ઉનાળામાં છાશ અમૃત સમાન, પણ આ ૫ લોકો માટે નુકસાનકારક; જાણો શું કહે છે આયુર્વેદ નિષ્ણાતો

ત્વચાના રોગોમાં છાશ છે જોખમી: ધાધર અને ખરજવા દરમિયાન છાશ પીવાથી વધી શકે છે ખંજવાળ.

ઉત્તર ભારત સહિત ગુજરાતમાં ગરમીનો પારો ૪૦ ડિગ્રીને વટાવી રહ્યો છે, ત્યારે ઘરે-ઘરે ‘છાશ’નું સેવન વધી ગયું છે. ઉનાળામાં છાશને આયુર્વેદમાં ‘પૃથ્વી પરનું અમૃત’ માનવામાં આવે છે. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે આ અમૃત સમાન ગણાતું પીણું અમુક લોકો માટે ‘ઝેર’ સમાન સાબિત થઈ શકે છે? આજના સ્વાસ્થ્ય વિશેષ લેખમાં આપણે જાણીશું કે કયા પાંચ પ્રકારના લોકોએ ઉનાળામાં છાશ પીતા પહેલા સો વાર વિચાર કરવો જોઈએ.

ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમીમાં જ્યારે ગળું સુકાય છે ત્યારે ઠંડી મસાલા છાશ યાદ આવે છે. છાશ માત્ર તરસ જ નથી છીપાવતી પણ પાચનતંત્રને મજબૂત બનાવે છે અને પ્રોબાયોટિક્સ દ્વારા આંતરડાનું સ્વાસ્થ્ય જાળવે છે. જોકે, આયુર્વેદ નિષ્ણાત કિરણ ગુપ્તાના મતે, છાશની પ્રકૃતિ શીતળ (ઠંડી) હોવાથી તે દરેક વ્યક્તિના શરીરના બંધારણને અનુકૂળ આવતી નથી. ખાસ કરીને ૨૦૨૬ના આ બદલાતા વાતાવરણમાં શારીરિક વ્યાધિઓ ધરાવતા લોકો માટે છાશ મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.

૧. એલર્જી અને શ્વસનતંત્રની સમસ્યા ધરાવતા લોકો

જે લોકોને વારંવાર સાઈનસ, કફ, ગળામાં ઇન્ફેક્શન કે એલર્જીની ફરિયાદ રહેતી હોય, તેમણે છાશનું સેવન મર્યાદિત કરવું જોઈએ. છાશમાં રહેલા તત્વો ગળામાં ચીકાશ પેદા કરી શકે છે, જેનાથી નાક વહેવું, ઉધરસ આવવી કે છાતીમાં કફ જમા થવાની સમસ્યા વધી શકે છે. ઠંડી છાશ પીવાથી સાઈનસનો દુખાવો ઉગ્ર બની શકે છે.

૨. સાંધાનો દુખાવો અને ગઠિયા (Arthritis)

સંધિવા અથવા સાંધાના દુખાવાથી પીડાતા દર્દીઓ માટે છાશ નુકસાનકારક છે. આયુર્વેદ મુજબ, છાશ અને દહીં જેવી ખાટી અને ઠંડી વસ્તુઓ શરીરમાં ‘વાત’ દોષમાં વધારો કરે છે. આના પરિણામે સાંધામાં સોજો, બળતરા અને અસહ્ય દુખાવો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે છાશ પીવાનું આવા દર્દીઓએ બિલકુલ ટાળવું જોઈએ.

૩. લેક્ટોઝ અસહિષ્ણુતા (Lactose Intolerance)

જો તમને દૂધ કે દૂધની બનાવટો પચતી ન હોય, તો છાશ તમારા માટે આફત બની શકે છે. લેક્ટોઝ ઇનટોલરન્સ ધરાવતા લોકોમાં છાશ પીધા પછી તરત જ પેટમાં મરોડ, ઝાડા, ઉલટી અથવા પેટ ફૂલવા (Bloating) જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળે છે. આવા લોકોએ ડેરી પ્રોડક્ટ્સના સ્થાને અન્ય કુદરતી પીણાં પસંદ કરવા જોઈએ.

૪. ત્વચાના રોગો (ધાધર અને ખરજવું)

ત્વચાની એલર્જી, ધાધર (Ringworm) કે ખરજવા (Eczema) જેવી સમસ્યા હોય ત્યારે છાશ પીવાથી શરીરમાં રિએક્શન આવી શકે છે. છાશમાં રહેલા બાયોએક્ટિવ સંયોજનો ત્વચા પર લાલાશ, ખંજવાળ અને સોજો વધારી શકે છે. જો તમારી ત્વચા સંવેદનશીલ હોય તો છાશનું સેવન કરતા પહેલા ત્વચા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

૫. ગંભીર ગેસ અને એસિડિટીની સમસ્યા

જોકે છાશ પાચન માટે સારી છે, પરંતુ જો તમને ‘હાઈપર એસિડિટી’ અથવા પેટમાં અલ્સર જેવી ગંભીર સમસ્યા હોય, તો ખાટી છાશ પીવાથી પેટમાં બળતરા વધી શકે છે. કેટલીકવાર છાશ પીધા પછી વધુ ગેસ ઉત્પન્ન થવાને કારણે બેચેની અને છાતીમાં બળતરાનો અનુભવ થાય છે.

નિષ્ણાતોની ખાસ ટિપ: છાશ પીવાની સાચી રીત

જો તમે ઉપર મુજબની સમસ્યાઓથી મુક્ત હોવ, તો પણ છાશ પીતી વખતે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું:

• તાજી છાશ: હંમેશા તાજી અને મીઠી છાશ પીવો, વધુ પડતી ખાટી કે વાસી છાશ નુકસાન કરે છે.

• મસાલાનો ઉપયોગ: છાશમાં હંમેશા શેકેલું જીરું, સંચળ (કાળું મીઠું) અને ફુદીનો ઉમેરો. આનાથી તેની ઠંડી તાસીર સંતુલિત થાય છે અને પાચન સુધરે છે.

• સમયનું મહત્વ: બપોરના સમયે છાશ પીવી શ્રેષ્ઠ છે. સૂર્યાસ્ત પછી છાશ પીવાનું ટાળવું જોઈએ, કારણ કે તે શરીરમાં કફ અને વાત દોષ વધારી શકે છે.

૨૦ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના આ હેલ્થ રિપોર્ટ મુજબ, છાશ ચોક્કસપણે ગુણકારી છે, પરંતુ તે ‘વન સાઈઝ ફિટ્સ ઓલ’ નથી. તમારા શરીરની પ્રકૃતિ સમજીને તેનું સેવન કરવું એ જ સાચી સ્વાસ્થ્યપ્રદ આદત છે.