સવારે ઉઠતાની સાથે જ ચક્કર આવે છે? જાણો આ કઈ બીમારીના સંકેત હોઈ શકે છે
સવારે ઉંઘમાંથી ઉઠતાની સાથે જ જો માથું ઘૂમવા લાગે, આંખો સામે અંધારા આવી જાય અથવા થોડી સેકન્ડ માટે શરીર એકદમ હલકું લાગે, તો તેને હળવાશથી ન લેવું જોઈએ. ઘણા લોકો તેને સામાન્ય થાક અથવા નબળાઈ સમજીને અવગણતા હોય છે, પરંતુ વારંવાર આવું થવું એ કોઈ શારીરિક સમસ્યા તરફ ઈશારો હોઈ શકે છે. ડોક્ટરોના મતે, મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આ સમસ્યા શરીરની સ્થિતિ (Position) અચાનક બદલાવાને કારણે થાય છે.
જ્યારે આપણે સૂતી અવસ્થામાંથી અચાનક સીધા ઊભા થઈએ છીએ, ત્યારે મગજ સુધી લોહીનો પુરવઠો ક્ષણિક રીતે ઘટી જાય છે. તબીબી ભાષામાં આ સ્થિતિને ‘ઓર્થોસ્ટેટિક હાઇપોટેન્શન’ (Orthostatic Hypotension) કહેવામાં આવે છે.
શું છે ઓર્થોસ્ટેટિક હાઇપોટેન્શન?
જ્યારે શરીર સૂતેલી અવસ્થામાંથી ઊભી સ્થિતિમાં આવે છે, ત્યારે બ્લડ પ્રેશર અચાનક ઘટી શકે છે. જો શરીર તરત જ તેને સંતુલિત ન કરી શકે, તો માથું ભમવા જેવો અહેસાસ થાય છે. આ સમસ્યા ખાસ કરીને વૃદ્ધો, ઓછું પાણી પીતા લોકો અથવા ચોક્કસ દવાઓ લેતા દર્દીઓમાં વધુ જોવા મળે છે.
સવારે ચક્કર આવવાના મુખ્ય કારણો
- પાણીની અછત (Dehydration): રાત્રે સૂતી વખતે શરીરમાં પાણીનું સ્તર ઘટે છે. જો તમે દિવસ દરમિયાન પૂરતું પાણી ન પીતા હોવ, તો સવારે બ્લડ પ્રેશર ઘટી શકે છે અને ચક્કર આવી શકે છે.
- લો બ્લડ શુગર: સવારે ખાલી પેટ હોવાને કારણે બ્લડ શુગર લેવલ નીચે જઈ શકે છે. ખાસ કરીને ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં હાઈપોગ્લાઈસીમિયાને કારણે ચક્કર, નબળાઈ અને ગભરામણ થઈ શકે છે.
- દવાઓની આડઅસર: બ્લડ પ્રેશર, ડિપ્રેશન કે હૃદય રોગની દવાઓ લેતા લોકોમાં સવારે ઉઠતી વખતે ચક્કર આવવાની સમસ્યા વધુ રહે છે.
- સ્લીપ એપનિયા: જો રાત્રે ઉંઘમાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડતી હોય (શ્વાસ અટકવો), તો શરીરમાં ઓક્સિજનનું સ્તર ઘટી જાય છે, જેનાથી સવારે માથું ભારે લાગે છે.
- કાન સંબંધિત સમસ્યા: કાનનો અંદરનો ભાગ શરીરનું સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે. જો ત્યાં ચેપ કે સોજો હોય, તો પથારીમાંથી ઉઠતાની સાથે જ તેજ ચક્કર આવી શકે છે.
બચાવના સરળ ઉપાયો
જો તમને અવારનવાર સવારે ચક્કર આવતા હોય, તો નીચે મુજબની તકેદારી રાખવી જોઈએ:
- ધીમેથી ઉઠો: પથારીમાંથી ક્યારેય અચાનક ઊભા ન થાઓ. પહેલા પડખું ફરીને થોડીવાર બેસો અને પછી ધીમેથી ઊભા થાઓ.
- પાણી પીવો: દિવસભર પૂરતું પાણી પીવો અને સવારે ઉઠતાની સાથે જ એક ગ્લાસ પાણી પીવાની આદત પાડો.
- વ્યસનથી દૂર રહો: રાત્રે દારૂ કે વધુ પડતા કેફીન (ચા-કોફી)નું સેવન ટાળો.
- સમયસર નાસ્તો: સવારનો નાસ્તો ક્યારેય ન છોડો, જેથી બ્લડ શુગર લેવલ સ્થિર રહે.
નોંધ: જો આ ઉપાયો પછી પણ સમસ્યા ચાલુ રહે અથવા ચક્કર વધતા જાય, તો તાત્કાલિક ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો હિતાવહ છે.
