આધુનિક યુદ્ધ અને સીમા સુરક્ષા: ટેકનોલોજી કેવી રીતે બદલી રહી છે આતંકવાદ વિરુદ્ધની વૈશ્વિક લડાઈ
આજના સમયમાં આતંકવાદ એક વૈશ્વિક સમસ્યા બની ગઈ છે, અને તેની સામે લડવાની દેશોની વ્યૂહરચનામાં ટેકનોલોજીએ એક નવો આયામ ઉમેર્યો છે. તાજેતરના વર્ષોમાં નવા ઉપકરણો અને શસ્ત્રોના વિકાસે રાષ્ટ્રોને ઓછા માનવીય નુકસાન સાથે વધુ અસરકારક રીતે આતંકવાદ સામે લડવા માટે સક્ષમ બનાવ્યા છે. સંશોધનો મુજબ, આ તકનીકી વિકાસ યુદ્ધના સ્વરૂપને ડિજિટલ અને વધુ સચોટ બનાવી રહ્યો છે.
ડ્રોન અને UAV: તુર્કીનો અનુભવ
તુર્કીએ તેના સંરક્ષણ ઉદ્યોગમાં UAV (માનવરહિત હવાઈ વાહન) અને SİHA (સશસ્ત્ર ડ્રોન) ના વિકાસ દ્વારા આતંકવાદ વિરોધી અભિયાનોમાં નોંધપાત્ર સફળતા મેળવી છે. તુર્કીના સશસ્ત્ર દળોએ ‘અંકા’ (ANKA) અને ‘બાયરાક્ટર ટીબી2’ (Bayraktar TB2) જેવા ડ્રોનનો ઉપયોગ કરીને આતંકવાદી સંગઠનોને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. આ ડ્રોન માત્ર દેખરેખ માટે જ નહીં, પણ સચોટ હુમલા કરવા માટે પણ સક્ષમ છે. તેના જવાબમાં, આતંકવાદીઓ હવે થર્મલ કેમેરાથી બચવા માટે ખાસ પ્રકારની ‘થર્મલ છત્રી’ અને સૂટનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
ઇઝરાયેલ અને “આયર્ન સ્વોર્ડ્સ” યુદ્ધના પાઠ
ઇઝરાયેલ અને હમાસ વચ્ચે ચાલી રહેલા “આયર્ન સ્વોર્ડ્સ” યુદ્ધે ટેકનોલોજીના પ્રભાવને સ્પષ્ટપણે દર્શાવ્યો છે. જ્યાં ઇઝરાયેલ પાસે અદ્યતન હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી છે, ત્યાં હમાસે ‘પેરામોટર્સ’ જેવા ઓછા ખર્ચાળ સાધનોનો ઉપયોગ કરીને ઇઝરાયેલી સુરક્ષા ઘેરાને તોડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ઇઝરાયેલી વાયુસેના હવે જમીની દળોને “ક્લોઝ એર સપોર્ટ” (નજીકની હવાઈ સહાય) પૂરી પાડવાને પોતાની પ્રાથમિક ભૂમિકા બનાવી રહી છે. આ ઉપરાંત, સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સનો ઉપયોગ હવે મનોવૈજ્ઞાનિક યુદ્ધ માટે પણ થઈ રહ્યો છે.
ભારતની ટેકનોલોજી-સંચાલિત સીમા સુરક્ષા વ્યૂહરચના
ભારત પોતાની સરહદોને સુરક્ષિત કરવા માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ ઝડપથી વધારી રહ્યું છે. આગામી ચાર વર્ષમાં સમગ્ર ભારત-પાકિસ્તાન સરહદને વ્યાપક ઈલેક્ટ્રોનિક સર્વેલન્સ હેઠળ લાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ વ્યૂહરચનાના મુખ્ય સ્તંભો નીચે મુજબ છે:
- CIBMS (કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઈન્ટીગ્રેટેડ બોર્ડર મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ): તે સેન્સર, કમ્યુનિકેશન નેટવર્ક અને ઈન્ટેલિજન્સને એકીકૃત કરે છે.
- એન્ટી-ડ્રોન અને ટનલ ડિટેક્શન: સરહદ પારથી ડ્રોન દ્વારા હથિયારો અને નશીલા પદાર્થોની તસ્કરી રોકવા માટે વિશેષ એન્ટી-ડ્રોન યુનિટ્સ સ્થાપવામાં આવી રહ્યા છે.
- AI અને ડેટા એનાલિટિક્સ: ભારત ‘પ્રોજેક્ટ હિમશક્તિ’ જેવા મોડલનો વિસ્તાર કરી રહ્યું છે, જે સેટેલાઇટ ઈમેજરીનું વિશ્લેષણ કરવા અને ઘૂસણખોરીની આગાહી કરવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ કરે છે.
ભવિષ્યના પડકારો: અવકાશ અને સાયબર ડોમેન
ચીન જેવા દેશો હવે મલ્ટી-ડોમેન ઓપરેશન્સ (MDO) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે, જેમાં અવકાશ, સાયબર અને સંજ્ઞાનાત્મક (cognitive) ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે. ચીનની ‘બેઈદૌ’ (BeiDou) નેવિગેશન સિસ્ટમ હવે ઘણી બાબતોમાં GPS કરતા પણ વધુ સચોટ છે. આ ઉપરાંત, AI અને રોબોટિક્સ ભવિષ્યના “રોબોટ સૈનિકો” તરફ દોરી રહ્યા છે, જે યુદ્ધમાં માનવીય જાનહાનિ ઘટાડવામાં મદદ કરશે.
લશ્કરી નિષ્ણાતો માને છે કે ભવિષ્યના યુદ્ધો માત્ર જમીન કે પાણી પર જ નહીં, પણ ડિજિટલ અને માહિતીના ક્ષેત્રોમાં લડાશે. ભારત માટે એ અનિવાર્ય છે કે તે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ‘આત્મનિર્ભરતા’ ને પ્રોત્સાહન આપે અને આધુનિક ધોરણો અપનાવે જેથી વિરોધીઓના તકનીકી પડકારોનો સામનો કરી શકાય.
