શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલ વધી રહ્યું હોય તો કેવી રીતે ઓળખશો? આ લક્ષણોને ભૂલથી પણ નજરઅંદાજ ન કરતા, હાર્ટ એટેકનું વધી શકે છે જોખમ
આજકાલ બદલાતી જીવનશૈલી અને ખાવા-પીવાની ખોટી આદતોને કારણે નાની ઉંમરના લોકોમાં પણ કોલેસ્ટ્રોલ વધવાની સમસ્યા જોવા મળી રહી છે. ખાસ વાત એ છે કે શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ વધી રહ્યું હોય ત્યારે શરૂઆતમાં ઘણીવાર કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતાં નથી. પરિણામે વ્યક્તિને ખબર પણ પડતી નથી કે તેના શરીરમાં ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે.
કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ લાંબા સમય સુધી વધારે રહે તો હૃદયની ધમનીઓમાં ચરબી જમા થવા લાગે છે. આના કારણે લોહીનો પ્રવાહ અવરોધાઈ શકે છે અને હાર્ટ એટેક તથા સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી શકે છે. તેથી કોલેસ્ટ્રોલને સમયસર ઓળખવું અને તેની તપાસ કરાવવી ખૂબ જરૂરી છે.
શું છે કોલેસ્ટ્રોલ અને તે કેટલા પ્રકારનું હોય છે?
કોલેસ્ટ્રોલ એક પ્રકારનો ચરબી જેવો પદાર્થ છે, જે શરીરના કોષો બનાવવા અને કેટલાક હોર્મોન્સના ઉત્પાદન માટે જરૂરી છે. શરીર પોતે પણ કોલેસ્ટ્રોલ બનાવે છે. જોકે, તેનું પ્રમાણ વધારે થઈ જાય તો સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી બની શકે છે.
કોલેસ્ટ્રોલ મુખ્યત્વે બે પ્રકારનું હોય છે.
- HDL (ગુડ કોલેસ્ટ્રોલ): તેને સારું કોલેસ્ટ્રોલ કહેવામાં આવે છે. તે વધારાના કોલેસ્ટ્રોલને લિવર સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે.
- LDL (બેડ કોલેસ્ટ્રોલ): તેનું પ્રમાણ વધી જાય તો ધમનીઓમાં ચરબી જમા થવાની શક્યતા વધે છે, જે હૃદય માટે જોખમી બની શકે છે.
શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલ વધવાના આ સંકેતોને ઓળખો
1. છાતીમાં દુખાવો અથવા ભારેપણું
જો હૃદય સુધી લોહી પહોંચાડતી ધમનીઓમાં ચરબી જમા થવા લાગે તો લોહીનો પ્રવાહ ઘટી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં છાતીમાં દુખાવો, દબાણ અથવા ભારેપણું અનુભવાઈ શકે છે. ખાસ કરીને ચાલતી વખતે કે શારીરિક શ્રમ કરતી વખતે આવું થાય તો સાવધાન રહેવું જરૂરી છે.
2. પગમાં દુખાવો અને ખેંચાણ
ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલના કારણે પગની ધમનીઓમાં પણ બ્લોકેજ થઈ શકે છે. તેના પરિણામે ચાલતી વખતે પગમાં દુખાવો, ખેંચાણ અથવા ભારેપણું અનુભવાઈ શકે છે. આરામ કરવાથી દુખાવો ઓછો થાય અને ફરી ચાલતાં શરૂ થાય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
3. આંખોની આસપાસ પીળા ધબ્બા
કેટલાક લોકોની આંખોની આસપાસ અથવા પાંપણ પર પીળા રંગના ચરબીયુક્ત ધબ્બા જોવા મળે છે. આ સ્થિતિને ઝેન્થેલાઝમા (Xanthelasma) કહેવામાં આવે છે. કેટલીકવાર તે વધેલા કોલેસ્ટ્રોલ સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે.
4. શ્વાસ લેવામાં તકલીફ
ધમનીઓમાં બ્લોકેજ થવાથી હૃદય સુધી પૂરતું લોહી ન પહોંચે તો શારીરિક પ્રવૃત્તિ દરમિયાન શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ શકે છે. જોકે, શ્વાસની તકલીફનાં અન્ય કારણો પણ હોઈ શકે છે.
5. હાથ-પગમાં ઠંડક અથવા નબળાઈ
જો હાથ અને પગ સુધી લોહીનો પ્રવાહ યોગ્ય રીતે ન પહોંચતો હોય તો ઠંડક, દુખાવો અથવા નબળાઈનો અનુભવ થઈ શકે છે. આવા લક્ષણો જોવા મળે તો તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
કોલેસ્ટ્રોલ વધવાના મુખ્ય કારણો શું છે?
- વધુ પડતા તળેલા અને ચરબીયુક્ત ખોરાકનું સેવન.
- ફાસ્ટ ફૂડ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ખાવાની આદત.
- શારીરિક કસરતનો અભાવ.
- ધૂમ્રપાન અને દારૂનું સેવન.
- વધતું વજન અને સ્થૂળતા.
- આનુવંશિક કારણો તથા ડાયાબિટીસ જેવી બીમારીઓ.
કોલેસ્ટ્રોલથી બચવા શું કરવું?
કોલેસ્ટ્રોલને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે સંતુલિત આહાર લેવો જોઈએ. રોજિંદા ભોજનમાં ફળો, લીલાં શાકભાજી, કઠોળ અને ફાઇબરયુક્ત ખોરાકનો સમાવેશ કરો. તળેલી વસ્તુઓ અને વધુ પડતી ચરબીવાળા ખોરાકનું સેવન ઘટાડો. દરરોજ ઓછામાં ઓછી 30 મિનિટ ચાલવાની કે કસરત કરવાની આદત પાડો.
સૌથી જરૂરી વાત: નિયમિત તપાસ કરાવો
યાદ રાખો કે હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ મોટાભાગે શરૂઆતમાં કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણ આપતું નથી. તેથી માત્ર શરીરના સંકેતોના આધારે કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ જાણી શકાતું નથી. લિપિડ પ્રોફાઇલ બ્લડ ટેસ્ટ દ્વારા HDL, LDL, ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ અને કુલ કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ જાણી શકાય છે.
જો છાતીમાં અચાનક દુખાવો, પરસેવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ કે ચક્કર આવવા જેવી સમસ્યા થાય તો તાત્કાલિક તબીબી મદદ લો.


