શું બ્લડ ટેસ્ટ કેન્સરને જડમૂળથી ખતમ કરવામાં મદદ કરશે?

DNA નેનોસ્ટ્રક્ચર્સ અને ક્વોન્ટમ ડોટ્સની મદદથી હવે પ્રારંભિક તબક્કામાં જ થશે રોગની પરખ.

કેન્સર સામેની લડાઈમાં સૌથી મોટો પડકાર તેનું મોડું નિદાન છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, જ્યારે કેન્સરના લક્ષણો દેખાય છે, ત્યારે તે બીજા કે ત્રીજા તબક્કામાં પહોંચી ગયું હોય છે. પરંતુ વૈજ્ઞાનિકોએ હવે આ દિશામાં એક મોટી સફળતા મેળવી છે. શેનઝેન યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર હાન ઝાંગ અને તેમની ટીમે એક એવી ‘લાઈટ-બેઝ્ડ સેન્સર’ સિસ્ટમ વિકસાવી છે જે લોહીમાં કેન્સરના અતિ સૂક્ષ્મ બાયોમાર્કર્સને અત્યંત ઓછી માત્રામાં (સબ-એટોમોલર સ્તર સુધી) શોધી શકે છે.

ટેકનોલોજીનું વિજ્ઞાન: CRISPR અને નેનોસ્ટ્રક્ચર્સનું સંગમ

‘ઓપ્ટિકા’ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા સંશોધન મુજબ, આ નવી સિસ્ટમ ચાર અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનું મિશ્રણ છે: ૧. DNA નેનોસ્ટ્રક્ચર્સ: જે શરીરમાં જનીન સ્તરે ફેરફાર પર નજર રાખે છે. ૨. ક્વોન્ટમ ડોટ્સ: અતિ સૂક્ષ્મ કણો જે ચોક્કસ પ્રકાશ ફેંકે છે. ૩. CRISPR ટેકનોલોજી: સામાન્ય રીતે જનીન-સંપાદન માટે વપરાતી આ ટેકનોલોજી અહીં કેન્સરના DNA શોધવા માટે ‘સ્કેનર’ તરીકે કામ કરે છે. ૪. સેકન્ડ હાર્મોનિક જનરેશન (SHG): આ એક ઓપ્ટિકલ પદ્ધતિ છે જે પ્રકાશના સંકેતો દ્વારા કેન્સરના અણુઓની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે.

માઇક્રોઆરએનએ (miRNA): કેન્સરના ‘જાસૂસ’

આ સેન્સર ખાસ કરીને લોહીમાં રહેલા માઇક્રોઆરએનએ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ નાના આરએનએ પરમાણુઓ આપણા જનીનોનું નિયમન કરે છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ, miR-21, miR-155 અને miR-10b જેવા માઇક્રોઆરએનએ ફેફસાના કેન્સરના પ્રારંભિક સંકેતો છે.

પરંપરાગત પદ્ધતિઓ જેમ કે RT-qPCR આ અણુઓને ત્યારે જ શોધી શકે છે જ્યારે તેમની સંખ્યા લાખોમાં હોય. પરંતુ આ નવું ઉપકરણ માત્ર ૧૬૮ ઝેપ્ટોમોલર જેટલી ઓછી સાંદ્રતામાં પણ કેન્સર શોધી શકે છે. સાદી ભાષામાં કહીએ તો, લોહીના નમૂનામાં માત્ર થોડા ડઝન અણુઓ હાજર હોય તો પણ આ સેન્સર તેને પકડી પાડશે.

કેન્સર સામે વૈજ્ઞાનિકો જંગ જીત્યા: નવી દવા સ્વાદુપિંડના દર્દીઓનું આયુષ્ય બમણું કરશે

એસીમાં સૂતી વખતે સાંધા જકડાઈ જાય છે? જાણો ડોક્ટર પાસેથી તેનું અસલી કારણ!

હાલની પદ્ધતિઓ અને નવી ટેકનોલોજી વચ્ચેનો તફાવત

અત્યારે કેન્સરની તપાસ મુખ્યત્વે બે રીતે થાય છે:

• ઇમેજિંગ (MRI/CT Scan): આ પદ્ધતિ ત્યારે જ કામ કરે છે જ્યારે શરીરમાં ગાંઠ દેખાવા લાગે.

• PCR ટેસ્ટ: આ પદ્ધતિમાં આનુવંશિક સામગ્રીને રાસાયણિક પ્રક્રિયા દ્વારા ગુણાકાર (Amplify) કરવામાં આવે છે, જેમાં સમય લાગે છે અને ભૂલની શક્યતા રહે છે.

તેનાથી વિપરિત, નવી CRISPR ટેકનોલોજીમાં કોઈ રાસાયણિક એમ્પ્લીફિકેશનની જરૂર નથી. જેમ જ કેન્સરનો અણુ સેન્સરના સંપર્કમાં આવે છે, પ્રકાશનો સંકેત સીધો બદલાઈ જાય છે, જેનાથી ત્વરિત અને સચોટ નિદાન શક્ય બને છે.

ભવિષ્યની સંભાવનાઓ

નિષ્ણાતો માને છે કે આ સંશોધન માત્ર કેન્સર પૂરતું મર્યાદિત નથી. ભવિષ્યમાં આ સેન્સરની મદદથી:

તરસ નથી લાગતી? તો પણ તમે ડીહાઈડ્રેટેડ હોઈ શકો છો! જાણો કેમ ઓફિસમાં પાણી પીવું છે સૌથી જરૂરી

મનની અશાંતિને કહો અલવિદા! આયુર્વેદ મુજબ દરરોજ કરો આ સરળ કામ અને રહો હંમેશા તણાવમુક્ત

• વાયરલ અને બેક્ટેરિયલ ચેપનું વહેલું નિદાન.

• અલ્ઝાઇમર જેવા ન્યુરોડિજનરેટિવ રોગોની પ્રારંભિક તપાસ.

• હૃદય રોગના જોખમોની પરખ શક્ય બનશે.

૪ માર્ચ ૨૦૨૬ ના આ સમાચાર તબીબી ક્ષેત્રમાં આશાનું નવું કિરણ લઈને આવ્યા છે. જો આ ટેકનોલોજી સામાન્ય હોસ્પિટલો સુધી પહોંચશે, તો કેન્સરને ગાંઠ બનતા પહેલા જ રોકી શકાશે, જેનાથી લાખો લોકોના જીવ બચાવી શકાશે.