અદાણીની આંધીમાં ઉડી ગયું રિલાયન્સનું આકર્ષણ? જાણો અમેરિકાની આ દિગ્ગજ કંપનીના મોટા નિર્ણય પાછળનું સત્ય!
વૈશ્વિક રોકાણ બજાર (Global Investment Market) માંથી એક બહુ મોટા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. વિશ્વની સૌથી મોટી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓમાંની એક ‘ધ કેપિટલ ગ્રુપ’ (The Capital Group) દ્વારા ભારતના બે સૌથી મોટા બિઝનેસ સામ્રાજ્યોને લઈને એક મોટો વ્યૂહાત્મક ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. પ્રાપ્ત અહેવાલો અનુસાર, કેપિટલ ગ્રુપે અદાણી ગ્રુપ (Adani Group) ની કંપનીઓમાં પોતાનું રોકાણ ઝડપથી વધારવાનું શરૂ કર્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ મુકેશ અંબાણીની આગેવાની હેઠળની રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL) માંથી તે સતત પોતાના હિસ્સામાં ઘટાડો (નફો વસૂલ) કરી રહી છે.
વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) ના વલણમાં આવેલો આ આશ્ચર્યજનક બદલાવ એ સંકેત આપે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે હવે ભારતના કયા ક્ષેત્રો અને કયા ગ્રુપ પર રોકાણકારોનો ભરોસો વધી રહ્યો છે. લોસ એન્જલસ (અમેરિકા) સ્થિત આ મની મેનેજરે તાજેતરના અઠવાડિયામાં જ અદાણી ગ્રુપની ત્રણ મોટી કંપનીઓમાં ૨ અબજ ડોલર (આશરે ૧૬,૫૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) ના શેર ખરીદ્યા છે.
અદાણી ગ્રુપમાં મોટો મૂડીપ્રવાહ: બ્લોક ડીલના આંકડા
વૈશ્વિક સ્તરે ૩.૩ ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે ૨૭૦ લાખ કરોડ રૂપિયા) કરતાં વધુની અસ્કયામતોનું સંચાલન કરતું કેપિટલ ગ્રુપ ભારતીય બજારમાં ખૂબ જ સક્રિય બન્યું છે. બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) ના બ્લોક-ડીલના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, ૫ મે ના રોજ કેપિટલ ગ્રુપે ઓપન-માર્કેટ ટ્રાન્ઝેક્શન (ખુલ્લા બજાર) દ્વારા અદાણી પોર્ટ્સ અને સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન લિમિટેડ (APSEZ) માં આશરે ૨ ટકા હિસ્સો ખરીદ્યો હતો. આ સોદો અંદાજે ૭૪.૮૬ બિલિયન રૂપિયા (૭૭૬ મિલિયન ડોલર) માં થયો હતો.
માત્ર અદાણી પોર્ટ્સ જ નહીં, પરંતુ આ બાબતથી પરિચિત લોકોના જણાવ્યા અનુસાર, કેપિટલ ગ્રુપે અદાણી પાવર લિમિટેડ (Adani Power) અને અદાણી ગ્રીન એનર્જી લિમિટેડ (Adani Green Energy) માં પણ બજારમાંથી ૧.૫ ટકાથી ૨ ટકા સુધીનો મોટો હિસ્સો ધીમે-ધીમે એકઠો કરી લીધો છે. જોકે, આ માહિતી ખાનગી હોવાના કારણે સંબંધિત અધિકારીઓએ નામ જાહેર ન કરવાની શરતે આ વિગતો આપી છે.
કેમ અદાણી કંપનીઓ વિદેશી રોકાણકારોની પ્રથમ પસંદગી બની?
વર્તમાન સમયમાં વૈશ્વિક શેરબજારોમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેક્નોલોજી સાથે જોડાયેલી કંપનીઓનો ભારે દબદબો છે. ભારતીય બજારમાં AI સંબંધિત મોટી લિસ્ટેડ કંપનીઓનો અભાવ હોવાને કારણે કેટલાક વિદેશી રોકાણકારોનો ઉત્સાહ થોડો ઓછો થયો હતો. પરંતુ આ સ્થિતિમાં, અદાણી ગ્રુપની કંપનીઓ રોકાણકારો માટે એક અનોખી તક તરીકે ઉભરી આવી છે.
અદાણી ગ્રુપને ભારતના નીચેના ત્રણ મુખ્ય ક્ષેત્રોના વિકાસના એન્જિન તરીકે જોવામાં આવે છે: ૧. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ (પાયાની સુવિધાઓ): બંદરો (Ports), એરપોર્ટ અને હાઇવેના નિર્માણમાં અદાણી મોખરે છે. ૨. એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન (ઊર્જા પરિવર્તન): પરંપરાગત વીજળીથી લઈને ગ્રીન અને રિન્યુએબલ એનર્જી (સૌર અને પવન ઊર્જા) તરફ ભારતની આગેકૂચ. ૩. મેન્યુફેક્ચરિંગ પુશ: ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ભારતને આત્મનિર્ભર બનાવવાની યોજનાઓ.
રોકાણકારો માને છે કે જો ભારત સરકારે આગામી સમયમાં દેશના આર્થિક વિકાસને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવો હશે, તો આ ક્ષેત્રોમાં સૌથી વધુ રોકાણ કરવું પડશે, અને તેનો સીધો ફાયદો અદાણી ગ્રુપને મળશે. આ જ કારણ છે કે છેલ્લા એક વર્ષમાં અદાણી પાવરના શેરમાં ૯૪ ટકા, અદાણી ગ્રીનના શેરમાં ૩૫ ટકા અને અદાણી પોર્ટ્સના શેરમાં ૨”૫” ટકાનો જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
કાનૂની રાહત અને રોકાણકારોનો પુનઃસ્થાપિત વિશ્વાસ
અદાણી સ્ટોક્સ તરફ વૈશ્વિક ફંડોનું આ આકર્ષણ એ વાતનો પુરાવો છે કે ભૂતકાળમાં જે નિયમનકારી તપાસ (Regulatory Scrutiny) અને બજારની અસ્થિરતા (Volatility) જોવા મળી હતી, તેમાંથી અદાણી ગ્રુપ હવે સંપૂર્ણપણે બહાર આવી ચૂક્યું છે.
તાજેતરમાં જ અદાણી ગ્રુપ માટે એક બહુ મોટી રાહતના સમાચાર આવ્યા હતા, જ્યારે અમેરિકાના ન્યાય વિભાગ (US Justice Department) એ ગૌતમ અદાણી સામેના કાનૂની આરોપો અને ક્રિમિનલ ચાર્જીસને પડતા મૂકવાનો (ડ્રોપ કરવાનો) નિર્ણય કર્યો હતો. આ વૈશ્વિક કાનૂની વિવાદનો અંત આવતાં જ અદાણીના પોર્ટ્સ-ટુ-પાવર સામ્રાજ્ય પરથી એક મોટું જોખમ કાયમ માટે ટળી ગયું, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારોને ફરીથી આ ગ્રુપમાં મોટું ભંડોળ રોકવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા છે.
બીજી તરફ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝમાંથી પીછેહઠ
આ સિક્કાની બીજી બાજુ એ છે કે કેપિટલ ગ્રુપે ભારતીય બજારની સૌથી મૂલ્યવાન કંપની રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (RIL) માં પોતાનો હિસ્સો મોટા પાયે ઘટાડ્યો છે. બ્લૂમબર્ગ (Bloomberg) દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલા ડેટા અનુસાર, માર્ચ મહિનાના અંતે કેપિટલ ગ્રુપ પાસે રિલાયન્સના આશરે ૧૪૨ મિલિયન (૧૪.૨ કરોડ) શેર હતા.
જો આપણે ભૂતકાળના આંકડા સાથે સરખામણી કરીએ તો આ ઘટાડો ઘણો મોટો છે:
-
૨૦૧૭ (ટોચનું સ્તર): માર્ચ ૨૦૧૭ માં કેપિટલ ગ્રુપ પાસે રિલાયન્સના રેકોર્ડબ્રેક ૭૫૫ મિલિયન શેર હતા.
-
૨૦૨૦ (ત્રણ વર્ષ પહેલાં): આશરે ૫૦૦ મિલિયન શેર હતા.
-
૨૦૨૬ (વર્તમાન સ્થિતિ): ઘટીને માત્ર ૧૪૨ મિલિયન શેર રહી ગયા છે.
રિલાયન્સના શેરમાં નરમાઈનું કારણ શું?
રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ આજે પણ વૈશ્વિક ફંડો અને સ્થાનિક રોકાણકારો માટે ભારતની સૌથી વિશ્વસનીય અને સૌથી વધુ ટ્રૅક થતી કંપનીઓમાંની એક છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. પરંતુ, ટેલિકોમ (Jio), રિટેલ (Reliance Retail) અને ઓઇલ-ટુ-કેમિકલ (O2C) સેક્ટરમાં વર્ષો સુધી સતત અને અસાધારણ વૃદ્ધિ જોયા પછી, હવે કંપનીના કમાણીના ગ્રોથ (Earnings Growth) માં થોડી સ્થિરતા અથવા નરમાઈ આવી ગઈ છે.
લાંબા ગાળાના મોટા રોકાણો બાદ હવે રીટર્ન સ્ટેબલ થઈ ગયું છે, જેના કારણે છેલ્લા એક વર્ષમાં રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના શેરમાં ૮.૩૬ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. વૈશ્વિક ફંડો હંમેશા એવા સ્ટોક્સની શોધમાં હોય છે જ્યાં ટૂંકા અને મધ્યમ ગાળામાં વૃદ્ધિની ક્ષમતા (Growth Potential) ઘણી વધારે હોય, અને હાલમાં તેમને રિલાયન્સ કરતાં અદાણીના શેરોમાં વધુ આક્રમક ગ્રોથ દેખાઈ રહ્યો છે.
