જો તમે ઓનલાઇન બેન્કિંગ કરો છો, તો આ એક ભૂલ તમારું આખું ખાતું સાફ કરી શકે છે
ડિજિટલ યુગમાં જેમ જેમ આપણે ટેકનોલોજી તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ, તેમ તેમ જોખમો પણ એટલી જ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યા છે. અત્યાર સુધી આપણે ઓનલાઇન ફ્રોડ, લિંક્સ કે ઓટીપી ચોરી વિશે સાંભળતા હતા, પરંતુ હવે ખતરો તેનાથી પણ મોટો અને ઘાતક બનીને આવ્યો છે. હાલમાં ભારત સરકાર અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એક અત્યંત શક્તિશાળી અને એડવાન્સ AI મોડલ “મિથોસ” (Mythos) ને લઈને ચિંતિત છે. આ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ મોડલ બેન્કિંગ સિસ્ટમની સુરક્ષામાં ગાબડાં પાડીને તમારા રોકાણો સુધી પહોંચી શકે તેવી તાકાત ધરાવે છે.
શું છે આ ‘મિથોસ’ AI અને કેમ તે જોખમી છે?
“મિથોસ” એ કોઈ સાદું સોફ્ટવેર નથી, પરંતુ એક અત્યંત જટિલ AI અલ્ગોરિધમ છે. તે સાયબર સિક્યોરિટીની ભાષામાં ‘વલ્નરેબિલિટી સ્કેનર’ (Vulnerability Scanner) તરીકે કામ કરી શકે છે. તેની વિશેષતા એ છે કે તે બેન્કિંગ સર્વર્સ અને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની નબળાઈઓને પળવારમાં શોધી કાઢે છે. જે કામ કરવા માટે હૈકર્સને અગાઉ કલાકો કે દિવસો લાગતા હતા, તે હવે આ AI સેકન્ડોમાં કરી શકે છે.
ભારત માટે આ ખતરો વધુ મોટો છે કારણ કે આપણું બેન્કિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ‘હાઈબ્રિડ’ છે. અહીં ઘણી બેંકો હજુ પણ જૂની ટેકનોલોજી પર કામ કરી રહી છે, જ્યારે નવી સિસ્ટમ્સ અત્યાધુનિક છે. આ જૂની અને નવી સિસ્ટમ્સનું મિશ્રણ હૈકર્સ માટે એક એવું છીંડું ખોલી આપે છે, જેનો ઉપયોગ કરીને તેઓ સિસ્ટમમાં ઘૂસી શકે છે.
માત્ર બેંક એકાઉન્ટ જ નહીં, રોકાણ પણ જોખમમાં!
અત્યાર સુધી લોકો એવું માનતા હતા કે સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં પૈસા રાખવા જોખમી છે, પણ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે સ્ટોક્સ સુરક્ષિત છે. પરંતુ મિથોસ જેવા AI મોડલ્સ આ માન્યતા બદલી રહ્યા છે.
-
SIP અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ: ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા થતી SIP અને લમ્પસમ રોકાણો હવે સાયબર હુમલાના નિશાને છે. હૈકર્સ તમારા ફોલિયોમાં ફેરફાર કરી શકે છે અથવા રિડેમ્પશન રિક્વેસ્ટ દ્વારા પૈસા ડાયવર્ટ કરી શકે છે.
-
સ્ટોક માર્કેટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ: તમારા ડીમેટ એકાઉન્ટમાં રહેલા શેરોની ચોરી અથવા અનધિકૃત ટ્રેડિંગનું જોખમ વધી રહ્યું છે. જો પ્લેટફોર્મની સુરક્ષા નબળી હોય, તો AI મોડલ આસાનીથી એક્સેસ મેળવી શકે છે.
-
ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD): ઓનલાઇન એફડી તોડવી અને તે રકમને બીજા ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવી હવે અશક્ય નથી રહ્યું.
સરકાર અને RBI ની શું છે તૈયારી?
આ ગંભીર પરિસ્થિતિને જોતા ભારત સરકારની એજન્સીઓ (જેમ કે CERT-In) અને RBI હવે એક્શન મોડમાં છે. સરકાર “ઝીરો ટ્રસ્ટ આર્કિટેક્ચર” (Zero Trust Architecture) પર ભાર મૂકી રહી છે.
-
AI આધારિત સુરક્ષા: જો હૈકર્સ AI વાપરે છે, તો તેને રોકવા માટે પણ AI સિક્યોરિટી ટૂલ્સનો ઉપયોગ વધારવામાં આવી રહ્યો છે. આ સિસ્ટમ શંકાસ્પદ વ્યવહારોને આપમેળે ઓળખી લે છે અને તેને અટકાવી દે છે.
-
નવા નિયમનકારી ધોરણો: બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓને તેમના સાયબર સિક્યોરિટી પ્રોટોકોલ્સને તાત્કાલિક અપડેટ કરવા આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
-
સાયબર ડ્રીલ્સ: રેગ્યુલેટર્સ હવે બેંકોમાં નિયમિતપણે ‘સ્ટ્રેસ ટેસ્ટ’ અને સાયબર મોક-ડ્રીલ્સ કરાવી રહ્યા છે જેથી સિસ્ટમની મજબૂતીની તપાસ કરી શકાય.
ગ્રાહકોએ પોતાનો પૈસો બચાવવા શું કરવું?
સરકાર તો પ્રયત્ન કરી જ રહી છે, પરંતુ એક જાગૃત નાગરિક તરીકે તમારી જવાબદારી પણ વધે છે. તમારો પૈસો સુરક્ષિત રાખવા માટે નીચેની બાબતોનું પાલન કરો:
-
મલ્ટી-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (MFA): માત્ર પાસવર્ડ પર નિર્ભર ન રહો. ફિંગરપ્રિન્ટ, ફેસ આઈડી અથવા વધારાના સિક્યોરિટી કોડ્સ ચાલુ રાખો.
-
નિયમિત પાસવર્ડ અપડેટ: દર ૩ મહિને તમારા બેંકિંગ અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એપ્સના પાસવર્ડ બદલતા રહો.
-
બિનસત્તાવાર લિંક્સથી બચો: AI હવે એવા મેસેજ બનાવી શકે છે જે તમને સાચા લાગે, માટે કોઈપણ લિંક પર ક્લિક કરતા પહેલા ૧૦૦ વાર વિચારો.
-
ઓફિશિયલ એપ્સનો જ ઉપયોગ: હંમેશા પ્લે સ્ટોર કે એપ સ્ટોરમાંથી સત્તાવાર બેંકિંગ એપ્લિકેશન જ ડાઉનલોડ કરો.
