રિઝર્વ બેંક પ્રેરિત CBDC પાયલટથી રેશનિંગ સિસ્ટમમાં ઐતિહાસિક પરિવર્તન
ભારતીય અર્થતંત્રમાં ડિજિટલ ક્રાંતિના ભાગરૂપે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા પ્રેરિત CBDC (સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી) આધારિત પાયલટ પ્રોજેક્ટ હવે જાહેર વિતરણ પ્રણાલી (PDS) માં અમલી બન્યો છે. આ આધુનિક વ્યવસ્થા હેઠળ રેશન કાર્ડ માત્ર ઓળખનો દસ્તાવેજ નહીં, પરંતુ એક સક્ષમ ડિજિટલ વૉલેટ તરીકે કાર્ય કરશે. આ નવીનતમ ટેકનોલોજીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સબસીડીના વિતરણમાં સંપૂર્ણ પારદર્શિતા લાવવાનો અને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) ને વધુ સુરક્ષિત બનાવવાનો છે. આ પ્રણાલીથી સરકારી સહાય સીધી જ સાચા લાભાર્થી સુધી પહોંચશે અને વચેટિયાઓની દખલગીરી નાબૂદ થશે.
સ્માર્ટફોન અને સાદા મોબાઈલ દ્વારા સબસીડીનું સરળ વિતરણ
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ સબસીડીની રકમ રોકડને બદલે ‘ડિજિટલ ટોકન’ સ્વરૂપે લાભાર્થીના પંજાબ નેશનલ બેંક સાથે જોડાયેલા ડિજિટલ વૉલેટમાં જમા થશે. સ્માર્ટફોન ધરાવતા નાગરિકો રેશનિંગની દુકાને માત્ર QR કોડ સ્કેન કરીને ચૂકવણી કરી શકશે, જ્યારે સ્માર્ટફોન ન ધરાવતા સામાન્ય મોબાઈલ યુઝર્સ ૧૬ અંકના વિશિષ્ટ કોડ દ્વારા ટોકન રિડીમ કરી શકશે. ખાસ વાત એ છે કે કૂપનની તમામ વિગતો ગુજરાતી ભાષામાં ઉપલબ્ધ રહેશે, જેથી સામાન્ય માણસ પણ જાણી શકશે કે તેને કઈ વસ્તુ કેટલી માત્રામાં મળવાપાત્ર છે.
બાયોમેટ્રિક સમસ્યાઓમાંથી મુક્તિ અને રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ
નવી eKYC આધારિત સિસ્ટમથી ગ્રાહકોને વારંવાર અંગૂઠો લગાવવાની કે બાયોમેટ્રિક નિષ્ફળતાને કારણે અનાજ ન મળવાની સમસ્યાઓમાંથી કાયમી મુક્તિ મળશે. આ વ્યવસ્થા ગ્રાહકોની સાથે દુકાનદારો માટે પણ લાભદાયક છે, કારણ કે તેઓ મર્ચન્ટ એપ્લિકેશન દ્વારા તમામ ટ્રાન્ઝેક્શન રિયલ-ટાઇમમાં જોઈ શકશે. સરકાર પણ આના માધ્યમથી કયા વિસ્તારમાં કેટલું વિતરણ થયું તેની સચોટ માહિતી મેળવી શકશે, જે ભ્રષ્ટાચાર રોકવામાં અને સરકારી તંત્રમાં ચોકસાઈ લાવવામાં ક્રાંતિકારી સાબિત થશે.
અમદાવાદ, સુરત, આણંદ અને વલસાડમાં પાયલટ પ્રોજેક્ટનો પ્રારંભ
ગુજરાતમાં આ મહત્વકાંક્ષી પ્રોજેક્ટનો પ્રારંભ પસંદગીના ચાર કેન્દ્રો – અમદાવાદ (સાબરમતી ઝોન), સુરત, આણંદ અને વલસાડમાં કરવામાં આવ્યો છે. આ વિસ્તારોમાં સફળ પરીક્ષણ બાદ આગામી સમયમાં સમગ્ર રાજ્યમાં આ મોડેલ લાગુ કરવામાં આવશે. ભવિષ્યમાં આ CBDC ટોકન સિસ્ટમનો વ્યાપ શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવી અન્ય કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં પણ વધારવાની યોજના છે, જે ડિજિટલ ગુજરાતના સંકલ્પને વધુ મજબૂત બનાવશે.
