ઇઝ ઓફ લિવિંગ: પેન્શન પ્રક્રિયામાં ટેકનોલોજીનો દબદબો, કેન્દ્રીય મંત્રીએ જૂના અને બિનઉપયોગી નિયમો હટાવવાની કરી જાહેરાત
ભારતના લાખો પેન્શનરો માટે હવે નિવૃત્તિ પછીનું જીવન વધુ સરળ અને સન્માનજનક બની રહ્યું છે. કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહે તાજેતરમાં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન પેન્શન ક્ષેત્રે આવેલી ડિજિટલ ક્રાંતિ વિશે મહત્વની વિગતો આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે છેલ્લા ૮-૧૦ મહિનામાં દેશભરમાં એક કરોડથી વધુ પેન્શનરોએ ડિજિટલ માધ્યમથી તેમના ‘લાઇફ સર્ટિફિકેટ’ (જીવન પ્રમાણ પત્ર) જમા કરાવ્યા છે. આ આંકડો સૂચવે છે કે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ હવે માત્ર યુવાનો પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો, પરંતુ વરિષ્ઠ નાગરિકો પણ તેને આત્મસાત કરી રહ્યા છે. આ પરિવર્તન પેન્શન વિતરણની પ્રક્રિયાને પારદર્શક અને ઝંઝટમુક્ત બનાવવા માટેની મોદી સરકારની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.
ફેસ રિકગ્નિશન: એક ડિજિટલ જન આંદોલન
જિતેન્દ્ર સિંહે ખાસ નોંધ્યું કે આ પ્રક્રિયામાં ‘ફેસ રિકગ્નિશન’ (ચહેરો ઓળખવાની ટેકનોલોજી) એ ક્રાંતિ લાવી દીધી છે. છેલ્લા ૧૦ મહિનામાં આશરે ૧.૧૧ કરોડ વખત ફેસ રિકગ્નિશન દ્વારા ડિજિટલ લાઇફ સર્ટિફિકેટ બનાવવામાં આવ્યા છે. અગાઉ પેન્શનરોએ કડકડતી ઠંડી કે ગરમીમાં બેંકોની બહાર લાંબી કતારોમાં ઉભા રહેવું પડતું હતું અને જીવંત હોવાનો પુરાવો આપવો પડતો હતો. હવે આ પ્રક્રિયા માત્ર એક સ્માર્ટફોન દ્વારા ઘરે બેઠા પૂરી કરી શકાય છે.
આ ટેકનોલોજી માત્ર એક સુવિધા નથી, પણ એક ‘જન આંદોલન’ બની ગઈ છે. મંત્રીએ દાવો કર્યો હતો કે મોદી સરકારે પેન્શનના નામે કોઈ નવા જટિલ નિયમો નથી બનાવ્યા, પરંતુ તેના બદલે જૂના, જટિલ અને બિનજરૂરી નિયમોને હટાવી દીધા છે. પહેલાં પેન્શન મેળવવા માટે અનેક ફોર્મ ભરવા પડતા અને નો ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ (NOC) મેળવવા માટે કચેરીઓના ધક્કા ખાવા પડતા હતા. આજે આ બધું જ ‘વન ફોર્મ’ સિસ્ટમ હેઠળ ઓનલાઈન થઈ ગયું છે. છેલ્લા ૧૦-૧૨ વર્ષોમાં થયેલા આ રેશનલાઇઝેશન (સરળીકરણ) ને કારણે નિવૃત્ત લોકોની મુશ્કેલીઓમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
ઈશાન ભારત (North-East) માં પરિવર્તન અને ટેકનોલોજીનો વ્યાપ
જિતેન્દ્ર સિંહે ઈશાન ભારતના ઉદાહરણ દ્વારા વિકાસની ગાથા સમજાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે જે લોકોએ ૨૦૧૪ પહેલાં નોર્થ-ઈસ્ટ જોયું છે, તેઓ ત્યાં થયેલા ધરખમ ફેરફારોને સ્પષ્ટપણે જોઈ શકે છે. માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જ નહીં, પણ સરકારી સેવાઓ પણ હવે ત્યાંના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં ડિજિટલ માધ્યમથી પહોંચી રહી છે. પર્સનલ, પબ્લિક ગ્રીવાન્સ અને પેન્શન વિભાગ દ્વારા ટેકનોલોજીનો વધુમાં વધુ ઉપયોગ કરીને નાગરિકોને સીધો ફાયદો પહોંચાડવામાં આવી રહ્યો છે.
સરકારનું મુખ્ય લક્ષ્ય ‘ઇઝ ઓફ લિવિંગ’ (Ease of Living) વધારવાનું છે. નિવૃત્ત લોકો દેશની સંપત્તિ છે અને તેમને પેન્શન લેવામાં કોઈ તકલીફ ન પડે તે માટે પીએમ મોદીએ અનેક નાગરિક-કેન્દ્રિત પગલાં લીધા છે. ડિજિટલ ઇન્ડિયાના વ્યાપને કારણે હવે પેન્શનની રકમ સીધી ખાતામાં જમા થાય છે અને તેમાં કોઈ વચેટિયાની ભૂમિકા રહી નથી.
પેન્શનરો માટે ભવિષ્યની તૈયારી અને નવી સુવિધાઓ
સરકાર આગામી સમયમાં પેન્શન પ્રણાલીને વધુ સુદ્રઢ બનાવવા જઈ રહી છે. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું કે ટેકનોલોજી દ્વારા માત્ર લાઇફ સર્ટિફિકેટ જ નહીં, પણ પેન્શનની ગણતરી અને તેના બાકી નીકળતા નાણાં (Arrears) ની પતાવટ પણ પારદર્શક રીતે કરવામાં આવી રહી છે. વિભાગ દ્વારા વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે હેલ્પલાઇન અને પોર્ટલ બનાવવામાં આવ્યા છે જ્યાં તેઓ પોતાની ફરિયાદો નોંધાવી શકે છે અને તેનું ઝડપી નિરાકરણ મેળવી શકે છે.
આ ડિજિટલ સશક્તિકરણને કારણે હવે સરકારી કર્મચારીઓ જ્યારે નિવૃત્ત થાય છે, ત્યારે તેમના તમામ કાગળિયાં અગાઉથી જ તૈયાર હોય છે. ‘ભવિષ્ય’ (Bhavishya) પોર્ટલ જેવી પહેલો દ્વારા પેન્શનની પ્રક્રિયા નિવૃત્તિના દિવસથી જ શરૂ થઈ જાય છે. આ બધું જ શક્ય બન્યું છે કારણ કે સરકારે જૂના જમાનાના ‘રેડ ટેપિઝમ’ (લાલિયાવાદી) ને ખતમ કરીને ડિજિટલ પારદર્શિતાને પ્રાધાન્ય આપ્યું છે.
