વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં વધી રહેલી અસ્થિરતા વચ્ચે ચીન દ્વારા રેકોર્ડ પ્રમાણમાં સોનાની ખરીદી કરવાનો સિલસિલો ચાલુ રહ્યો છે. મળતી તાજેતરની વિગતો અનુસાર, વર્તમાન વર્ષના પ્રથમ આઠ મહિનામાં જ ચીને ૧,૦૦૦ ટનથી વધુ સોનાની આયાત કરી લીધી છે, જેનું આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર મૂલ્ય આશરે ૧૫૮.૮ અબજ ડોલર જેટલું થાય છે.
આ સરખામણી કેટલી અકલ્પનીય છે તેનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે આખા વર્ષ ૨૦૨૫ દરમિયાન ચીને કુલ ૮૮૬ ટન સોનાની આયાત કરી હતી, જેનું મૂલ્ય ૯૬.૫ અબજ ડોલર હતું. એટલે કે, ચીને આ વર્ષે માત્ર થોડાક મહિનાઓમાં જ ગયા આખા વર્ષ કરતાં પણ વધુ સોનાનો જથ્થો ખરીદી લીધો છે.
ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકની સતત ૨૩ મહિનાથી સોનાની ખરીદી
સીએનબીસી (CNBC) ના ડેટા દર્શાવે છે કે ચીનની મધ્યસ્થ બેંક ‘પીપલ્સ બેંક ઓફ ચાઇના’ (PBOC) એ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં જ આશરે ૨૩ ટન સોનાની ખરીદી કરી હતી. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં આ સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા કરવામાં આવેલી આ સૌથી મોટી એક મહિનાની સોનાની ખરીદી છે. આ સાથે જ પીબીઓસી તરફથી સોનાની સતત ખરીદીનો આ ૨૩મો મહિનો બની રહ્યો છે.
ચીન દ્વારા કરવામાં આવી રહેલો સોનાનો આ અપરંપાર સંચય એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે ભારતમાં દશેરા, ધનતેરસ અને દિવાળીના પાવન પર્વોને કારણે સ્થાનિક સ્તરે કિંમતી ધાતુઓની માંગ અગાઉથી જ ઊંચી સપાટી પર છે.
ચીન આટલું બધું સોનું કેમ એકઠું કરી રહ્યું છે?
આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય વિશ્લેષકોના મતે, ચીનની આ રણનીતિ પાછળનું મુખ્ય કારણ યુએસ ડોલર (US Dollar) પરની તેની નિર્ભરતા ઘટાડવાનું અને પોતાના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારને સુરક્ષિત કરવાનું છે. વર્ષ ૨૦૨૨ માં યુક્રેન પર રશિયાના આક્રમણ બાદ અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશોએ રશિયાના આશરે ૩૦૦ અબજ ડોલરના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારને ડિજિટલી ફ્રીઝ કરી દીધો હતો. આ પ્રતિબંધોને કારણે રશિયન મધ્યસ્થ બેંક તેના રૂબલ ચલણને બચાવવા કે વિદેશી દેવાની ચુકવણી કરવા માટે આ નાણાંનો ઉપયોગ કરી શકી ન હતી.
રશિયાની આ સ્થિતિમાંથી મોટો બોધપાઠ લઈને ચીને અમેરિકી સત્તાવાળાઓ દ્વારા ભવિષ્યમાં થઈ શકતી આવી કોઈ કાર્યવાહીથી બચવા માટે સોના તરફ વળવાનું પસંદ કર્યું છે. ભૌતિક સોના (Solid Gold) ને કોઈ પણ દેશ ડિજિટલી કે દબાણ લાવીને ફ્રીઝ કરી શકતો નથી. આ રણનીતિના ભાગરૂપે ચીને યુએસ ગવર્નમેન્ટ ડેબ્ટ એટલે કે અમેરિકી સરકારી બોન્ડ્સમાં પોતાનું હોલ્ડિંગ જુલાઈમાં ઘટાડીને $૬૧૮ અબજ કરી દીધું છે, જે છેલ્લા ૧૮ વર્ષનું સૌથી નીચલું સ્તર છે.
ભારતીય બજાર અને ગ્રાહકો પર શું પડશે અસર?
ભારતમાં સોનાના ભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય દરો, સ્થાનિક માંગ, ટેક્સ અને કરન્સીના દરો પર આધાર રાખે છે. તહેવારોના દિવસોમાં જ્યારે ભારતમાં સોનાની ખરીદી ઉત્સવ સમાન હોય છે, ત્યારે ચીન જેવા મોટા દેશ દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાયમાંથી મોટો જથ્થો ઉપાડી લેવાને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ભાવ ઊંચકાઈ શકે છે. આ પરિબળ ભારતમાં પણ સોનાના દરો વધારી શકે છે.
જોકે, નિષ્ણાતો ઉમેરે છે કે આ અઠવાડિયે આવનારા યુએસ કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (CPI) ના ડેટા પણ મહત્વના રહેશે. જો અમેરિકામાં ફુગાવો ઊંચો જણાશે તો યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજદરો ઊંચા રાખી શકે છે, જે ભવિષ્યમાં સોનાની તેજીને નિયંત્રિત કરવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
