સરદાર સરોવર યોજનાના વર્ષો જૂના નાણાકીય વિવાદનો અંત! ગુજરાત સહિત 4 રાજ્યો વચ્ચે મહત્વનો કરાર મંજૂર
સરદાર સરોવર નર્મદા યોજનાને લઈને ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને રાજસ્થાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા નાણાકીય વિવાદના ઉકેલ માટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. 27 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી બેઠકમાં ચારેય રાજ્યો વચ્ચે થયેલા સમજૂતી કરારને ઔપચારિક મંજૂરી આપવામાં આવી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. આ નિર્ણયથી યોજનાના ખર્ચની વહેંચણી અને બાકી ચૂકવણી જેવા મુદ્દાઓના નિરાકરણ માટેનો માર્ગ વધુ સ્પષ્ટ બન્યો છે.
ચાર રાજ્યો વચ્ચે શું નક્કી થયું?
નર્મદા કંટ્રોલ ઓથોરિટીની સમીક્ષા સમિતિની 15મી બેઠક કેન્દ્રીય જળશક્તિ મંત્રી સી.આર. પાટીલની અધ્યક્ષતામાં યોજાઈ હતી. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ બેઠકમાં રૂબરૂ હાજર રહ્યા હતા, જ્યારે મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રીઓએ વીડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા ભાગ લીધો હતો.
બેઠકમાં સરદાર સરોવર યોજનાને લગતા લાંબા સમયથી પડતર નાણાકીય પ્રશ્નો અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ચારેય રાજ્યો વચ્ચે અગાઉ થયેલી સમજૂતીને ઔપચારિક મંજૂરી મળતાં હવે નક્કી કરાયેલી શરતો મુજબ બાકી મુદ્દાઓનો ઉકેલ લાવવાની પ્રક્રિયા આગળ વધી શકશે.
આ સમજૂતી માટે જુલાઈ 2026માં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહની હાજરીમાં ચારેય રાજ્યો વચ્ચે સહમતી સાધવામાં આવી હતી. ત્યારબાદની બેઠકમાં આ પ્રક્રિયાને આગળ વધારવામાં આવી છે.
દાયકાઓ જૂનો વિવાદ કેવી રીતે ઊભો થયો?
નર્મદા નદી પર આવેલી સરદાર સરોવર યોજના દેશની મહત્વપૂર્ણ આંતરરાજ્ય જળ યોજનાઓમાંની એક છે. આ યોજનાના પાણી, વીજળી અને બાંધકામના ખર્ચની વહેંચણીને લઈને ચારેય રાજ્યો વચ્ચે લાંબા સમયથી વિવિધ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થતી રહી છે.
વર્ષ 1979માં નર્મદા જળ વિવાદ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા પાણીની ફાળવણી અને યોજનાના અમલીકરણ અંગે નિર્ણય આપવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ નર્મદા કંટ્રોલ ઓથોરિટીની રચના કરવામાં આવી હતી, જેથી આ નિર્ણયનો અમલ અને રાજ્યો વચ્ચે સંકલન થઈ શકે.
જોકે, યોજનાના ખર્ચની જવાબદારી, પુનર્વસન અને અન્ય નાણાકીય દાવાઓ અંગેના કેટલાક પ્રશ્નો લાંબા સમય સુધી ઉકેલાયા નહોતા. નવી સમજૂતીનો હેતુ આ બાકી રહેલા મુદ્દાઓને પરસ્પર સંમતિથી ઉકેલવાનો છે.
ગુજરાત માટે આ નિર્ણયનું શું મહત્વ છે?
સરદાર સરોવર યોજના ગુજરાત માટે ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. નર્મદાનું પાણી પીવાના પાણીની જરૂરિયાત, ખેતી અને સિંચાઈ માટે ઉપયોગી બને છે. ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ જેવા પાણીની અછત ધરાવતા વિસ્તારોમાં નર્મદાના પાણીનું મહત્વ ઘણું છે.
આ યોજના દ્વારા અન્ય રાજ્યોને પણ પાણી અને વીજળીનો લાભ મળે છે. તેથી યોજનાના ખર્ચ અને જવાબદારીઓ અંગે સ્પષ્ટતા થવાથી ચારેય રાજ્યો વચ્ચે સંકલન સુધરી શકે છે.
સમજૂતીને મંજૂરી મળવી મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તેનો વાસ્તવિક લાભ નક્કી કરાયેલી શરતોના સમયસર અમલ પર નિર્ભર રહેશે. બાકી ચૂકવણીની પ્રક્રિયા, નાણાકીય જવાબદારીઓ અને અન્ય પડતર મુદ્દાઓ અંગે સંબંધિત રાજ્યોને આગળની કાર્યવાહી કરવી પડશે.
એકંદરે, સરદાર સરોવર યોજનાને લગતા લાંબા સમયથી ચાલતા વિવાદના ઉકેલ માટે આ નિર્ણય મહત્વનું પગલું છે. જો ચારેય રાજ્યો સહકાર અને સંકલન સાથે આગળ વધશે, તો યોજનાના સંચાલન અને તેના લાભો પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા વધુ અસરકારક બની શકે છે.
