્યુલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતામાં લગભગ ૧૫ ગણો જબરદસ્ત વધારો નોંધાયો છે. થોડા સમય પહેલા ભારતની કુલ ઉત્પાદન ક્ષમતા માત્ર ૮ ગીગાવાટ (GW) આસપાસ જ સીમિત હતી, જે હવે ઉછળીને આશ્ચર્યજનક રીતે આશરે ૧૧૬ ગીગાવાટ (GW) પર પહોંચી ગઈ છે.
આ અદ્ભુત ક્રાંતિ લાવવામાં PLI યોજના હેઠળ શરૂ કરવામાં આવેલી નવી પ્રોજેક્ટ્સનું પ્રદાન અમૂલ્ય રહ્યું છે. આ યોજનાકીય પહેલોના માધ્યમથી જ દેશમાં અંદાજે ૨૪ ગીગાવાટની વધારાની આધુનિક મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા વિકસિત થઈ છે. જો વર્તમાન સ્થિતિની વાત કરીએ તો, દેશની કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં એક મોટી એટલે કે અંદાજે ૨૦.૭ ટકા જેટલી હિસ્સેદારી માત્ર PLI સમર્થિત યુનિટ્સની જ છે.
સોલર આયાતમાં મોટો ઘટાડો અને નિકાસમાં ઉછાળો
ઘરેલુ સ્તરે સોલર ઉત્પાદન મજબૂત થવાનો સીધો અને સકારાત્મક પ્રભાવ ભારતના વિદેશી વેપાર તથા આર્થિક સમીકરણો પર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહ્યો છે. અગાઉ આપણે આપણી સોલર ઊર્જાની જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે આયાત પર જ આધાર રાખવો પડતો હતો, પરંતુ હવે ચિત્ર બદલાઈ રહ્યું છે.

રિપોર્ટ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ દરમિયાન સોલર પીવી મોડ્યુલની આયાત (Import) આશરે ૪.૩૫ અબજ ડોલર જેટલી હતી. પરંતુ ઘરેલુ ઉત્પાદન વધવાને કારણે આયાતમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો છે અને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં તે ઘટીને માત્ર ૨.૧૫ અબજ ડોલર પર આવી ગઈ છે. આ આંકડો સાબિત કરે છે કે ભારત હવે ધીમે ધીમે સોલર સેક્ટરમાં આત્મનિર્ભર બનવાની દિશામાં મજબૂત કદમ માંડી રહ્યું છે અને વિદેશી હુંડિયામણ બચી રહ્યું છે.
આગામી સમયના પડકારો: રોજગારીનું નિર્માણ અને વૈશ્વિક સ્પર્ધા
એ વાત સાચી છે કે સોલર મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે દેશે મોટી ઉડાન ભરી છે, પરંતુ આ ક્ષેત્રે હજુ પણ કેટલાક ગંભીર પડકારો મોઢા3 બાંધીને ઊભા છે, જેને નજરઅંદાજ કરી શકાય નહીં. દેશમાં હાલ અનેક નવી ફેક્ટરીઓ સ્થાઈ થઈ રહી છે અને તેઓ હજુ પોતાની ઉત્પાદન ક્ષમતાના પૂરા ચરણમાં પહોંચી રહી છે. આ કારણોસર, આ ક્ષેત્રમાંથી અપેક્ષિત મોટા પ્રમાણમાં રોજગારીનું સર્જન અને વાસ્તવિક ઉત્પાદનના પરિણામો સંપૂર્ણપણે જમીની સ્તરે દેખાવામાં હજુ થોડો સમય લાગી શકે છે.
આ ઉપરાંત, વૈશ્વિક સ્તરે ચીનની અત્યંત મજબૂત બજાર પકડ (Market Dominance), આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોલર મોડ્યુલની સતત ઘટી રહેલી કિંમતો અને ઉત્પાદન માટે જરૂરી કાચા માલ (Raw Material) ની સરળ ઉપલબ્ધતા ભારતીય કંપનીઓ માટે મોટા પડકારો સમાન છે. આગામી સમયમાં જો ભારતીય સોલર ઉદ્યોગને વૈશ્વિક બજારમાં ટકી રહેવું હશે તો તેણે માત્ર ગુણવત્તા જ નહીં, પરંતુ પ્રોડક્શન કોસ્ટ (ઉત્પાદન ખર્ચ) ને પણ નીચી રાખવી પડશે.
