શું કાયદા માત્ર કાગળ પર છે? દિવ્યાંગોની અડધાથી વધુ વીમા અરજીઓ નકારવામાં આવે છે.
ગુરુવારે બહાર પાડવામાં આવેલા એક નવા વ્હાઇટ પેપરમાં જાણવા મળ્યું છે કે ૮૦ ટકાથી વધુ દિવ્યાંગ ભારતીયો વીમા કવચથી વંચિત છે. કાયદાકીય સુરક્ષા હોવા છતાં, જે લોકો અરજી કરે છે તેમાંથી અડધાથી વધુની અરજીઓ ઘણીવાર કોઈ યોગ્ય કારણ વગર નકારી કાઢવામાં આવે છે.
ભારતમાં દિવ્યાંગતા, ભેદભાવ અને હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ” શીર્ષકવાળો આ રિપોર્ટ નેશનલ સેન્ટર ફોર પ્રમોશન ઑફ એમ્પ્લોયમેન્ટ ફોર ડિસેબલ્ડ પીપલ (NCPEDP) દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો.
અરજીઓ શા માટે નકારવામાં આવે છે?
૩૪ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ૫,૦૦૦થી વધુ દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ પર કરવામાં આવેલા રાષ્ટ્રવ્યાપી સર્વેક્ષણ પર આધારિત આ અભ્યાસ ચેતવણી આપે છે કે “ઊંડી વ્યવસ્થાગત અસમાનતા” આશરે ૧૬ કરોડ દિવ્યાંગ ભારતીયોને સરકારી અને ખાનગી બંને પ્રકારની વીમા યોજનાઓથી દૂર રાખી રહી છે.
-
કવરેજનો અભાવ: ૮૦ ટકા ઉત્તરદાતાઓ પાસે કોઈ હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ નહોતો.
-
અરજી નકારી: અરજી કરનારાઓમાંથી ૫૩ ટકાએ જણાવ્યું કે તેમની અરજીઓ નકારી કાઢવામાં આવી હતી.
-
ભેદભાવ: ઘણા લોકોએ જણાવ્યું કે તેમને ફક્ત તેમની દિવ્યાંગતા અથવા પહેલાથી હાજર બીમારીઓને કારણે ના પાડવામાં આવી હતી. ખાસ કરીને ઓટીઝમ, સાયકોસોશિયલ (મનોસામાજિક) અને બૌદ્ધિક દિવ્યાંગતા તથા થેલેસેમિયા જેવા બ્લડ ડિસઓર્ડરવાળા લોકોમાં અરજી નામંજૂર થવાનો દર ખૂબ ઊંચો હતો.
કાયદાકીય સુરક્ષા છતાં જાગૃતિનો અભાવ:
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે બંધારણીય સુરક્ષા, દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓનો અધિકાર અધિનિયમ, ૨૦૧૬, અને IRDAI (ઇન્શ્યોરન્સ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી ઑફ ઇન્ડિયા) દ્વારા વારંવાર આપવામાં આવેલા નિર્દેશો છતાં આ પ્રથાઓ ચાલુ છે.
સંશોધકોએ વીમા કવરેજમાં આ મોટી અડચણો નોંધી:
-
મોંઘા પ્રીમિયમ
-
ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ સુધી પહોંચનો અભાવ
-
ઉપલબ્ધ યોજનાઓ વિશે જાગૃતિની ભારે ઉણપ
NCPEDPના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર અરમાન અલીએ આ તારણોને “નૈતિક અને બંધારણીય પડકાર” ગણાવ્યા છે અને કહ્યું છે કે દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓને સસ્તા વીમાથી સતત દૂર રાખવા એ “વ્યવસ્થાગત નિષ્ફળતા કરતાં કંઈક વધુ છે; તે અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે.”
આયુષ્માન ભારત યોજનામાંથી પણ દિવ્યાંગો બાકાત
અરમાન અલીએ જણાવ્યું કે “ભલે સરકાર ૭૦ વર્ષ અને તેથી વધુ વયના તમામ વરિષ્ઠ નાગરિકોને આવરી લેવા માટે આયુષ્માન ભારત (PM-JAY) યોજનાનો વિસ્તાર કરી રહી છે, પરંતુ દિવ્યાંગ લોકો સ્પષ્ટપણે બાકાત છે, જ્યારે તેમને પણ એટલી જ, કે તેનાથી વધુ, સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત નબળાઈઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.”
મુખ્ય ભલામણો:
વ્હાઇટ પેપરમાં નીચે મુજબની મુખ્ય ભલામણો કરવામાં આવી છે:
-
આયુષ્માન ભારતમાં સમાવેશ: વય કે આવકના માપદંડો વિના તમામ દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓને PM-JAY હેઠળ તાત્કાલિક સમાવેશ કરવો.
-
કવરેજ સુધારવું: માનસિક સ્વાસ્થ્ય, પુનર્વસન (Rehabilitation) અને સહાયક ટેકનોલોજી (Assistive Technology) માટે બહેતર વીમા કવરેજ.
-
IRDAI સમિતિ: IRDAI હેઠળ એક સમર્પિત દિવ્યાંગતા સમાવેશ સમિતિની રચના કરવી.
-
બિન-ભેદભાવપૂર્ણ પ્રીમિયમ: ખાનગી વીમા કંપનીઓમાં પ્રમાણભૂત અને ભેદભાવ વગરના પ્રીમિયમ નક્કી કરવા.
-
જરૂરી ઍક્સેસ: તમામ વીમા પ્રક્રિયાઓમાં સુલભતા (Access) સુનિશ્ચિત કરવી.
-
જાગૃતિ કાર્યક્રમ: વીમા કંપનીઓ અને હેલ્થકેર સ્ટાફ માટે દિવ્યાંગતા-સંવેદનશીલ સેવા વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા જાગૃતિ કાર્યક્રમો વધારવા.
