રસ્તાઓ પર કૂતરાઓનો આતંક હવે નહીં ચલાવી લેવાય: સુપ્રીમ કોર્ટની કડક ચેતવણી, દરેક બચકા અને મૃત્યુ પર આપવું પડશે ભારે વળતર
દેશમાં સતત વધી રહેલા રખડતા કૂતરાઓના હુમલાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે કૂતરા કરડવા અને તેનાથી થતા મૃત્યુ માટે હવે માત્ર રાજ્ય સરકારો જ નહીં, પરંતુ તેમને જાહેરમાં ખવડાવનારા લોકો અને સંસ્થાઓ (ડૉગ ફીડર્સ) પણ સીધી રીતે જવાબદાર રહેશે. અદાલતે સંકેત આપ્યો છે કે ભવિષ્યમાં દરેક હુમલા અને મૃત્યુ માટે “ભારે વળતર” નક્કી કરવામાં આવી શકે છે.
‘કૂતરા પ્રત્યે પ્રેમ’ હોય તો તેમને ઘરમાં રાખો: સર્વોચ્ચ અદાલત
સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ, જસ્ટિસ સંદીપ મહેતા અને જસ્ટિસ એન.વી. અંજારીયાની બેન્ચે ડૉગ ફીડર્સ અને સંસ્થાઓ પર તીખા સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. અદાલતે કહ્યું, “જો તમે તેમને ખવડાવો છો, તો તેમને તમારા ઘરે રાખો. તેમને આમને-તેમને રખડવાની, લોકોને કરડવાની અને ડરાવવાની મંજૂરી શા માટે આપવી જોઈએ?”. જસ્ટિસ મહેતાએ સવાલ કર્યો કે જ્યારે કોઈ સંસ્થા દ્વારા પાળવામાં આવેલા કૂતરાઓના હુમલામાં 9 વર્ષના બાળકનું મોત થાય છે, ત્યારે તેની જવાબદારી કોણ લેશે? તેમણે ટિપ્પણી કરી કે એવું લાગે છે કે જાણે બધી સહાનુભૂતિ માત્ર કૂતરાઓ માટે જ છે, માણસો માટે નહીં.
સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાંથી કૂતરાઓને હટાવવાનો કડક આદેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે શાળાઓ, હોસ્પિટલો, રમતગમતના સંકુલ, બસ સ્ટેન્ડ અને રેલવે સ્ટેશન જેવા ભીડભાડવાળા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાંથી રખડતા કૂતરાઓને તાત્કાલિક હટાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ સંસ્થાઓના પરિસરને સુરક્ષિત રાખવાની જવાબદારી વહીવટીતંત્રની છે અને ત્યાંથી પકડાયેલા કૂતરાઓને નસબંધી અને રસીકરણ પછી ફરી તે જ સ્થાને છોડવા જોઈએ નહીં. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે જ્યાં માણસો રહી શકતા નથી, ત્યાં પ્રાણીઓની હાજરીને પણ અનિવાર્ય માની શકાય નહીં.
વળતરની કડક જોગવાઈઓ: રાજ્યો પર ગાજ પડશે
અદાલતે વિવિધ રાજ્યોમાં વળતરના વધી રહેલા કેસોની નોંધ લીધી છે:
- પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે અગાઉ જ આદેશ આપ્યો છે કે કૂતરાના કરડવા પર પ્રતિ દાંતના નિશાન (tooth mark) દીઠ લઘુત્તમ 10,000 રૂપિયા અને માંસ ફાટી જવાની સ્થિતિમાં પ્રતિ 0.2 સેમી ઘા પર લઘુત્તમ 20,000 રૂપિયાનું વળતર આપવામાં આવે.
- કર્ણાટક સરકારે રખડતા કૂતરાના હુમલામાં મૃત્યુ થવા પર વળતરની રકમ વધારીને 5 લાખ રૂપિયા કરી દીધી છે.
- સુપ્રીમ કોર્ટે ચેતવણી આપી છે કે જો રાજ્યો જરૂરી વ્યવસ્થા કરવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તેમના પર આનાથી પણ વધુ ભારે દંડ લાદવામાં આવશે.
વન્યજીવો અને ઇકોસિસ્ટમ પર ખતરો
સુનાવણી દરમિયાન એ હકીકત પણ સામે આવી છે કે રખડતા કૂતરાઓનો ખતરો માત્ર શહેરો પૂરતો મર્યાદિત નથી. લદ્દાખમાં લગભગ 55,000 રખડતા કૂતરાઓ ખુલ્લેઆમ ફરી રહ્યા છે, જેના કારણે વન્યજીવોની 9 પ્રજાતિઓ લુપ્ત થવાની અણી પર છે. રણથંભોર નેશનલ પાર્કમાં વાઘ સંક્રમિત થવાનું કારણ પણ આ કૂતરાઓ જ બની રહ્યા છે.
એનિમલ બર્થ કંટ્રોલ (ABC) નિયમોની નિષ્ફળતા
અદાલતે કેન્દ્ર અને રાજ્યોને એનિમલ બર્થ કંટ્રોલ નિયમોના નબળા અમલીકરણ બદલ સખત ફટકાર લગાવી હતી. કોર્ટે કહ્યું કે અધિકારીઓની નિષ્ક્રિયતાને કારણે આ સમસ્યા દાયકાઓથી વધી રહી છે અને હવે તેને માત્ર ‘અકસ્માત’ માનીને છોડી શકાય નહીં.
આ મામલાની આગામી વિગતવાર સુનાવણી 20 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ નક્કી કરવામાં આવી છે, જેમાં અદાલત અધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી કરવા માટે વધુ કડક નિર્દેશો જાહેર કરી શકે છે.
