પક્ષીઓ અને જૈવ વૈવિધ્યના સ્વર્ગ છારી ઢંઢને રામસર દરજ્જો, કચ્છના ઇકો પર્યટન અને સ્થાનિક વિકાસ માટે સુવર્ણ અવસર
પક્ષી અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ગુજરાતના શિરે વધુ એક યશકલગી ઉમેરાઈ છે. કચ્છ જિલ્લાના બન્ની વિસ્તારમાં આવેલું ‘છારી-ઢંઢ પક્ષી અભયારણ્ય’ હવે સત્તાવાર રીતે આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ ધરાવતી રામસર સાઇટ (Ramsar Site) જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. નળ સરોવર, થોળ, ખીજડીયા અને વઢવાણા બાદ ગુજરાતની આ પાંચમી અને કચ્છ જિલ્લાની સૌપ્રથમ રામસર સાઇટ છે.
છારી-ઢંઢ: ભૌગોલિક અને કુદરતી સંપત્તિ
કચ્છી ભાષામાં ‘છારી’ એટલે ક્ષારવાળી અને ‘ઢંઢ’ એટલે છીછરું સરોવર. આ વેટલેન્ડ તેની અનોખી વિશેષતાઓને કારણે જાણીતું છે:
-
વિશાળ વિસ્તાર: અંદાજે ૨૨૭ ચોરસ કિલોમીટર (૨૨,૭૦૦ હેક્ટર)માં ફેલાયેલું આ ક્ષેત્ર એશિયાના સૌથી મોટા ઘાસના મેદાન ‘બન્ની’ ના છેડે આવેલું છે.
-
પક્ષીઓનું સ્વર્ગ: અહીં પક્ષીઓની ૨૫૦થી વધુ પ્રજાતિઓ વસે છે. શિયાળામાં સાઇબેરિયા અને યુરોપથી ૪૦,૦૦૦ જેટલા કોમન ક્રેન (કુંજ), ફ્લેમિંગો (હંજ) અને પેલિકન અહીં સ્થળાંતર કરીને આવે છે.
-
દુર્લભ વન્યજીવો: પક્ષીઓ ઉપરાંત અહીં રણ લોમડી (Desert Fox), હેણોતરો (Caracal), ચિંકારા અને રણ બિલાડી જેવા પ્રાણીઓનું સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન છે.
રામસર દરજ્જાથી થનારા ફાયદા
વન મંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયાએ જણાવ્યું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા મળવાથી છારી-ઢંઢને અનેક સ્તરે લાભ થશે:
૧. દીર્ઘકાલીન સંરક્ષણ: વૈશ્વિક માપદંડો મુજબ ભંડોળ અને ટેકનિકલ સહાય મળવાનો માર્ગ મોકળો થશે.
૨. ઇકો-ટૂરિઝમ: કચ્છમાં પ્રવાસન વધશે, જેનાથી સ્થાનિક સમુદાય માટે રોજગાર અને આવકના નવા અવસરો ઊભા થશે.
૩. વૈશ્વિક ઓળખ: પર્યાવરણ પ્રેમીઓ અને સંશોધકો માટે છારી-ઢંઢ આંતરરાષ્ટ્રીય નકશા પર ચમકશે.
ગુજરાત: વેટલેન્ડ્સનું પાવરહાઉસ
ભારતના કુલ વેટલેન્ડ ક્ષેત્રફળમાં ગુજરાત ૨૧ ટકા હિસ્સા સાથે અન્ય તમામ રાજ્યો કરતા આગળ છે. રાજ્યના અંદાજે ૩.૫ મિલિયન હેક્ટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલા વેટલેન્ડ્સ લાખો વિદેશી પક્ષીઓ માટે આશીર્વાદરૂપ છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતમાં રામસર સાઇટ્સની સંખ્યા ૨૦૧૪માં ૨૬ હતી, જે હવે વધીને ૯૮ થઈ ગઈ છે.
