AIIMS સ્ટડી: નાચતા, ચાલતા કે જિમમાં કસરત કરતા યુવાનો જીવ કેમ ગુમાવી રહ્યા છે?
છેલ્લા કેટલાક સમયથી આપણે એવા કિસ્સાઓ સાંભળીએ છીએ કે કોઈ યુવાન વ્યક્તિ ડાન્સ કરતા-કરતા, જિમમાં વર્કઆઉટ કરતા અથવા તો સામાન્ય રીતે ચાલતા-ચાલતા અચાનક ઢળી પડી અને તેનું મોત થયું. AIIMS નવી દિલ્હીએ મે ૨૦૨૩ થી એપ્રિલ ૨૦૨૪ દરમિયાન કરેલા એક સંશોધનમાં આ પાછળના ચોંકાવનારા કારણો બહાર આવ્યા છે.
અભ્યાસના મુખ્ય તારણો
AIIMS ના ફોરેન્સિક મેડિસિન અને પેથોલોજી વિભાગે ૨૨૧૪ પોસ્ટમોર્ટમની તપાસ કરી, જેમાં નીચે મુજબની બાબતો સામે આવી:
- સડન ડેથ (અચાનક મૃત્યુ): કુલ કેસોમાંથી ૧૮૦ (૮.૧%) કેસ અચાનક મૃત્યુના હતા.
- યુવાનોની સંખ્યા: આ ૧૮૦ કેસમાંથી ૫૭.૨% (૧૦૩ લોકો) એવા હતા જેમની ઉંમર ૧૮ થી ૪૫ વર્ષની વચ્ચે હતી અને જેઓ દેખીતી રીતે સંપૂર્ણ સ્વસ્થ હતા.
- મુખ્ય કારણ: યુવાનોમાં અચાનક મૃત્યુનું સૌથી મોટું કારણ હાર્ટ ડિસીઝ (હૃદય રોગ) જાણવા મળ્યું છે.
હૃદય રોગ કેમ જવાબદાર છે?
સંશોધન મુજબ, અચાનક થતા મૃત્યુમાં ૪૨.૬% કિસ્સાઓ હૃદય સંબંધિત હતા. તેમાં પણ સૌથી વધુ કિસ્સા કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ (CAD) ના હતા.
- ધમનીઓમાં બ્લોકેજ: મૃત્યુ પામનાર યુવાનોની ધમનીઓમાં ૭૦% કે તેથી વધુ બ્લોકેજ જોવા મળ્યું હતું.
- LAD ધમની પર અસર: ખાસ કરીને લેફ્ટ એન્ટિરિયર ડિસેન્ડિંગ (LAD) ધમની સૌથી વધુ પ્રભાવિત હતી, જેને મેડિકલ ભાષામાં ‘વિધવા નિર્માતા’ (Widow maker) ધમની પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે હૃદયના મોટા ભાગને લોહી પહોંચાડે છે.
અન્ય મહત્વના કારણો
હૃદય રોગ સિવાય અન્ય કારણો પણ જવાબદાર હતા:
- શ્વસન સંબંધી સમસ્યાઓ (૨૧.૩%): ન્યુમોનિયા, ટીબી અથવા ઊંઘમાં ઉલટી થવાને કારણે દમ ઘૂંટાવો.
- અજ્ઞાત કારણો (૨૧.૩%): ઘણા કિસ્સામાં પોસ્ટમોર્ટમમાં પણ કારણ મળ્યું નથી. નિષ્ણાતો તેને હૃદયની ઇલેક્ટ્રિકલ સમસ્યા (Arrythmia) માને છે.
- સ્ત્રીઓમાં વિશિષ્ટ કારણો: એક્ટોપિક પ્રેગ્નન્સી અથવા ગર્ભાશય ફાટવાના કિસ્સા પણ જોવા મળ્યા.
મૃત્યુ ક્યારે અને ક્યાં થયા?
- સ્થળ: ૫૫% થી વધુ મૃત્યુ ઘરે અને ૩૦% મુસાફરી દરમિયાન થયા.
- સમય: ૪૦% મૃત્યુ રાત્રે સૂતી વખતે અથવા વહેલી સવારે થયા.
- લક્ષણો: મૃત્યુ પહેલા ઘણાને છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અથવા પેટમાં દુખાવો જેવા લક્ષણો અનુભવાયા હતા.
કોવિડ વેક્સિન સાથે કોઈ સંબંધ નથી
AIIMS ના પ્રોફેસર ડૉ. સુધીર અરાવાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ મૃત્યુને કોવિડ વેક્સિન કે ઇન્ફેક્શન સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. મોટાભાગના કેસોમાં મૃત્યુ જૂની હૃદયની બીમારીઓને કારણે થયા હતા જેની દર્દીને જાણ નહોતી.
યુવાનોએ શું સાવચેતી રાખવી જોઈએ?
એક્સપર્ટ્સ મુજબ, આજના યુવાનોમાં હૃદય રોગ વધવાના મુખ્ય કારણોમાં ધૂમ્રપાન, દારૂનું સેવન, માનસિક તણાવ, જંક ફૂડ અને બેઠાડુ જીવનશૈલી જવાબદાર છે.
બચવા માટેના ઉપાયો:
- નિયમિત હેલ્થ ચેકઅપ કરાવો, ભલે તમે સ્વસ્થ દેખાતા હોવ.
- બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલ પર નિયંત્રણ રાખો.
- જો પરિવારમાં કોઈને નાની ઉંમરે હાર્ટ એટેક આવ્યો હોય, તો ખાસ સાવધ રહો.
- તણાવ ઘટાડવા માટે યોગ અથવા ધ્યાન કરો.
