સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર મોંઘવારીનો માર, ઓક્ટોબરમાં રિટેલ ફુગાવો 6.09%
ભારતીય પરિવારો પર ફરી એકવાર મોંઘવારીનો બેવડો માર પડ્યો છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૬માં દેશનો રિટેલ ફુગાવો (છૂટક મોંઘવારી દર) રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દ્વારા નિર્ધારિત ૬ ટકાની ઉપલી સહનશીલ મર્યાદાને વટાવી ગયો છે. શાકભાજી અને ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના આસમાને પહોંચેલા ભાવ, મોંઘી થયેલી હવાઈ મુસાફરી અને વૈશ્વિક સ્તરે સર્જાયેલી મેમરી ચિપની અછતના કારણે રોજિંદી ખરીદી અને મુસાફરી સામાન્ય નાગરિકો માટે ઘણી ખર્ચાળ બની ગઈ છે.
સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, સપ્ટેમ્બર મહિનામાં ગ્રાહક ભાવાંક (CPI) આધારિત ફુગાવો ૫.૫૪ ટકા હતો, જે ઓક્ટોબરમાં વધીને ૬.૦૯ ટકાના સ્તરે પહોંચી ગયો છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં (ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ બાદ) આ પ્રથમ વખત બન્યું છે જ્યારે રિટેલ મોંઘવારીએ રિઝર્વ બેંકની ૬ ટકાની લક્ષ્મણરેખા ઓળંગી હોય. અર્થશાસ્ત્રીઓએ પણ ચેતવણી આપી છે કે આગામી કેટલાક મહિનાઓ સુધી મોંઘવારીનું આ દબાણ યથાવત રહી શકે છે, જે મધ્યમ વર્ગની કમર તોડી નાખશે.

હવાઈ મુસાફરી બની અતિશય મોંઘી: ફ્લાઇટ ટિકિટના ભાવમાં ૪૩%નો તોતિંગ વધારો
ઘરેલુ ખર્ચમાં થયેલા તાજેતરના વધારા પાછળ હવાઈ મુસાફરી સૌથી મોટા પરિબળ તરીકે ઉભરી આવી છે. ઓક્ટોબર મહિનામાં સરેરાશ હવાઈ ભાડા ગત વર્ષના આ જ સમયગાળાની સરખામણીએ ૪૩ ટકા જેટલા મોંઘા થયા છે. માત્ર એક જ મહિનાની વાત કરીએ તો, સપ્ટેમ્બરની સરખામણીમાં ઓક્ટોબરમાં વિમાન ટિકિટના દરમાં ૧૩.૩૬ ટકાનો ઉછાળો નોંધાયો છે, જે CPI બાસ્કેટમાં સમાવિષ્ટ તમામ ૩૫૮ ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓમાં સૌથી વધુ છે.
આ ભાવવધારા પાછળ પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) એટલે કે વિમાનના ઈંધણના વધેલા ભાવ મુખ્યત્વે જવાબદાર છે. આ ઉપરાંત, એરલાઇન્સ કંપનીઓ ઓપરેશનલ અવરોધો અને ઘણા રૂટ પર સીટોની મર્યાદિત ઉપલબ્ધતાનો સામનો કરી રહી છે. તહેવારોની સિઝનમાં મુસાફરોની વધેલી માંગે આ આગમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે. સસ્તી સીટો ઉપલબ્ધ ન હોવાથી, મુસાફરીની તારીખની નજીક ટિકિટ બુક કરાવતા મુસાફરોએ બમણા-ત્રણ ગણા ભાવ ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. તહેવારો પહેલાં હવાઈ ભાડામાં થતા આ બેફામ વધારા પર અંકુશ લગાવવા માટેનો મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પણ પહોંચ્યો છે.

મેમરી ચિપની વૈશ્વિક અછતથી સ્માર્ટફોન, લેપટોપ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ મોંઘા થયા
ભારતીય ગ્રાહકો માટે મોંઘવારીનો એક નવો મોરચો ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે ખુલ્યો છે. વૈશ્વિક બજારમાં મેમરી ચિપની તીવ્ર અછત સર્જાતા ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોના ભાવ વધવા લાગ્યા છે. આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ડેટા સેન્ટર્સમાં વપરાતી અત્યાધુનિક ચિપ્સની માંગ વધવાને કારણે સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદકોએ હાઈ-પરફોર્મન્સ મેમરી પ્રોડક્ટ્સ બનાવવા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. પરિણામે, રોજિંદા ઈલેક્ટ્રોનિક સાધનોમાં વપરાતી સામાન્ય મેમરી ચિપ્સનો પુરવઠો ઘટી ગયો છે.
આની સીધી અસર ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર જોવા મળી રહી છે. ઓક્ટોબર મહિનામાં પેન ડ્રાઇવના ભાવમાં ૨૨ ટકા જેટલો મોટો ફુગાવો નોંધાયો છે, જ્યારે સ્માર્ટફોન અને લેપટોપની કિંમતોમાં અંદાજે ૯ ટકાનો વધારો થયો છે. આ સિવાય અન્ય મોટા ઘરેલુ ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો પણ ૪ થી ૫ ટકા જેટલા મોંઘા થયા છે. ઉત્પાદકો કાચા માલ અને કોમ્પોનન્ટ્સના વધેલા ખર્ચનો બોજ ગ્રાહકો પર નાખી રહ્યા છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ઉદ્યોગ જગતના નિષ્ણાતોના મતે પુરવઠાની આ અછત આગામી કેટલાક વર્ષો સુધી યથાવત રહી શકે છે.

રસોડાનું બજેટ બગડ્યું: ખાદ્ય ફુગાવો વધીને ૮.૯૪% પર પહોંચ્યો
સામાન્ય પરિવારના ખર્ચમાં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓનો હિસ્સો સૌથી મોટો હોય છે, અને ત્યાં જ સૌથી વધુ મોંઘવારી જોવા મળી રહી છે. સપ્ટેમ્બરમાં ખાદ્ય ફુગાવો ૭.૭૪ ટકા હતો, જે ઓક્ટોબરમાં ઉછળીને ૮.૯૪ ટકા પર પહોંચી ગયો છે. શાકભાજી, દાળ અને અન્ય આવશ્યક ખાદ્ય ચીજોના વધેલા ભાવને કારણે ગૃહિણીઓના રસોડાનું બજેટ સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગયું છે.
અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે, પ્રતિકૂળ ચોમાસું અને તહેવારોની સિઝનમાં વધેલી માંગને કારણે ખાદ્ય ચીજોના ભાવમાં આ ઉછાળો આવ્યો છે. માત્ર ઘરમાં જમવું જ નહીં, પરંતુ બહાર હોટેલ કે રેસ્ટોરન્ટમાં જમવું પણ મોંઘું બન્યું છે, કારણ કે રેસ્ટોરન્ટ સંચાલકો કોમર્શિયલ રાંધણ ગેસ અને અન્ય સંચાલન ખર્ચમાં વધારાનો સામનો કરી રહ્યા છે, જેની અસર મેનુ કાર્ડના ભાવ પર પડી રહી છે.

ખાદ્ય અને ઈંધણ સિવાયની અન્ય ચીજવસ્તુઓમાં પણ મોંઘવારી પ્રસરી
નીતિ ઘડવૈયાઓ માટે સૌથી મોટી ચિંતાનો વિષય એ છે કે ભાવવધારો હવે માત્ર ખાદ્યપદાર્થો અને ઈંધણ પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી. ખાદ્ય અને ઈંધણ સિવાયનો ‘કોર ફુગાવો’ (Core Inflation) ઓક્ટોબરમાં ૪.૫ ટકા નોંધાયો છે, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે RBI દ્વારા અંદાજિત ૪.૪ ટકાના સરેરાશ દર કરતા વધારે છે.
આ ઉપરાંત, CPI બાસ્કેટમાં ૬ ટકાથી વધુ ફુગાવો ધરાવતી ચીજવસ્તુઓની સંખ્યામાં પણ ચિંતાજનક વધારો થયો છે. જાન્યુઆરી મહિનામાં ૩૫૮માંથી માત્ર ૪૦ વસ્તુઓમાં ૬ ટકાથી વધુ મોંઘવારી હતી, જે સંખ્યા ઓક્ટોબરમાં વધીને ૯૫ પર પહોંચી ગઈ છે. આ દર્શાવે છે કે ઉત્પાદન ખર્ચમાં થયેલો વધારો હવે ધીમે-ધીમે તમામ પ્રકારની ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓમાં પ્રસરી રહ્યો છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાનું સત્તાવાર ફુગાવા લક્ષ્યાંક ૪ ટકા છે, જેમાં ૨ ટકાથી ૬ ટકા સુધીની વધઘટની મંજૂરી છે. પરંતુ ઓક્ટોબરમાં ૬.૦૯ ટકાના આંકડાએ કેન્દ્રીય બેંકની ચિંતા વધારી દીધી છે. અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે આગામી ડિસેમ્બર મહિનામાં મળનારી મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC)ની બેઠક પહેલાં RBI બજારના ભાવ પર બારીકાઈથી નજર રાખશે. જો મોંઘવારી કાબૂમાં નહીં આવે, તો રિઝર્વ બેંક પર વ્યાજ દરોમાં ઘટાડો કરવાને બદલે તેને યથાવત રાખવા અથવા વધારવાનું દબાણ વધી શકે છે. જો આવું થશે તો હોમ લોન, કાર લોન અને બિઝનેસ લોન વધુ મોંઘી બનશે, જે સામાન્ય જનતા અને ઉદ્યોગો બંને માટે મુશ્કેલી ઊભી કરશે.
