ESIC રેકોર્ડ સામે આધાર કાર્ડની દલીલ ન ચાલી! કંપનીને કર્મચારીનો બાકી પગાર ચૂકવવાનો આદેશ
કર્મચારીઓના અધિકારો અને દસ્તાવેજી પુરાવાઓના મૂલ્ય અંગે દિલ્હી હાઇકોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સ્પષ્ટ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે આધાર કાર્ડ (Aadhaar Card) ને પોતાનામાં જન્મતારીખનો (Date of Birth) નિર્ણાયક પુરાવો ગણી શકાય નહીં. હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ અવલોકન કર્યું કે જ્યારે કોઈ એમ્પ્લોયર (કંપની) દ્વારા વર્ષો પહેલા કર્મચારી રાજ્ય વીમા નિગમ (ESIC) ના સત્તાવાર રેકોર્ડમાં કર્મચારીની એક ચોક્કસ જન્મતારીખ નોંધાવવામાં આવી હોય, ત્યારે પાછળથી આધાર કાર્ડમાં દર્શાવેલી અલગ તારીખનો સહારો લઈને તે કર્મચારીને એક વર્ષ વહેલા નિવૃત્ત (રિટાયર) કરી શકાય નહીં.

કંપનીનો બેવડો અભિગમ અને કોર્ટનું કડક અવલોકન
જસ્ટિસ મનોજ કુમાર ઓહરીની બેન્ચે આ મામલે સુનાવણી કરતા નોંધ્યું કે કંપનીએ પોતે જ વર્ષ 2010માં ESICના સત્તાવાર રેકોર્ડમાં મહિલા કર્મચારીની જન્મતારીખ 20 મે, 1960 તરીકે નોંધાવી હતી. આ નોંધણી રોજગાર વિવાદ ઊભો થયો તેના ઘણા વર્ષો પહેલા કરવામાં આવી હતી. પરંતુ, ત્યારબાદ કંપનીએ મહિલાના આધાર કાર્ડમાં લખેલી 20 મે, 1959ની જન્મતારીખનો આધાર લઈને એવો દાવો કર્યો કે મહિલાએ મે 2017માં નિવૃત્તિની વયમર્યાદા (58 વર્ષ) પૂરી કરી લીધી છે.
જસ્ટિસ ઓહરીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, “એકવાર મહિલાની જન્મતારીખ 20.05.1960 તરીકે સત્તાવાર રીતે નોંધ્યા પછી, મેનેજમેન્ટ પાછળથી આધાર કાર્ડમાં રહેલી અલગ તારીખ પર આધાર રાખીને તેની સેવાઓ એક વર્ષ વહેલી સમાપ્ત કરી શકે નહીં.” હાઇકોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે મેનેજમેન્ટને આ આધાર કાર્ડ માર્ચ 2017માં જ મળ્યું હતું, એટલે કે મહિલાની નોકરી સમાપ્ત કરવામાં આવી તેના માત્ર બે મહિના પહેલા, અને તેની સાથે જન્મતારીખ સાબિત કરતો કોઈ સ્વતંત્ર દસ્તાવેજ પણ જોડાયેલો ન હતો.
લઘુત્તમ વેતનની માંગણી બાદ નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવાનો આરોપ
હાઇકોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ‘ઔદ્યોગિક વિવાદ અધિનિયમ’ (Industrial Disputes Act) એ કામદારોના હિત માટે બનાવવામાં આવેલો એક કલ્યાણકારી કાયદો છે. કોર્ટે એક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કંપની દ્વારા દાખલ કરાયેલી રિટ પિટિશનને ફગાવી દેતા આ ટિપ્પણી કરી હતી. અગાઉ લેબર કોર્ટે મહિલા કર્મચારીની બરતરફીને ગેરકાયદેસર ઠેરવી હતી અને મેનેજમેન્ટને એક વર્ષનો સંપૂર્ણ બાકી પગાર (બેક વેજિસ) ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો, જેને કંપનીએ હાઇકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો.
મહિલા કર્મચારીની રજૂઆત મુજબ, તે 1 ડિસેમ્બર, 1981થી આ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ફર્મમાં ‘ફિનિશિંગ મેન’ તરીકે કામ કરતી હતી અને તેને માસિક ₹10,500 પગાર મળતો હતો. 3 માર્ચ, 2017ના રોજ દિલ્હી સરકારે કુશળ કામદારો માટે લઘુત્તમ વેતન (મિનિમમ વેજિસ) માં સુધારો કર્યો ત્યારબાદ મહિલાએ સુધારેલા દરે પગાર ચૂકવવાની માંગણી કરી હતી. મહિલાનો આરોપ હતો કે આ માંગણીથી મેનેજમેન્ટ નારાજ થયું હતું અને જ્યારે તેણે એપ્રિલ 2017નો બાકી પગાર માંગ્યો ત્યારે 20 મે, 2017ના રોજ તેને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવી.

મેનેજમેન્ટના દાવા અને પુરાવા રજૂ કરવામાં નિષ્ફળતા
બીજી તરફ, કંપનીએ મહિલાના દાવાઓને નકારતા દલીલ કરી હતી કે તેમની ફેક્ટરીમાં નિવૃત્તિની વય 58 વર્ષ છે અને આધાર કાર્ડ મુજબ મહિલાની જન્મતારીખ 20 મે, 1959 હોવાથી 20 મે, 2017ના રોજ તે નિવૃત્તિની ઉંમરે પહોંચી ગઈ હતી. આ ઉપરાંત, કંપનીએ એવો પણ બચાવ કર્યો કે એપ્રિલ 2017માં મોતિયાના ઓપરેશન બાદ મહિલાએ કામ કરવાની અસમર્થતા વ્યક્ત કરીને સ્વેચ્છાએ રાજીનામું આપી દીધું હતું અને તેને તમામ લેણાં ચૂકવી દેવામાં આવ્યા હતા.
મેનેજમેન્ટની આ દલીલોને ફગાવી દેતા હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે લેબર કોર્ટ સમક્ષ નિવૃત્તિનો મુદ્દો મેનેજમેન્ટે ઉઠાવ્યો હોવાથી, મહિલા નિવૃત્તિની વયે પહોંચી ગઈ હતી તે સાબિત કરવાની જવાબદારી પણ કંપનીની જ હતી. કંપનીએ માત્ર આધાર કાર્ડ પર જ આધાર રાખ્યો હતો અને 20 મે, 1959ની તારીખ સાબિત કરવા અન્ય કોઈ દસ્તાવેજ રજૂ કર્યો ન હતો. એટલું જ નહીં, આધાર કાર્ડમાં જન્મતારીખ કયા આધારે નોંધાઈ હતી તે સ્પષ્ટ કરવા માટે UIDAIના કોઈ અધિકારીની જુબાની પણ લેવામાં આવી ન હતી.
ESIC રેકોર્ડની વિશ્વસનીયતા અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાનો સંદર્ભ
તેનાથી વિપરીત, લેબર કોર્ટ સમક્ષ હાજર થયેલા ESIC અધિકારીએ પુષ્ટિ કરી હતી કે 26 જૂન, 2010ના રોજ જ્યારે મહિલાનું રજિસ્ટ્રેશન થયું ત્યારે મેનેજમેન્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતીના આધારે જ તેની જન્મતારીખ 20 મે, 1960 નોંધવામાં આવી હતી. નોંધપાત્ર બાબત એ હતી કે મેનેજમેન્ટે ન તો ESIC અધિકારીની ઉલટતપાસ (ક્રોસ-એક્ઝામિનેશન) કરી કે ન તો એ દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા જેના આધારે તેમણે નિગમને જન્મતારીખ આપી હતી. હાઇકોર્ટે કહ્યું કે મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો છુપાવવા બદલ લેબર કોર્ટે મેનેજમેન્ટ વિરુદ્ધ યોગ્ય રીતે પ્રતિકૂળ અનુમાન લગાવ્યું છે.
કોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના ‘સરોજ વિરુદ્ધ ઇફ્કો-ટોકિયો જનરલ ઇન્શ્યોરન્સ કંપની’ કેસના ચુકાદાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે આધાર કાર્ડનો ઉપયોગ ઓળખ સ્થાપિત કરવા માટે થઈ શકે છે, પરંતુ તે પોતાનામાં જન્મતારીખનો પુરાવો નથી. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે જો મહિલાની જન્મતારીખ 20 મે, 1960 ગણવામાં આવે, તો તે વધુ એક વર્ષ કામ કરવા માટે હકદાર હતી.
ચુકાદાનો સાર અને વળતર ચૂકવવાનો આદેશ
હાઇકોર્ટે ઠરાવ્યું કે લેબર કોર્ટે આધાર કાર્ડને બદલે ESICના રેકોર્ડને પ્રાધાન્ય આપીને પુરાવા આધારિત અને તર્કસંગત નિર્ણય લીધો છે, જેમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનું કોઈ કારણ નથી. વધુમાં, જ્યારે એ સાબિત થયું કે મહિલા નિવૃત્તિની વયે પહોંચી ન હતી અને કંપની તેનું રાજીનામું પણ સાબિત કરી શકી નથી, ત્યારે ઔદ્યોગિક વિવાદ અધિનિયમની કલમ 25Fનું પાલન કર્યા વિના તેની સેવાઓ સમાપ્ત કરવી એ ગેરકાયદેસર છે.
લેબર કોર્ટે મહિલાને 20 મે, 2017થી 20 મે, 2018 સુધીના સમયગાળા માટે દર મહિને ₹14,698ના દરે સંપૂર્ણ બાકી પગાર, અન્ય લાભો અને વાર્ષિક 6 ટકા વ્યાજ ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો. હાઇકોર્ટે કંપનીની અરજી ફગાવી દેતા રજિસ્ટ્રાર જનરલ પાસે જમા કરાયેલી રકમ વ્યાજ સહિત મહિલાને ચૂકવી દેવા અને બાકીની કોઈ રકમ હોય તો તે ચાર અઠવાડિયામાં સીધી મહિલાને ચૂકવવા મેનેજમેન્ટને નિર્દેશ આપ્યો છે.
