ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધની અસર: કિંગ ફહદ કોઝવે પર તોળાતું સંકટ અને ખાડી દેશોમાં ફેલાયેલો ફફડાટ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ‘પાવર પ્લાન્ટ ડે’ અને ‘બ્રિજ ડે’ ની ધમકી બાદ સમગ્ર ખાડી પ્રદેશમાં હાઈ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આ ધમકીના જવાબમાં ઈરાને પણ વળતો પ્રહાર કરવાની તૈયારી બતાવી છે. આ ખેંચતાણ વચ્ચે સાઉદી અરેબિયાએ તાત્કાલિક ધોરણે ‘કિંગ ફહદ કોઝવે’ (King Fahd Causeway) ને બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ કોઝવે સાઉદીને બહેરીન સાથે જોડે છે અને તે આ વિસ્તારની આર્થિક કરોડરજ્જુ ગણાય છે.
કિંગ ફહદ કોઝવે: શા માટે તે આટલો મહત્વનો છે?
1981 થી 1986 દરમિયાન નિર્મિત આ પુલ અંદાજે 25 કિલોમીટર લાંબો છે. તે માત્ર પથ્થર અને સિમેન્ટનો પુલ નથી, પરંતુ સાઉદી અને બહેરીન વચ્ચેના અતૂટ સંબંધો અને અર્થતંત્રનું પ્રતિક છે.
- વ્યાપારી મહત્વ: આ માર્ગ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત માર્ગોમાંનો ત્રીજો ક્રમ ધરાવે છે. દર વર્ષે આ રસ્તે સાઉદી અને બહેરીન વચ્ચે અંદાજે 5.2 બિલિયન ડોલરનો વેપાર થાય છે.
- સાઉદી માટે અનિવાર્ય: સાઉદી અરેબિયાનો 90 ટકા જમીની માર્ગે થતો વેપાર આ જ કોઝવે પર નિર્ભર છે. દરિયાઈ માર્ગ કરતા આ રસ્તો સસ્તો અને ઝડપી હોવાથી નાના વેપારીઓ માટે તે આશીર્વાદ સમાન છે.
- બહેરીનનું પર્યટન: બહેરીનની અર્થવ્યવસ્થામાં પર્યટનનો મોટો હિસ્સો છે. 2024માં બહેરીને પર્યટન દ્વારા 3.4 બિલિયન ડોલરની કમાણી કરી હતી, જેમાંથી મોટાભાગના પ્રવાસીઓ આ કોઝવે મારફતે સાઉદીથી આવે છે.
જો ઈરાન આ પુલને નિશાન બનાવે અથવા લાંબા સમય સુધી આ માર્ગ બંધ રહે, તો બહેરીન આર્થિક રીતે ભાંગી પડી શકે છે.
ઈરાન અને બહેરીન વચ્ચેની જૂની દુશ્મની
ઈરાન શા માટે બહેરીનને નિશાન બનાવી રહ્યું છે, તેની પાછળ કેટલાક ઐતિહાસિક અને રાજકીય કારણો છે:
- ઐતિહાસિક દાવો: 1602 સુધી બહેરીન પર ઈરાનનું શાસન હતું. જોકે 1971માં બહેરીન એક સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર બન્યું, પરંતુ ઈરાન આજે પણ ક્યાંક ને ક્યાંક તેના પર પોતાનો હક જતાવતું રહે છે.
- ધાર્મિક અને આંતરિક ખેંચતાણ: બહેરીનમાં બહુમતી વસ્તી શિયા સમુદાયની છે, જ્યારે ત્યાંનું શાસન (કિંગ) સુન્ની સમુદાયના હાથમાં છે. શિયા બહુમતી ધરાવતું ઈરાન આ સ્થિતિનો ફાયદો ઉઠાવીને બહેરીનમાં અસ્થિરતા ફેલાવવાનો પ્રયાસ કરતું રહે છે.
- યુએનનો પ્રસ્તાવ: બહેરીન ખાડીનો એકમાત્ર એવો દેશ છે જેણે બે વાર ઈરાન વિરુદ્ધ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. બહેરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) પર અંકુશ મેળવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સૈન્ય દળની માંગ કરી છે, જે ઈરાનને બિલકુલ પસંદ નથી.
સુરક્ષા અને સંભવિત હુમલાનો ડર
સાઉદી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, કિંગ ફહદ કોઝવેને સુરક્ષાના કારણોસર બંધ કરવામાં આવ્યો છે. ઈરાને મંગળવારે સાઉદીની એક પેટ્રોકેમિકલ સાઈટ પર હુમલો કરીને પોતાના ઈરાદા સ્પષ્ટ કરી દીધા છે. હવે એવી આશંકા છે કે જો અમેરિકા ઈરાનના પુલો તોડશે, તો ઈરાન વળતા પ્રહારમાં આ 25 કિલોમીટર લાંબા કોઝવેને નષ્ટ કરી શકે છે.
ખાડી દેશોમાં હડકંપ અને આર્થિક અસર
આ સંઘર્ષને કારણે માત્ર તેલના ભાવ જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર ખાડી પ્રદેશમાં જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓની અછત સર્જાઈ શકે છે. સાઉદી અને બહેરીન બંને અમેરિકાના નજીકના સાથી છે, અને ઈરાન આ નબળી કડી પર પ્રહાર કરીને અમેરિકાને ઘૂંટણિયે લાવવા માંગે છે. જો યુદ્ધ વધુ વણસશે, તો તેની અસર ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર પર પડશે, કારણ કે આ વિસ્તાર ઉર્જા સપ્લાયનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે.
