2035 સુધીમાં શેરબજાર પર મોટો ખતરો? AIથી લઈને ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ સુધી સેબીએ શરૂ કરી તૈયારી
આજના આધુનિક યુગમાં શેરબજારથી લઈને નાણાકીય લેણદેણ સુધી દરેક ક્ષેત્રે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની બોલબાલા છે. ટ્રેડિંગ કરવાથી માંડીને માર્કેટના આંકડાઓ અને હિસાબ-કિસાબ રાખવા માટે આ નવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ અત્યંત ઝડપથી વધી રહ્યો છે. પરંતુ, ટેકનોલોજીની આ બેફામ રફતારની સાથેસાથે સામાન્ય રોકાણકારોના પરસેવાની કમાણીની સુરક્ષાને લઈને પણ અનેક ગંભીર સવાલો ઊભા થવા લાગ્યા છે. આ જ ગંભીર બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને માર્કેટ રેગ્યુલેટર ‘સેબી’ (SEBI) હવે એક ખૂબ જ મોટું અને મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવા જઈ રહી છે. સેબીના અધ્યક્ષ તુહિન કાંતા પાંડેએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કેપિટલ માર્કેટમાં AI ના જવાબદારીપૂર્વક અને સુરક્ષિત ઉપયોગ માટે ટૂંક સમયમાં જ વિસ્તૃત માર્ગદર્શિકા (Guidelines) બહાર પાડવામાં આવશે. રેગ્યુલેટરનો મુખ્ય હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે બજારમાં નવી ટેકનોલોજીનો ભરપૂર ફાયદો ઉઠાવી શકાય, પરંતુ તેની આડમાં રોકાણકારોના હિતો સાથે કોઈ જ સમજૂતી કરવામાં ન આવે.

AI ના ઉપયોગ પર કંપનીઓની જવાબદારી અને માનવ દેખરેખ અનિવાર્ય
નવા નિયમો અમલમાં આવ્યા પછી શેરબજારમાં કામ કરતી કોઈપણ કંપનીને મનમાની કરવાની છૂટ મળશે નહીં. તુહિન કાંતા પાંડેના જણાવ્યા અનુસાર, સેબી AI ના ઉપયોગને લઈને કેટલાક કડક સુરક્ષા માપદંડો અને નિયમો નક્કી કરવા જઈ રહી છે. હવે જો કોઈ કંપની શેરબજાર સાથે જોડાયેલા કામોમાં AI નો ઉપયોગ કરશે, તો તેણે તેની સંપૂર્ણ વિગતો સત્તાવાર રીતે આપવી પડશે. આ સાથે જ, જો ટેકનોલોજીના કારણે કોઈ પણ પ્રકારની ગરબડ કે નાણાકીય નુકસાન થાય, તો સંબંધિત કંપનીની સીધી જવાબદારી પણ નક્કી કરવામાં આવશે.
સૌથી મહત્વની અને રાહતની વાત એ છે કે બજાર સાથે જોડાયેલા મોટા અને સંવેદનશીલ નિર્ણયો લેતી વખતે માનવ દેખરેખ (Human Oversight) રાખવી બિલકુલ અનિવાર્ય રહેશે. આનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે કોઈપણ કંપની સંપૂર્ણપણે મશીન કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના ભરોસે અંધાધૂંધ મોટા નિર્ણયો લઈ શકશે નહીં. તેવા નિર્ણયોમાં માણસની (નિષ્ણાતોની) ભૂમિકા દરેક સંજોગોમાં સક્રિય રહેશે. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે આ અગાઉ જૂન 2025માં પણ સેબીએ AI ઉપરાંત મશીન લર્નિંગના ઉપયોગ અંગે બજારના હિસ્સેદારો પાસેથી મહત્વના સૂચનો માંગ્યા હતા.
સાઇબર હુમલાઓ સામે સેબીની કડક તૈયારીઓ અને ડિજિટલ સુરક્ષા
જેવી-જેવી ટેકનોલોજી આગળ વધી રહી છે, તેવી-તેવી જ રીતે શેરબજારમાં ડિજિટલ જોખમો અને સાઇબર હુમલાઓનું પ્રમાણ પણ ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યું છે. સેબી ચેરમેને ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે પરંપરાગત નાણાકીય સંસ્થાઓ ઉપરાંત ક્રિપ્ટો પ્લેટફોર્મ્સ પર પણ સાઇબર હુમલાઓનું જોખમ સતત તોળાતું રહે છે. આ ઉપરાંત, સોશિયલ મીડિયા પર સક્રિય કેટલાક પ્રભાવશાળી લોકો (ઇન્ફ્લુએન્સર્સ) દ્વારા આચરવામાં આવતી ડિજિટલ ફ્રોડની ઘટનાઓ પણ રેગ્યુલેટર માટે મોટી માથાનો દુખાવો બની ગઈ છે.

આવા તમામ ખતરનાક જોખમોને પહોંચી વળવા માટે સેબીએ મે 2026માં એક ખાસ અને વિશેષ વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકી હતી. આ વ્યવસ્થા અંતર્ગત સાઇબર ઘટનાઓ અને જોખમોથી ત્વરિત નિપટવા માટે એક વ્યવસ્થિત રિપોર્ટિંગ સિસ્ટમ લાગુ કરવામાં આવી છે. આ નવી સિસ્ટમ ફાઇનાન્શિયલ સ્ટેબિલિટી બોર્ડના ‘FIRE રિપોર્ટિંગ ટેમ્પ્લેટ’ મુજબ કામ કરે છે, જેથી કોઈપણ સાઇબર ખતરાની તરત જ ઓળખ કરીને તેના પર તાત્કાલિક ધોરણે કડક કાર્યવાહી કરી શકાય.
ભવિષ્યના મોટા જોખમો: ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ સામે એડવાન્સ પ્લાનિંગ
સેબી માત્ર વર્તમાન સમયના સાઇબર જોખમો પર જ નજર નથી રાખી રહી, પરંતુ આવનારા દાયકાના પડકારો માટે અત્યારથી જ આગોતરી તૈયારીઓ કરી રહી છે. તુહિન કાંતા પાંડેએ જણાવ્યું હતું કે ભવિષ્યમાં ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ સાથે જોડાયેલા જોખમો શેરબજાર માટે એક મોટી આફત સાબિત થઈ શકે છે. એવું અનુમાન લગાવવામાં આવી રહ્યું છે કે વર્ષ 2032 થી 2035ની આસપાસ આ જોખમો વધુ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
આ ભયાનક જોખમોથી બચવા અને સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડવા માટે સેબી અત્યારથી જ ક્રિપ્ટોગ્રાફિક સિસ્ટમની એક વ્યાપક યાદી તૈયાર કરી રહી છે. આ યાદી તૈયાર કરવાનો મૂળ હેતુ એ શોધી કાઢવાનો છે કે હાલમાં બજારમાં કઈ-કઈ જગ્યાએ એન્ક્રિપ્શન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. આનાથી સેબીને ભવિષ્યમાં એ સમજવામાં ખૂબ જ સરળતા રહેશે કે કયા વિસ્તારોમાં ડેટા અથવા સિસ્ટમની સુરક્ષાને મોટો ખતરો પેદા થઈ શકે છે.
સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે શેરબજારમાંથી મૂડી એકત્ર કરવાનું બનશે સરળ
એક તરફ જ્યાં રોકાણકારોની સુરક્ષા માટે નિયમો વધુ કડક બનાવવામાં આવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ દેશની નવી અને ઊભરતી કંપનીઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પણ પૂરતું ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. સેબી દેશના તેજસ્વી સ્ટાર્ટઅપ્સની શેરબજારમાં લિસ્ટિંગ પ્રક્રિયાને વધુ સરળ અને સુલભ બનાવવાની દિશામાં કામ કરી રહી છે. આ હેતુસર હાલમાં ‘ઇનોવેટર્સ ગ્રોથ પ્લેટફોર્મ’ (IGP) ની સમીક્ષા કરવામાં આવી રહી છે.
સેબી એવી ઇચ્છા ધરાવે છે કે નિયમો એટલા સરળ અને અનુકૂળ હોવા જોઈએ જેથી ડીપ-ટેક અથવા બાયોટેક જેવા આધુનિક ક્ષેત્રોમાં સખત મહેનત કરતી નવી કંપનીઓને વિશેષ પ્રોત્સાહન મળી શકે. આ મહત્વપૂર્ણ બદલાવ પછી, આવી નવી કંપનીઓને તેમના પ્રારંભિક તબક્કામાં જ શેરબજારમાંથી મોટા પાયે મૂડી એકત્ર કરવાનો સરળ અને સુવર્ણ મોકો મળી શકશે, જે દેશના આર્થિક વિકાસને વધુ વેગ આપશે.
