શું તમે બિહારમાં ચોકીદાર બનવા માંગો છો? જાણો લેખિત અને શારીરિક કસોટીના નવા નિયમો
બિહાર સરકારના ગૃહ વિભાગ (આરક્ષી શાખા) દ્વારા રાજ્યની કાયદો અને વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે ‘બિહાર ચોકીદાર સંવર્ગ નિયમાવલી 2026’ નો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ નવા નિયમો અમલમાં આવવાથી ચોકીદાર અને દફાદારની નિમણૂક પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક, વ્યવસ્થિત અને યોગ્યતા આધારિત બનશે. હાલમાં પોલીસના ઉચ્ચ અધિકારીઓ પાસે આ અંગે અભિપ્રાય લેવામાં આવી રહ્યો છે, ત્યારબાદ સત્તાવાર જાહેરનામું (Notification) બહાર પાડવામાં આવશે.
10મું પાસ હોવું અનિવાર્ય: શૈક્ષણિક લાયકાતમાં ફેરફાર
નવા ડ્રાફ્ટની સૌથી મોટી વિશેષતા શૈક્ષણિક લાયકાત છે. અત્યાર સુધી અલગ-અલગ જિલ્લાઓમાં લાયકાત અંગે અસ્પષ્ટતા હતી, પરંતુ હવે સમગ્ર રાજ્યમાં 10મું (મેટ્રિક) પાસ હોવું અનિવાર્ય કરી દેવામાં આવ્યું છે. આનાથી ગ્રામીણ સ્તરે વધુ શિક્ષિત અને કુશળ લોકો પોલીસિંગ વ્યવસ્થાનો ભાગ બની શકશે.
જિલ્લા કક્ષાની કેડર (Cadre)
આ ભરતી સંપૂર્ણપણે જિલ્લા સ્તરની હશે, જેનો અર્થ છે કે:
-
ચોકીદારની નિમણૂક અને તેમના પર વહીવટી નિયંત્રણ સંબંધિત જિલ્લાના કલેક્ટર (DM) પાસે રહેશે.
-
પસંદ થયેલ ઉમેદવારને તે જ પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તાર અથવા બીટમાં પોસ્ટિંગ આપવામાં આવશે જ્યાંનો તે સ્થાયી નિવાસી હોય.
-
સ્થાનિક નિવાસી હોવાને કારણે ચોકીદાર વિસ્તારની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને અસામાજિક તત્વો વિશે વધુ સારી જાણકારી ધરાવતા હશે, જે ગુના નિયંત્રણમાં મદદરૂપ થશે.
વય મર્યાદા અને અનામતના નવા ધોરણો
સરકારે ભરતી માટે વય મર્યાદા શ્રેણી મુજબ નક્કી કરી છે:
| શ્રેણી | લઘુત્તમ વય | મહત્તમ વય |
| સામાન્ય વર્ગ (General) | 18 વર્ષ | 30 વર્ષ |
| BC / OBC વર્ગ | 18 વર્ષ | 32 વર્ષ |
| SC / ST વર્ગ | 18 વર્ષ | 35 વર્ષ |
વિશેષ છૂટછાટ: બિહારના હોમગાર્ડ્સ (Home Guards) ને વય મર્યાદામાં 5 વર્ષની વધારાની છૂટ આપવામાં આવશે. જોકે, આ લાભ ત્યારે જ મળશે જ્યારે તેઓએ ઓછામાં ઓછી ત્રણ વર્ષની સેવા પૂર્ણ કરી હોય.
અન્ય શરતો:
-
ઉમેદવારને સાયકલ ચલાવતા આવડવું જોઈએ.
-
અરજદાર ફક્ત પોતાના જ જિલ્લાની ખાલી જગ્યાઓ માટે અરજી કરી શકશે.
પસંદગી પ્રક્રિયા: લેખિત અને શારીરિક કસોટી
પસંદગી પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં વહેંચાયેલી હશે, જેમાં કુલ 125 ગુણ આધારિત મેરિટ બનશે.
તબક્કો 1: લેખિત પરીક્ષા (75 ગુણ)
સૌ પ્રથમ 75 ગુણની લેખિત પરીક્ષા લેવામાં આવશે. જેમાં 10મા ધોરણના સ્તરના પ્રશ્નો પૂછાશે, જેમાં મુખ્ય વિષયો નીચે મુજબ હશે:
-
સામાન્ય જ્ઞાન (GK) અને વર્તમાન પ્રવાહો.
-
ગણિત (Mathematics).
-
માનસિક ક્ષમતા (Reasoning).
તબક્કો 2: શારીરિક ક્ષમતા કસોટી (50 ગુણ)
લેખિત પરીક્ષામાં પાસ થયેલા ઉમેદવારોને ખાલી જગ્યાના પાંચ ગણા (5 times) પ્રમાણમાં શારીરિક કસોટી માટે બોલાવવામાં આવશે. જેમાં નીચેની સ્પર્ધાઓ હશે:
-
દોડ (Running)
-
ઊંચો કૂદકો (High Jump)
-
ગોળા ફેંક (Shot Put)
ખાલી જગ્યાઓની ગણતરી અને નોડલ એજન્સી
દરેક જિલ્લાના DM એ દર વર્ષે 1 એપ્રિલ સુધીમાં ખાલી જગ્યાઓની ગણતરી કરવાની રહેશે અને 30 એપ્રિલ સુધીમાં તેની માહિતી ગૃહ વિભાગને મોકલવાની રહેશે. આ ભરતી માટે કેન્દ્રીય પસંદગી બોર્ડ (સિપાહી ભરતી) – CSBC ને નોડલ એજન્સી બનાવવાની તૈયારી છે, જેથી ભરતી પ્રક્રિયા પોલીસ ભરતીની જેમ ઝડપી અને સમયસર પૂર્ણ થઈ શકે.
નિષ્કર્ષ
બિહાર સરકારનો આ નિર્ણય ગ્રામીણ સુરક્ષાને આધુનિક બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વનું પગલું છે. 10મું પાસ હોવાની અનિવાર્યતા અને કેન્દ્રીય સ્તરે પસંદગી પ્રક્રિયાથી યુવાનોને રોજગાર મળશે અને ‘ચોકીદાર’નું પદ વધુ પ્રભાવશાળી બનશે.
આગળનું ડગલું: જેવું સત્તાવાર જાહેરનામું બહાર પડશે, તે સાથે જ અરજી કરવાની તારીખ અને પરીક્ષાના સમયપત્રકની જાહેરાત કરવામાં આવશે. ઉમેદવારોએ તેમના શૈક્ષણિક અને રહેઠાણના પુરાવાઓ તૈયાર રાખવા જોઈએ.

પસંદગી પ્રક્રિયા: લેખિત અને શારીરિક કસોટી