આફ્રિકા ખંડ બે ભાગમાં વહેંચાઈ રહ્યો છે: વૈજ્ઞાનિકોએ પૃથ્વી પર નવા મહાસાગરના જન્મની પુષ્ટિ કરી
પૂર્વ આફ્રિકાના ધગધગતા રણ પ્રદેશોમાં જમીન ધીમે ધીમે ફાટી રહી છે, જે એક અત્યંત ધીમી પરંતુ વિશાળ ભૌગોલિક હિલચાલનો ભાગ છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આગામી કરોડો વર્ષોમાં આફ્રિકા ખંડ બે ભાગમાં વિભાજિત થઈ જશે અને એક નવો મહાસાગર તે ખાલી જગ્યાને ભરી દેશે.
ખંડના વિભાજનનું કારણ
આ પ્રક્રિયા ‘ઈસ્ટ આફ્રિકન રિફ્ટ’ (East African Rift) સાથે થઈ રહી છે, જે લાલ સમુદ્રથી મોઝામ્બિક સુધી લગભગ 2,000 થી 3,500 કિલોમીટર સુધી ફેલાયેલી એક લાંબી તિરાડ છે. ભૂ-વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, અહીં ત્રણ ટેક્ટોનિક પ્લેટો—નુબિયન (Nubian), સોમાલી (Somali) અને અરેબિયન (Arabian)—એકબીજાથી ધીમે ધીમે દૂર ખેંચાઈ રહી છે. આ હિલચાલ ઇથોપિયાના અફાર (Afar) વિસ્તારમાં એક ‘ટ્રિપલ જંક્શન’ બનાવે છે, જ્યાં આ ત્રણેય તિરાડો મળે છે.
2005ની વિશાળ તિરાડ અને વર્તમાન સ્થિતિ
આ પ્રક્રિયાનો સૌથી સ્પષ્ટ પુરાવો 2005માં ઇથોપિયાના રણમાં જોવા મળ્યો હતો, જ્યારે માત્ર 10 દિવસમાં 35 માઈલ લાંબી અને 25 ફૂટ સુધી પહોળી એક વિશાળ તિરાડ ખુલી ગઈ હતી. વૈજ્ઞાનિકોનો અંદાજ છે કે અરેબિયન પ્લેટ આફ્રિકાથી દર વર્ષે લગભગ 1 ઇંચની ઝડપે દૂર જઈ રહી છે, જ્યારે સોમાલી અને નુબિયન પ્લેટો દર વર્ષે આશરે 0.2 થી 0.5 ઇંચની ગતિએ અલગ થઈ રહી છે.
ભવિષ્યનો નકશો અને નવો મહાસાગર
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, જેમ જેમ આ તિરાડ પહોળી થશે, તેમ તેમ લાલ સમુદ્ર અને એડનની ખાડીનું પાણી તેમાં ભરાઈ જશે, જેનાથી એક નવો મહાસાગર બેસિન બનશે.
- નવો ખંડ: આફ્રિકાનો નાનો ભાગ, જેમાં વર્તમાન સોમાલિયા અને ઇથોપિયા, કેન્યા તથા તાંઝાનિયાના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થાય છે, તે મુખ્ય ખંડથી અલગ થઈને એક સ્વતંત્ર ટાપુ અથવા નાના ખંડ તરીકે ઉભરશે.
- દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર: આ ભૌગોલિક ફેરફારને કારણે યુગાન્ડા અને ઝામ્બિયા જેવા વર્તમાનમાં ભૂ-આબદ્ધ (landlocked) દેશો પાસે પોતાના દરિયાકાંઠા હશે.
સમય મર્યાદા અને પડકારો
જોકે આ પ્રક્રિયા ઝડપી લાગી શકે છે, પરંતુ સંપૂર્ણ મહાસાગર બનવામાં હજુ 50 લાખ થી 1 કરોડ (5-10 million) વર્ષનો સમય લાગવાનો અંદાજ છે. વર્તમાનમાં, આ રિફ્ટિંગને કારણે આ વિસ્તારમાં ભૂકંપ અને જ્વાળામુખીની ગતિવિધિઓનું જોખમ રહેલું છે, જે સ્થાનિક વસ્તીને અસર કરી શકે છે. વૈજ્ઞાનિકો માટે અફાર વિસ્તાર એક “કુદરતી પ્રયોગશાળા” બની ગયો છે, જ્યાં તેઓ સીધું જોઈ શકે છે કે કેવી રીતે ખંડો તૂટે છે અને સમુદ્રનો જન્મ થાય છે.
