શરીરને ગરમ રાખવા માટે આદુ નહીં, પ્રાણાયામ કરો! નિષ્ણાતોએ કહ્યું- આ યોગ પદ્ધતિ છે શ્રેષ્ઠ.
શિયાળાની ઋતુમાં પોતાના શરીરને ગરમ રાખવા માટે લોકો જુદી જુદી વસ્તુઓનું સેવન કરે છે, પરંતુ આ ઉપરાંત કેટલાક પ્રાણાયામ પણ શરીરને ગરમ રાખવામાં મદદ કરી શકે છે. તમે દરરોજ સવારે થોડો સમય કાઢીને તે કરી શકો છો. આવો, તેના વિશે જાણીએ.
શિયાળાની ઋતુમાં શરીરને સ્વસ્થ રાખવા માટે ખાણી-પીણીનું પૂરું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. એવા ફૂડ્સ લેવામાં આવે છે જે શરીરને ગરમ રાખવામાં મદદ કરે, સાથે જ ગરમ કપડાં પહેરવામાં આવે છે. પરંતુ આની સાથે જ એક્સરસાઇઝ (વ્યાયામ) કરવી પણ આ સમયે ખૂબ જરૂરી છે. કારણ કે તેનાથી શિયાળામાં આળસ દૂર કરવા સાથે જ શરીરને સક્રિય અને ગરમ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
કેટલાક એવા યોગાસન અને પ્રાણાયામ છે, જેને જો દરરોજ થોડી મિનિટો માટે કરવામાં આવે તો તેનાથી શરીરને ગરમ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે. જો તમે દરરોજ યોગાસન કે એક્સરસાઇઝ માટે સમય નથી કાઢી શકતા, તો પ્રાણાયામ કરી શકો છો.
પ્રાણાયામ કરવાથી શારીરિક અને માનસિક રીતે શરીરને અનેક પ્રકારના ફાયદા થાય છે. તેનાથી તણાવ (Stress) ઓછો કરવામાં મદદ મળે છે. સાથે જ તે ફેફસાં (Lungs) અને એકંદરે સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે. ઘણા લોકો અનુલોમ-વિલોમને જ પ્રાણાયામ સમજે છે, પરંતુ તે ઘણા પ્રકારના હોય છે. આવો જાણીએ કે કયા પ્રાણાયામ કરવાથી શરીરને ગરમ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
ઉજ્જાયી પ્રાણાયામ (Ujjayi Pranayama)
યોગ એક્સપર્ટ સરિતા ઠાકુરના જણાવ્યા અનુસાર, શિયાળાની ઋતુમાં ઉજ્જાયી પ્રાણાયામ કરવો ફાયદાકારક હોઈ શકે છે, તેનાથી શરીરને ગરમ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
કરવાની રીત:
- આ પ્રાણાયામ કરવા માટે સુખાસન જેવી આરામદાયક મુદ્રામાં બેસી જાઓ.
- ત્યારબાદ કમરને સીધી રાખો અને આંખો બંધ કરી લો.
- શરીરને ઢીલું છોડો અને સામાન્ય રીતે શ્વાસોચ્છવાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.
- મોં બંધ રાખીને ગળામાંથી ધીમો અને હળવો ‘ઘર્ર’ જેવો અવાજ કાઢો.
- નાકમાંથી જ ધીમે-ધીમે શ્વાસ બહાર કાઢો.
- શ્વાસ છોડતી વખતે પણ ગળાનો તે જ હળવો અવાજ જાળવી રાખો.
- સૂર્યભેદી પ્રાણાયામ (Suryabhedi Pranayama)
- સૂર્યભેદી પ્રાણાયામ પણ તમે કરી શકો છો, તેનાથી પણ શરીરને ગરમ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
કરવાની રીત:
- આ પ્રક્રિયામાં જમણા નસકોરાંથી શ્વાસ અંદર લેવામાં આવે છે અને ડાબા નસકોરાંથી શ્વાસ બહાર કાઢવામાં આવે છે.
- આનાથી શરીરમાં ગરમાહટ ઉત્પન્ન કરવામાં મદદ મળે છે.
ધ્યાન રાખો:
- હાઈ બીપીના દર્દીઓ, હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓ અથવા અલ્સર જેવી સમસ્યા હોય તો આ પ્રાણાયામ ન કરવો. તેનાથી આ સમસ્યાઓ વધી શકે છે.
ભ્રામરી પ્રાણાયામ (Bhramari Pranayama)
એક્સપર્ટે જણાવ્યું કે ભ્રામરી પ્રાણાયામ કરવાથી પણ શરીરને ગરમાહટ મળી શકે છે.
કરવાની રીત:
- આ કરવા માટે સૌથી પહેલા આરામદાયક મુદ્રામાં બેસી જાઓ.
- તર્જની આંગળીઓને (Index fingers) આંખો પર રાખો અને નાની તથા રિંગ ફિંગરને હોઠો પર રાખો.
- હવે અંગૂઠાથી તમારા કાનને હળવો બંધ કરો. તમે ઈચ્છો તો તર્જની આંગળીને કપાળ પર પણ રાખી શકો છો.
- હવે લાંબો અને ઊંડો શ્વાસ લો.
- મોં બંધ રાખીને શ્વાસ છોડતી વખતે ગળામાંથી મધમાખીના ગણગણાટ જેવો અવાજ કાઢો.
- આ પ્રક્રિયા પૂરી થયા પછી તેને ફરીથી પુનરાવર્તિત કરો.
- ત્યારબાદ ધીમે-ધીમે તમારી આંગળીઓને હટાવો અને થોડો સમય શાંતિથી બેસવાનો પ્રયાસ કરો.
અનુલોમ વિલોમ (Anulom Vilom)
અનુલોમ વિલોમ વિશે તો મોટાભાગના લોકો જાણે જ છે, તેનાથી તણાવ ઓછો કરવામાં અને એકાગ્રતા (Concentration) વધારવામાં મદદ મળે છે. શ્વસનતંત્ર (Respiratory System) અને હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓમાં પણ તે ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે.
કરવાની રીત:
- આ કરવા માટે સૌથી પહેલા આરામદાયક મુદ્રામાં બેસો.
- ત્યારબાદ તમારા જમણા હાથના અંગૂઠાને જમણા નસકોરાં પર રાખીને બંધ કરો.
- હવે ડાબા નસકોરાંથી ધીમે-ધીમે અને ઊંડો શ્વાસ લો.
- ડાબા નસકોરાંને મધ્યમ આંગળીનો ઉપયોગ કરીને બંધ કરીને, જમણા નસકોરાંથી શ્વાસ બહાર કાઢો.
- હવે જમણા નસકોરાંથી શ્વાસ અંદર લો અને ડાબા નસકોરાંથી શ્વાસ બહાર કાઢો. આ એક ચક્ર પૂર્ણ થયું. આ પ્રક્રિયાને પુનરાવર્તિત કરો.
