શું બાંગ્લાદેશ ડ્રોન દ્વારા ભારતની સરહદો પર રાખશે જાસૂસી નજર? ભારત સરહદ નજીક શરૂ કરવામાં આવી વિશેષ ડ્રોન વોરફેર સ્કૂલ
ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ નજીક એક મોટી કૂટનીતિક અને સુરક્ષા વિષયક હિલચાલ સામે આવી છે. બાંગ્લાદેશે ભારતીય સરહદની અત્યંત નજીક આવેલી પોતાની સીમામાં એક અત્યાધુનિક સર્વેલન્સ અને ડ્રોન તાલીમ શાળાની વિધિવત શરૂઆત કરી છે. સિલ્હટ સ્થિત બોર્ડર ગાર્ડ બાંગ્લાદેશ (BGB) ના પ્રાદેશિક મુખ્યાલય ખાતે “શિમાંતો સ્કૂલ ઓફ સર્વેલન્સ એન્ડ ડ્રોન વોરફેર” (Shimanto School of Surveillance and Drone Warfare) નું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું છે.
બાંગ્લાદેશના ગૃહમંત્રી સલાહુદ્દીન અહેમદ દ્વારા આ વિશેષ તાલીમ શાળાનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. બાંગ્લાદેશ સરકારનો દાવો છે કે આ શાળાની સ્થાપના પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આધુનિક ડ્રોન ટેકનોલોજીની મદદથી સરહદી વિસ્તારોમાં દેખરેખ વ્યવસ્થા મજબૂત કરવાનો, ગેરકાયદેસર ઘૂસણખોરી રોકવાનો અને દ્રવ્યો તથા શસ્ત્રોની દાણચોરી પર કડક નજર રાખવાનો છે. જોકે, ભારતીય સરહદની આટલી નજીક ડ્રોન વોરફેર સેન્ટર શરૂ થવાથી ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓ પણ સતર્ક થઈ ગઈ છે.
ભારતીય સરહદથી માત્ર ૫૫ કિલોમીટર દૂર ડ્રોન સેન્ટર
આ નવી ડ્રોન તાલીમ શાળાનું ભૌગોલિક સ્થાન સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ છે. આ સેન્ટર બાંગ્લાદેશના સિલ્હટ જિલ્લામાં બનાવવામાં આવ્યું છે, જે ભારતના મેઘાલય રાજ્યની રાજધાની શિલોંગથી દક્ષિણ દિશામાં આશરે ૧૧૫ કિલોમીટર અંતરે આવેલું છે. એટલું જ નહીં, ભારત-બાંગ્લાદેશ આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદથી આ સ્થળનું અંતર માત્ર ૫૫ કિલોમીટર જેટલું જ છે.
ઉદ્ઘાટન સમારોહ દરમિયાન બાંગ્લાદેશના ગૃહમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, જમીની માર્ગે જ્યાં સુરક્ષા દળો માટે પેટ્રોલિંગ કરવું મુશ્કેલ હોય છે, તેવા ગાઢ જંગલો, પહાડી વિસ્તારો અને નદી કિનારાના સીમાવર્તી વિસ્તારોમાં આ ડ્રોન ટેકનોલોજી અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થશે. ડ્રોનની મદદથી હવામાંથી જ વિશાળ વિસ્તારનું રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ કરી શકાશે.
રાત્રિના અંધકારમાં પણ થર્મલ કેમેરાથી રખાશે નજર
બાંગ્લાદેશના ગૃહમંત્રાલય દ્વારા આપવામાં આવેલી સત્તાવાર વિગતો અનુસાર, આ શાળામાં ઉપયોગમાં લેવાનારા ડ્રોન અત્યાધુનિક નાઈટ વિઝન (Night Vision) અને થર્મલ ઈમેજિંગ (Thermal Imaging) તકનીકથી સજ્જ હશે. આ તકનીકના કારણે માત્ર દિવસના સમયે જ નહીં, પરંતુ રાત્રિના ઘનઘોર અંધકારમાં અને ધુમ્મસભર્યા વાતાવરણમાં પણ સરહદ પાર થતી કોઈપણ શંકાસ્પદ હિલચાલને સરળતાથી ઝડપી શકાશે.
આ ડ્રોનનો મુખ્ય ઉપયોગ સરહદ પારથી થતી નશીલા દ્રવ્યોની હેરફેર, સોના અને બનાવટી નોટોની દાણચોરી તેમજ ગેરકાયદેસર હથિયારોના સપ્લાય નેટવર્કને તોડી પાડવા માટે કરવામાં આવશે. બાંગ્લાદેશ સરકારે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે આવનારા એકથી બે વર્ષની અંદર આ તાલીમ કેન્દ્રમાં અન્ય દેશોની વધુ અદ્યતન અને આધુનિક ડ્રોન ટેકનોલોજી તેમજ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત સોફ્ટવેરનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવશે. ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે BGB ના જવાનોએ ડ્રોન ફ્લાઇંગ અને એરિયલ સર્વેલન્સનું શાનદાર પ્રદર્શન પણ રજૂ કર્યું હતું.
બોર્ડર ગાર્ડ બાંગ્લાદેશ (BGB) માટે આ સેન્ટર કેમ મહત્વનું છે?
બોર્ડર ગાર્ડ બાંગ્લાદેશના મતે, આધુનિક યુગમાં પરંપરાગત પેટ્રોલિંગની સાથે ટેકનોલોજીનો સમન્વય કરવો સમયની માંગ છે. BGB ના જવાનોને આ શાળામાં ડ્રોન ઓપરેટ કરવા, ડેટા પ્રોસેસિંગ કરવા અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિમાં ડ્રોનનો વ્યૂહાત્મક ઉપયોગ કરવા માટે કઠિન તાલીમ આપવામાં આવશે.
અત્રે નોંધનીય છે કે, BGB ભારત સાથે જોડાયેલી આશરે ૪,૦૯૬.૭ કિલોમીટર લાંબી વિશાળ આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદની સુરક્ષાની જવાબદારી સંભાળે છે. આટલી મોટી અને જટિલ ભૌગોલિક બનાવટ ધરાવતી સરહદ પર માત્ર માનવ બળથી નજર રાખવી ખૂબ જ પડકારજનક કામ છે, જેના કારણે BGB પોતાના દળોને ડિજિટલ રીતે સજ્જ કરી રહ્યું છે.
ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદના વર્તમાન પડકારો અને વાડ વગરનો વિસ્તાર
ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે મિત્રતાપૂર્ણ સંબંધો હોવા છતાં, સરહદ સુરક્ષા અને ગેરકાયદેસર ઘૂસણખોરી જેવા મુદ્દાઓ હંમેશાં ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહ્યા છે. ભારતે બાંગ્લાદેશ સાથેની પોતાની સરહદ પર સુરક્ષા વધારવા માટે ૩,૨૦૦ કિલોમીટરથી વધુ લાંબા વિસ્તારમાં કાંટાળી તારની વાડ (Border Fencing) લગાવી દીધી છે.
જોકે, ભૌગોલિક વિષમતાઓને કારણે આશરે ૮૬૦ કિલોમીટરનો સરહદી વિસ્તાર હજુ પણ સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો એટલે કે વાડ વગરનો છે. આ ખુલ્લા વિસ્તારમાંથી આશરે ૧૭૦ કિલોમીટર જેટલો વિસ્તાર રિવરિન બોર્ડર (નદીઓ અને જળમાર્ગો) ધરાવે છે, જ્યાં પાણીના પ્રવાહના કારણે કાયમી વાડ બનાવવી ટેકનિકલ રીતે અશક્ય છે. આ જ ખુલ્લા અને નદી કિનારાના વિસ્તારોમાંથી ગેરકાયદેસર માનવ તસ્કરી, બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરોનો પ્રવેશ અને દાણચોરીની પ્રવૃત્તિઓ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
બાંગ્લાદેશ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી આ નવી ડ્રોન શાળાને સત્તાવાર રીતે સરહદ વ્યવસ્થાપન મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ ગણાવવામાં આવી રહ્યો છે. પરંતુ ભારતીય સરહદની આટલી નજીક ‘ડ્રોન વોરફેર’ જેવી ક્ષમતા વિકસાવવામાં આવી રહી હોવાથી ભારતીય સીમા સુરક્ષા બળ (BSF) અને સૈન્ય એજન્સીઓ પણ સરહદ પારની તમામ હિલચાલ પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહી છે.
