‘મારી અને વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચેની વાત છે’: NALSAR ના પ્રદર્શનકારીઓ સામે બાર કાઉન્સિલના પગલાં પર સીજેઆઈ સૂર્ય કાંતનો પ્રહાર
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્ય કાંતે નલસાર (NALSAR) યુનિવર્સિટી ઓફ લો, હૈદરાબાદના વર્ષ ૨૦૨૬ ના બેચના સ્નાતકોના વકીલ તરીકેના એનરોલમેન્ટ (નોંધણી) પર રોક લગાવવાના બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા (BCI) ના પરિપત્ર સામે ભારે અસંતોષ અને નારાજગી વ્યક્ત કરી છે.
સર્વોચ્ચ અદાલતની આ મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી ત્યારે આવી જ્યારે BCI ના ચેરમેન મનન કુમાર મિશ્રાએ જાહેરાત કરી કે કાઉન્સિલે NALSAR ની ૨૦૨૬ ની બેચ સામેની તમામ કાર્યવાહી સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. અગાઉ BCI એ વિદ્યાર્થીઓની નોંધણી સ્થગિત કરી દીધી હતી અને બાદમાં નિર્ણય પાછો ખેંચીને માત્ર આંદોલનમાં સામેલ અગ્રણીઓ સામે તપાસ જાળવી રાખી હતી. પરંતુ બાદમાં અદાલતી વલણ જોઈને તેમણે તમામ તપાસ રદ કરી દીધી છે.
તે જ સમયે, સુપ્રિમ કોર્ટે BCI ને ભવિષ્યમાં આવા નિર્દેશો જારી કરતા રોકવાની માંગ કરતી અરજી વિચારણા હેઠળ લીધી છે અને કાઉન્સિલને નોટિસ પાઠવી છે. સીજેઆઈ સૂર્ય કાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાબચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચે BCI ને બે અઠવાડિયામાં પોતાનો જવાબ (કાઉન્ટર-એફિડેવિટ) રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે.
“વિદ્યાર્થીઓને વિરોધ કરવાનો અધિકાર છે, કોઈ તેમને રોકી ના શકે”
વરિષ્ઠ વકીલ કે. પરમેશ્વરે જ્યારે આ મામલો પીઠ સમક્ષ મૂક્યો ત્યારે મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્ય કાંતે ભારપૂર્વક કહ્યું, “બાર કાઉન્સિલ આ મામલે બિનજરૂરી પગલાં લઈ રહી છે. જો વિદ્યાર્થીઓ પાસે વિરોધ કરવાનું કોઈ કારણ કે હેતુ હોય, તો તેમને પ્રદર્શન કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે. કોઈ તેમને રોકી શકે નહીં અને અમે પણ આવું થવા દઈશું નહીં.”
પરમેશ્વરે કોર્ટમાં રજૂઆત કરી હતી કે યુનિવર્સિટીની અંદર શું ચાલી રહ્યું છે તેની સાથે BCI ને “કોઈ લેવાદેવા હોવી જોઈએ નહીં” અને કાઉન્સિલની આ કાર્યવાહી વિદ્યાર્થીઓના વાણી અને અભિવ્યક્તિના મૂળભૂત અધિકારનો ભંગ કરે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે પ્રથમ પત્ર પાછો ખેંચી લેવાથી BCI નો ગુનો કે તેની ખોટી કાર્યશૈલી ધોવાઈ જતી નથી.
આના જવાબમાં સીજેઆઈ એ ખૂબ જ સરાહનીય વલણ અપનાવતા કહ્યું, “અમે તમારી સાથે છીએ. BCI નું આ પગલું સંપૂર્ણપણે અયોગ્ય અને બિનજરૂરી હતું. તેમને આમાં હસ્તક્ષેપ કરવાની કોઈ જરૂર નહોતી. વિદ્યાર્થીઓએ મને પત્ર લખ્યો છે અને આ વાત મારી અને વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચેની છે. અમારી વચ્ચે સીધો સંવાદ થઈ રહ્યો છે.”
પોતાના વિદ્યાર્થીકાળને યાદ કરીને સીજેઆઈ એ આપ્યો અગત્યનો સંદેશ
યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં વિરોધ અને અસહમતીના મહત્વ પર ભાર મૂકતાં મુખ્ય ન્યાયાધીશે પોતાના યુવાનીના દિવસો યાદ કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું, “મારા યુવાનીના દિવસોમાં હું પણ વિદ્યાર્થી પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિયપણે સામેલ હતો. વિદ્યાર્થીઓને વિરોધ કરવાનો હક છે. તેમને કોણ રોકી શકે? જ્યાં સુધી તેઓ કાયદેસર રીતે અને શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરી રહ્યા છે, ત્યાં સુધી તેમને પોતાનો અવાજ ઉઠાવવાનો પૂરો અધિકાર છે.”
મુખ્ય ન્યાયાધીશે વધુમાં ઉમેર્યું, “આપણે મોટા મનના થવું પડશે. તેમને બોલવાની છૂટ આપવી જોઈએ. જો તેઓ ખોટા પણ હોય, તો પણ તેમને પોતાની વાત રજૂ કરવાનો અધિકાર છે.”
આ સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ બાબચીએ BCI ના વકીલ રાધિકા ગૌતમ સામે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે, શું NALSAR ના વિદ્યાર્થીઓ સામે આવો પ્રસ્તાવ પસાર કરવા માટે બાર કાઉન્સિલની કોઈ વિધિવત બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી? કોર્ટે કહ્યું કે કાઉન્સિલે પોતાના જવાબમાં આ અંગે સ્પષ્ટતા કરવી પડશે. પરમેશ્વરે બેન્ચને જણાવ્યું હતું કે કેરળના એક BCI સભ્યએ તેમને માહિતી આપી છે કે આ અંગે કાઉન્સિલની કોઈ સત્તાવાર બેઠક મળી જ નહોતી.
વિદ્યાર્થીઓને સત્વરે વકીલ તરીકે નોંધણી કરાવવા સલાહ
કોર્ટે BCI ને સૂચના આપી છે કે કોઈ પણ સંજોગોમાં વિદ્યાર્થીઓની નોંધણી અટકવી જોઈએ નહીં. સાથે જ સીજેઆઈ એ વકીલ પરમેશ્વર મારફતે વિદ્યાર્થીઓને એક સકારાત્મક સંદેશ આપ્યો હતો: “તમે તમામ વિદ્યાર્થીઓને કહો કે તેઓ શક્ય તેટલી વહેલી તકે વકીલ તરીકે નોંધણી કરાવે અને સુપ્રીમ કોર્ટ બાર એસોસિએશન (SCBA) નું સભ્યપદ મેળવે.”
પોતાના વચગાળાના આદેશમાં પીઠે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, આ મામલાની આગામી સુનાવણી પેન્ડિંગ છે ત્યાં સુધી કોઈ પણ રાષ્ટ્રીય કાયદા યુનિવર્સિટી (NLU) કે અન્ય યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ અથવા ફેકલ્ટી (શિક્ષકો) સામે કોઈ પણ પ્રકારની શિક્ષાત્મક કે ફોજદારી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં.
વિવાદની મુખ્ય પૃષ્ઠભૂમિ: શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ સમગ્ર વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે NALSAR ના વિદ્યાર્થીઓના એક જૂથે યુનિવર્સિટીના પદવીદાન સમારોહ (Convocation) માં મુખ્ય અતિથિ (Chief Guest) તરીકે સીજેઆઈ સૂર્ય કાંતને આમંત્રિત કરવા સામે વિરોધ દર્શાવ્યો હતો. આ અંગેનો પ્રથમ વિરોધ પત્ર ૨૩ જુલાઈના રોજ LLB ના ગ્રેજ્યુએટ થતા ૭૦ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા સબમિટ કરવામાં આવ્યો હતો, જે બાદ અન્ય બેચના વિદ્યાર્થીઓએ પણ તેમને ટેકો આપ્યો હતો.
વિદ્યાર્થીઓએ દિલ્હીમાં વિદ્યાર્થી વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પોલીસ દ્વારા કરાયેલી કથિત અતિશયોક્તિ પર સીજેઆઈ કાંત દ્વારા કરાયેલી કેટલીક ટિપ્પણીઓનો હવાલો આપ્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓનું માનવું હતું કે દીક્ષાનંત સમારોહના મુખ્ય અતિથિની પસંદગી એવી હોવી જોઈએ જે બંધારણીય અધિકારો અને ન્યાય પ્રત્યેની NALSAR ની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે.
BCI નું બદલાતું વલણ અને ‘જ્ઞાનનો શબ્દ’
આ વિવાદમાં બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા (BCI) એ સતત પોતાના નિર્ણયો બદલ્યા હતા:
૧. પ્રથમ નિર્ણય (ગુરુવાર સવાર): BCI ચેરમેન મનન કુમાર મિશ્રાએ તમામ સ્ટેટ બાર કાઉન્સિલને આદેશ આપ્યો કે ૨૦૨૬ માં NALSAR માંથી ડિગ્રી મેળવનાર કોઈ પણ વિદ્યાર્થીનું રજિસ્ટ્રેશન અટકાવી દેવામાં આવે.
૨. બીજો નિર્ણય (ગુરુવાર સાંજ): વિરોધ વધતાં BCI એ આદેશ સુધારીને કહ્યું કે મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ નિર્દોષ છે, પરંતુ આ વિરોધ પાછળ ઉકસાવનારા શિક્ષકો કે બહારના લોકો સામે તપાસ ચાલુ રહેશે.
૩. ત્રીજો નિર્ણય (શુક્રવાર સવાર): વરિષ્ઠ વકીલો, બાર સભ્યો અને NALSAR ના વાઇસ ચાન્સેલરના વિરોધ બાદ BCI એ તમામ તપાસ અને રોક સંપૂર્ણપણે રદ કરી દીધી.
બીસીઆઈ ચેરમેન મિશ્રાએ તપાસ બંધ કરવાની જાહેરાત સાથે વિદ્યાર્થીઓને એક સલાહ આપતા કહ્યું હતું કે, “આપણી ન્યાયિક સંસ્થાઓ પર આપણને ખૂબ ગર્વ છે. તમે જે દિવસે એનરોલ થાઓ છો, તે દિવસે તમે તેના રક્ષક બનો છો. તમે તમારા વિચારો મુક્તપણે રજૂ કરો, પરંતુ સંસ્થાકીય મર્યાદા અને સન્માન સાથે. લોકશાહીમાં અસહમતી આવકાર્ય છે, પરંતુ જાહેર મજાક ઉડાવવી ઘણીવાર નુકસાનકારક સાબિત થાય છે.”
