વૈશ્વિક યુદ્ધની અસર તમારા રસોડા સુધી: ગેસની અછત નિવારવા સરકાર વજન ઘટાડીને વધુ પરિવારોને સિલિન્ડર આપશે.
વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને ભૌગોલિક તણાવની સીધી અસર હવે સામાન્ય માણસના રસોડા સુધી પહોંચી રહી છે. ઇઝરાયેલ, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા વિવાદને કારણે ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસના સપ્લાયમાં મોટો અવરોધ ઉભો થયો છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અને ઈકોનોમિક ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, સરકારી તેલ કંપનીઓ (OMCs) હવે એક નવો પ્લાન તૈયાર કરી રહી છે. આ યોજના હેઠળ, અત્યારે જે 14.2 કિલોનું ઘરેલું ગેસ સિલિન્ડર આવે છે, તેમાં માત્ર 10 કિલો ગેસ ભરીને વિતરણ કરવામાં આવી શકે છે. આ પગલા પાછળનો મુખ્ય હેતુ મર્યાદિત સ્ટોકને વધુમાં વધુ પરિવારો સુધી પહોંચાડવાનો છે, જેથી ગેસની અછતને કારણે કોઈનું રસોડું બંધ ન રહે.
શા માટે લેવાઈ રહ્યો છે આ નિર્ણય? સપ્લાય ચેઈનની ગંભીર સ્થિતિ
ભારત તેની જરૂરિયાતનો લગભગ 60% LPG વિદેશોથી આયાત કરે છે, જેમાંથી 90% સપ્લાય ખાડી દેશોમાંથી આવે છે. હાલમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં ચાલી રહેલા તણાવને કારણે દરિયાઈ માર્ગે આવતા જહાજો અટવાઈ પડ્યા છે. મળતી માહિતી મુજબ, ભારતના છ મોટા LPG ટેન્કરો અત્યારે પર્સિયન ગલ્ફમાં ફસાયેલા છે.
પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના ઉચ્ચ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં ગેસની સપ્લાય સ્થિતિ હાલમાં “ચિંતાજનક” છે. ભારતને દરરોજ અંદાજે 93,500 ટન ગેસની જરૂર પડે છે, પરંતુ આયાતમાં અવરોધ આવતા સ્ટોક ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં, જો 14.2 કિલોને બદલે 10 કિલો ગેસ આપવામાં આવે, તો ઉપલબ્ધ સ્ટોક વધુ લાંબો સમય ચાલશે અને સરકાર વધુ ગ્રાહકોને સિલિન્ડર આપી શકશે. સામાન્ય રીતે 14.2 કિલોનું સિલિન્ડર એક મધ્યમ પરિવારમાં 35 થી 40 દિવસ ચાલે છે, જ્યારે 10 કિલો ગેસ પણ લગભગ એક મહિના સુધી રસોઈ માટે પૂરતો થઈ શકે છે.
કિંમતોનું ગણિત અને નવા સ્ટીકર સાથેનું વેચાણ
ગ્રાહકોના મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું તેમને 10 કિલો ગેસ માટે પણ 14.2 કિલો જેટલા જ પૈસા ચૂકવવા પડશે? તેલ કંપનીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો ગેસનું વજન ઘટાડવામાં આવશે, તો તેની કિંમતમાં પણ તેટલો જ ઘટાડો કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયા પારદર્શક રહે તે માટે દરેક સિલિન્ડર પર એક ખાસ ‘નવું સ્ટીકર’ લગાવવામાં આવશે, જેમાં ગેસનું ચોખ્ખું વજન (10 Kg) અને તેની સુધારેલી કિંમત સ્પષ્ટપણે લખેલી હશે.
આ યોજનાને લાગુ કરવા માટે બોટલિંગ પ્લાન્ટ્સમાં પણ ફેરફાર કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. વજન માપવાના મશીનોને 10 કિલો પર સેટ કરવા અને નિયમનકારી મંજૂરીઓ લેવાની પ્રક્રિયા ટૂંક સમયમાં શરૂ થઈ શકે છે. આનાથી ગ્રાહકો પર આર્થિક બોજ વધશે નહીં, પરંતુ તેમને દર મહિને સિલિન્ડર રિફિલ કરાવવાની જરૂર પડી શકે છે. સરકારની પ્રાથમિકતા હાલમાં માત્ર એટલી જ છે કે કોઈપણ ભોગે ઘરેલું ગ્રાહકોને ગેસ મળતો રહે, ભલે તે માત્રામાં થોડો ઓછો હોય.
સ્થિતિ ક્યારે સુધરશે? ભવિષ્યના પડકારો
વર્તમાન આંકડા દર્શાવે છે કે માર્ચ મહિનાના પ્રથમ પખવાડિયામાં ગેસના વપરાશમાં 17% નો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે પુરવઠાની તંગી તરફ ઈશારો કરે છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી ગેસ લઈને આવતા જહાજોની સંખ્યા પણ ઘટી ગઈ છે. જો યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો આ સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે. સરકારે હાલમાં કોમર્શિયલ વપરાશકર્તાઓ (હોટલ અને રેસ્ટોરન્ટ) માટે ગેસ સપ્લાયમાં 40% નો કાપ મૂક્યો હતો, જે હવે ધીમે ધીમે પૂર્વવત કરવામાં આવી રહ્યો છે, પરંતુ પ્રથમ પ્રાધાન્ય હંમેશા સામાન્ય જનતાના ઘરને જ આપવામાં આવશે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે 10 કિલો ગેસની યોજના એ માત્ર એક અસ્થાયી ઉકેલ છે. જો વૈશ્વિક તણાવ ઓછો નહીં થાય, તો આવનારા દિવસોમાં LPGના ભાવમાં વધારો થવાની પણ શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી. હાલમાં તો સરકાર અને તેલ કંપનીઓ ગ્રાહકોને અપીલ કરી રહી છે કે ગેસનો કરકસરપૂર્વક ઉપયોગ કરવામાં આવે. આ સંકટના સમયે ‘શેરિંગ’ એટલે કે મર્યાદિત જથ્થાને વહેંચીને વાપરવાની નીતિ જ શ્રેષ્ઠ માર્ગ હોઈ શકે છે.
