શિયાળામાં બાજરીનો રોટલો ખાવાના છે અનેક ફાયદા! ડાયાબિટીસથી લઈને બ્લડ પ્રેશર સુધી રાખે છે સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન, જાણો કેમ છે આટલો ગુણકારી
શિયાળાની શરૂઆત થતાં જ ગુજરાતી ઘરોમાં પરંપરાગત વાનગીઓની સુગંધ ફેલાવા લાગે છે. ખાસ કરીને બાજરીનો ગરમાગરમ રોટલો, સાથે રીંગણનો ઓળો, લસણની ચટણી અને ગોળ હોય તો જમવાની મજા બમણી થઈ જાય છે. ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં વર્ષોથી બાજરીનો રોટલો શિયાળાના ખોરાકનો મહત્ત્વનો ભાગ રહ્યો છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે સ્વાદમાં લાજવાબ એવો બાજરીનો રોટલો પોષક તત્ત્વોનો પણ ખજાનો છે?
બાજરીમાં ફાઇબર, પ્રોટીન, આયર્ન, મેગ્નેશિયમ અને અન્ય જરૂરી ખનિજો મળી આવે છે. તેના પોષક ગુણોને કારણે તેને સંતુલિત આહારનો સારો વિકલ્પ માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને શિયાળામાં બાજરીનો રોટલો ખાવાથી શરીરને ઊર્જા મળે છે અને પાચનતંત્રથી લઈને હૃદયના સ્વાસ્થ્ય સુધી અનેક રીતે ફાયદો થઈ શકે છે.
1. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ઉપયોગી
બાજરીનો સૌથી મોટો ફાયદો તેમાં રહેલું ડાયેટરી ફાઇબર છે. ફાઇબરયુક્ત ખોરાક પચવામાં થોડો વધુ સમય લે છે, જેના કારણે ભોજન બાદ બ્લડ શુગરમાં થતો વધારો ધીમો રહેવામાં મદદ મળી શકે છે. બાજરીનો ગ્લાયસેમિક પ્રતિભાવ પણ ખોરાકની બનાવટ અને સાથે લેવામાં આવતી અન્ય વાનગીઓ પર આધાર રાખે છે.
આથી ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો પોતાના ડાયટમાં બાજરીનો સમાવેશ કરી શકે છે. જોકે, રોટલાનું પ્રમાણ ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે. બાજરી ખાવાથી ડાયાબિટીસ મટી જાય છે અથવા દવાઓની જરૂર રહેતી નથી એવું માનવું ખોટું છે.
2. હૃદય અને બ્લડ પ્રેશર માટે ફાયદાકારક
બાજરીમાં મેગ્નેશિયમ જેવા ખનિજો હોય છે, જે શરીરની સામાન્ય કામગીરી અને હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે. મેગ્નેશિયમ રક્તવાહિનીઓની કામગીરી અને બ્લડ પ્રેશરના નિયમનમાં પણ ભૂમિકા ભજવે છે.
આ ઉપરાંત, બાજરીમાં રહેલું ફાઇબર કોલેસ્ટ્રોલના સ્તરને નિયંત્રિત રાખવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. તેથી હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે સંતુલિત આહારના ભાગરૂપે બાજરીનો રોટલો સારો વિકલ્પ બની શકે છે.
3. પાચનતંત્ર સુધારે અને કબજિયાતમાં રાહત આપે
આજકાલની બદલાયેલી જીવનશૈલી અને ફાઇબરની અછતને કારણે ઘણા લોકો કબજિયાતની સમસ્યાથી પરેશાન રહે છે. બાજરીમાં રહેલું ફાઇબર આંતરડાની કામગીરીને યોગ્ય રાખવામાં મદદ કરે છે.
નિયમિત અને યોગ્ય પ્રમાણમાં ફાઇબર લેવાથી મળ નરમ રહેવામાં અને પેટ સાફ થવામાં મદદ મળી શકે છે. આથી પાચનતંત્ર સ્વસ્થ રાખવા માટે બાજરીને આહારમાં સામેલ કરી શકાય છે. જોકે, ફાઇબરનું પ્રમાણ વધારતી વખતે પૂરતું પાણી પીવું પણ જરૂરી છે.
4. હાડકાંને મજબૂત બનાવવામાં મદદરૂપ
બાજરીમાં ફોસ્ફરસ, મેગ્નેશિયમ અને થોડા પ્રમાણમાં કેલ્શિયમ હોય છે. આ તત્ત્વો હાડકાં અને દાંતના સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે. ખાસ કરીને વધતી ઉંમરે શરીરને પૂરતું પોષણ આપવું મહત્ત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
બાજરીને દૂધ, દહીં અને અન્ય પોષક ખોરાક સાથે લેવાથી આહારનું પોષણમૂલ્ય વધારી શકાય છે. જોકે, માત્ર બાજરી ખાવાથી સાંધાનો દુખાવો કે હાડકાંની બીમારીઓ દૂર થઈ જાય તેવો દાવો કરી શકાય નહીં.
5. વજન નિયંત્રણમાં પણ મદદરૂપ
બાજરીમાં રહેલું ફાઇબર લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું હોવાનો અનુભવ કરાવે છે. પરિણામે વારંવાર ભૂખ લાગવાની અને બિનજરૂરી નાસ્તો કરવાની આદત ઘટાડી શકાય છે. તેમાં રહેલું પ્રોટીન પણ સંતોષની લાગણી જાળવવામાં મદદરૂપ છે.
આથી વજન ઘટાડવા અથવા નિયંત્રણમાં રાખવા માંગતા લોકો માટે બાજરી ઉપયોગી બની શકે છે. જોકે, રોટલાની સાઇઝ અને તેની સાથે લેવાતું ઘી, માખણ કે ગોળનું પ્રમાણ પણ ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ.
બાજરીનો રોટલો કેવી રીતે ખાવો?
શિયાળામાં બાજરીનો રોટલો રીંગણના ઓળા, લીલા શાકભાજી, દહીં અથવા દાળ સાથે ખાઈ શકાય છે. તેની સાથે લસણની ચટણી પણ સ્વાદમાં વધારો કરે છે. જો વજન કે બ્લડ શુગર નિયંત્રણમાં રાખવું હોય તો ઘી, ગોળ અને માખણનું પ્રમાણ મર્યાદિત રાખવું યોગ્ય છે.
