આ શાકભાજીઓ ધ્યાનથી ખાજો, આ દેશે ચેતવણી આપી: તેનાથી થઈ શકે છે કેન્સર!
શિયાળાની ઋતુમાં સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવું અને સારો આહાર લેવો ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ઠંડીમાં બજારમાં આવતા ખાસ ફળો અને શાકભાજી શરીરને ગરમ રાખવામાં અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ મજબૂત કરવામાં મદદ કરે છે. જોકે, તાજેતરમાં બ્રિટન માં કરવામાં આવેલા એક ચોંકાવનારા સંશોધને લોકોમાં સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે નવી ચિંતા ઊભી કરી છે.
બ્રિટનના અગ્રણી પર્યાવરણ અને સ્વાસ્થ્ય સંસ્થા દ્વારા જાહેર કરાયેલા એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે બજારમાં વેચાતા ઘણા ફળો અને શાકભાજીમાં જંતુનાશક દવાઓ અને ખતરનાક કેમિકલ્સની હાજરી મળી આવી છે, જેનો સીધો સંબંધ કેન્સર અને શરીરના હોર્મોન સિસ્ટમ પર નકારાત્મક અસર સાથે જોડવામાં આવ્યો છે.
સંશોધન શું કહે છે? કયા શાકભાજી વધુ જોખમી?
બ્રિટિશ સંશોધનકર્તાઓએ સ્થાનિક અને આયાતી ફળો અને શાકભાજીના નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કર્યું હતું. આ રિપોર્ટમાં ખાસ કરીને એવા ઉત્પાદનોને ‘જોખમી’ ગણાવ્યા છે, જેના પર ભારે માત્રામાં જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે અને જે સામાન્ય રીતે છાલ ઉતાર્યા વિના કે ખૂબ ઓછા ધોયા પછી ખાવામાં આવે છે.
મુખ્ય જોખમી શાકભાજી અને ફળો (વૈશ્વિક ચેતવણીના સંદર્ભમાં):
- સ્ટ્રોબેરી: આ ફળ પર સૌથી વધુ જંતુનાશક દવાઓનો ઉપયોગ થતો હોવાનું જણાયું છે.
- પાલક અને કેલ : પાંદડાવાળી આ શાકભાજી સીધા જમીનમાંથી પોષક તત્વોની સાથે કેમિકલ્સને પણ ઝડપથી શોષી લે છે.
- ટામેટાં અને શિમલા મિર્ચ: તેમના પર વારંવાર સ્પ્રે કરવો પડે છે.
- બટાકા અને ગાજર: જમીનની અંદર ઊગતી હોવા છતાં, સંગ્રહ દરમિયાન ફૂગનાશક (Fungicides) દવાઓનો ઉપયોગ જોખમ વધારે છે.
કેન્સર અને હોર્મોનલ અસરો
રિપોર્ટ અનુસાર, આ ફળો અને શાકભાજીમાં મળતા કેમિકલ્સ માનવ શરીરને લાંબા ગાળે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
૧. કેન્સરનું જોખમ: સંશોધનમાં જણાયું છે કે કેટલાક જંતુનાશકોમાં એવા ઘટકો હોય છે, જે મનુષ્યોમાં કોષોને નુકસાન પહોંચાડીને કેન્સરગ્રસ્ત (Carcinogenic) કોષોના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. ખાસ કરીને બ્રેસ્ટ કેન્સર, પ્રોસ્ટેટ કેન્સર અને લ્યુકેમિયા સાથે તેનો સંબંધ જોવા મળ્યો છે.
૨. હોર્મોનલ સિસ્ટમ પર નકારાત્મક અસર: કેટલાક જંતુનાશકોને એન્ડોક્રાઇન ડિસરપ્ટર (Endocrine Disruptors) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કેમિકલ્સ શરીરના હોર્મોનલ સંતુલનને બગાડે છે, જેનાથી પ્રજનન ક્ષમતા (Reproductive Health), થાઇરોઇડ કાર્ય અને બાળકના વિકાસ પર ગંભીર નકારાત્મક અસરો પડી શકે છે.
શું કરવું? એક્સપર્ટની સલાહ
ભારતમાં પણ ખેત પેદાશોમાં કેમિકલ્સનો ઉપયોગ મોટો મુદ્દો છે. જોકે સરકારી સંસ્થાઓ નિયમિત તપાસ કરે છે, પરંતુ ઉપભોક્તા તરીકે આપણે પણ સાવધાની રાખવી જરૂરી છે.
ડોક્ટરો અને ડાયેટિશિયનો દ્વારા આપવામાં આવેલી સલાહ:
- ધોવાની પદ્ધતિ: ફળો અને શાકભાજીને નળના પાણી નીચે માત્ર ઝડપથી ધોવાને બદલે, તેને હળવા ગરમ પાણી અને થોડું મીઠું અથવા બેકિંગ સોડા નાખીને ૧૦-૧૫ મિનિટ માટે પલાળી રાખો. ત્યારબાદ તેને રગડીને ધોઈ લો.
- છાલ ઉતારવી: જો શક્ય હોય તો, ખાસ કરીને બટાકા, ગાજર અને સફરજન જેવા ફળોની જાડી છાલ ઉતારીને ઉપયોગ કરવો, જોકે છાલમાં પોષક તત્વો પણ હોય છે.
- સ્થાનિક અને મોસમી ખરીદી: બિન-મોસમી અને આયાતી ઉત્પાદનોની જગ્યાએ, સ્થાનિક અને મોસમી શાકભાજી અને ફળો ખરીદવાનું પસંદ કરો.
- ઓર્ગેનિક વિકલ્પ: જો બજેટ પરવડે તેમ હોય તો, ઉપર જણાવેલા સૌથી વધુ જોખમી ફળો અને શાકભાજી માટે ઓર્ગેનિક (Organic) વિકલ્પોને પ્રાધાન્ય આપો.
- ચકાસણી: શાકભાજી કે ફળો ખરીદતી વખતે તેના પર કોઈ અસામાન્ય ડાઘ કે કેમિકલનો કડક વાસ આવે છે કે નહીં તે ચકાસો.
શિયાળામાં શરીરને તંદુરસ્ત રાખવા માટે શાકભાજી ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તેને યોગ્ય રીતે સાફ કરીને જ ઉપયોગમાં લેવા જોઈએ.
