શું તમે પણ લોખંડની કડાહીમાં રસોઈ બનાવો છો? જાણો કયો ખોરાક બની શકે છે ‘ઝેર’
લોખંડની કડાહીમાં રસોઈ બનાવવી એ સ્વાસ્થ્ય માટે વર્ષોથી ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેનાથી ખોરાકમાં કુદરતી રીતે આયર્ન (લોહતત્વ) ભળે છે. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે કેટલીક વસ્તુઓ આ કડાહીમાં રાંધવાથી તે સ્વાસ્થ્ય માટે ‘ઝેર’ સમાન બની શકે છે?
જનરલ ફિઝિશિયન ડો. શાલિની સિંહ સાલુંકે એ ચેતવણી આપી છે કે જો ચોક્કસ પ્રકારના ખોરાકને લોખંડની કડાહીમાં રાંધવામાં આવે, તો તે ફૂડ પોઈઝનિંગથી લઈને ચામડીના ચેપ (Skin Infections) સુધીની ગંભીર સમસ્યાઓ સર્જી શકે છે.
લોખંડની કડાહીમાં કઈ વસ્તુઓ ન રાંધવી જોઈએ?
અહીં એવા ખોરાકની યાદી છે જે લોખંડની કડાહીમાં રાંધવાથી તમારે બચવું જોઈએ:
૧. ખાટા પદાર્થો (ટમેટા, લીંબુ અને આંબલી)
જો તમે રસોઈમાં ટમેટા, લીંબુ કે આંબલીનો ઉપયોગ કરતા હોવ, તો લોખંડની કડાહીનો ઉપયોગ ક્યારેય ન કરો.
- કારણ: ખાટા પદાર્થોમાં રહેલું એસિડ લોખંડ (મેટલ) સાથે પ્રતિક્રિયા (Reaction) કરે છે. આ પ્રતિક્રિયાને કારણે ખોરાકનો સ્વાદ કડવો કે ધાતુ જેવો થઈ જાય છે અને તે શરીરમાં ગયા પછી ફૂડ પોઈઝનિંગનું કારણ બની શકે છે.
૨. દહીંથી બનેલી વાનગીઓ
કડઢી અથવા દહીંવાળી ગ્રેવી ક્યારેય લોખંડના વાસણમાં ન બનાવવી જોઈએ.
- નુકસાન: લોખંડની કડાહીમાં દહીં ફાટી જવાની શક્યતા વધી જાય છે. ઉપરાંત, ગ્રેવીનો રંગ કાળો પડી જાય છે. આવો ખોરાક ખાવાથી પાચનતંત્ર બગડી શકે છે અને પેટમાં દુખાવો થઈ શકે છે.
૩. દૂધ, ખીર કે કસ્ટર્ડ
દૂધ અને દૂધની બનાવટો લોખંડની કડાહીમાં રાંધવા માટે સુરક્ષિત નથી.
- નુકસાન: લોખંડ દૂધના પ્રોટીન સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે, જેનાથી દૂધ ફાટી શકે છે અથવા તેનો સ્વાદ સાવ બદલાઈ શકે છે. ખીર કે કસ્ટર્ડ જેવી મીઠી વાનગીઓ લોખંડના સંપર્કમાં આવવાથી કાળી પડી જાય છે જે સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે.
૪. ચાઈનીઝ ફૂડ (વિનેગરનો ઉપયોગ)
ચાઈનીઝ વાનગીઓ જેવી કે નૂડલ્સ કે મંચુરિયનમાં વિનેગર (Vinegar) નો ભરપૂર ઉપયોગ થાય છે.
- જોખમ: વિનેગર અત્યંત એસિડિક હોય છે. જ્યારે તે લોખંડના ગરમ વાસણના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તે લોખંડને ઝડપથી ઓગાળવા લાગે છે. આનાથી ખોરાકમાં લોખંડનું પ્રમાણ જોખમી હદ સુધી વધી શકે છે, જે લીવર અને કિડની માટે નુકસાનકારક છે.
૫. રાજમા અને છોલે
ઘણા લોકો માને છે કે લોખંડની કડાહીમાં રાજમા બનાવવાથી તે કાળા અને સ્વાદિષ્ટ બને છે, પરંતુ ડોક્ટરો આની સલાહ આપતા નથી.
- સમસ્યા: લોખંડની કડાહીમાં ગરમી (Heat) એકસમાન રીતે ફેલાતી નથી. પરિણામે, રાજમા કે છોલે ક્યાંકથી વધુ પાકે છે તો ક્યાંકથી કાચા રહી જાય છે. કાચા રહી ગયેલા કઠોળ ખાવાથી પેટ ફૂલવું (Bloating) અને ગેસની સમસ્યા થઈ શકે છે.
લોખંડની કડાહી વાપરતી વખતે આટલું ધ્યાન રાખો:
૧. સીઝનિંગ: કડાહી વાપરતા પહેલા તેને તેલ લગાવીને વ્યવસ્થિત સાફ કરો.
૨. તાત્કાલિક પીરસો: લોખંડની કડાહીમાં રસોઈ બનાવ્યા પછી તરત જ તેને બીજા વાસણમાં કાઢી લો. ખોરાકને લાંબા સમય સુધી કડાહીમાં રાખી મૂકવો જોઈએ નહીં.
૩. સાફ કરવાની રીત: કડાહીને ક્યારેય કઠોર સાબુ કે વાયરના સ્ક્રેપરથી વધુ પડતી ન ઘસવી. તેને હળવા હાથે સાફ કરી, તેલ લગાવીને સુકી જગ્યાએ રાખવી.
લોખંડની કડાહી લોહીની ઉણપ (એનિમિયા) દૂર કરવામાં મદદરૂપ છે, પરંતુ ખોટા ખોરાકની પસંદગી તેને જોખમી બનાવી શકે છે. હંમેશા સાદી શાકભાજી કે તળવા માટે જ આ કડાહીનો ઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે.
