કેવી રીતે છોડશો નખ કરડવાની વર્ષો જૂની આદત? આયુર્વેદિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક ઉપાયો.
આપણી આસપાસ એવા ઘણા લોકો જોવા મળે છે જેઓ વાતો કરતા કરતા કે વિચારમાં ડૂબેલા હોય ત્યારે અજાણતા જ પોતાના નખ કરડવા લાગે છે. જોકે આ જોવામાં ખૂબ જ સામાન્ય લાગે છે, પરંતુ તબીબી દ્રષ્ટિએ તેને ‘ઓનિકોફેગિયા’ (Onychophagia) કહેવામાં આવે છે. આ માત્ર એક ખરાબ આદત નથી, પરંતુ તે એક ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાનું મૂળ પણ બની શકે છે. નખની નીચે જમા થયેલી ગંદકી જ્યારે તમારા પેટમાં જાય છે, ત્યારે તે અનેક રોગોને આમંત્રણ આપે છે.
નખ કરડવા પાછળનું મનોવિજ્ઞાન
મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, નખ કરડવાની આદત બાળપણથી શરૂ થાય છે અને પુખ્ત વય સુધી ચાલુ રહે છે. મનોવૈજ્ઞાનિકોના મતે, જ્યારે વ્યક્તિ તણાવ (Stress), ચિંતા (Anxiety) અથવા કંટાળો (Boredom) અનુભવે છે ત્યારે તે સહજતાથી પોતાના નખ કરડવા લાગે છે. તે એક પ્રકારનું ‘સેલ્ફ-સૂધિંગ’ મિકેનિઝમ છે, જે વ્યક્તિને ક્ષણિક આરામ આપે છે. પરંતુ આ આરામ તમારા શરીર માટે ખૂબ મોંઘો સાબિત થઈ શકે છે.
સ્વાસ્થ્ય પર થતી ગંભીર અસરો
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ નખ કરડે છે, ત્યારે તે માત્ર નખ નથી કાપતી, પરંતુ લાખો બેક્ટેરિયાને સીધા જ શરીરમાં પ્રવેશ આપે છે.
1. પેટના ચેપ અને પાચન સમસ્યાઓ: નખની અંદર ધૂળ, માટી અને અસંખ્ય રોગકારક જીવાણુઓ (Bacteria & Viruses) છુપાયેલા હોય છે. સાબુથી હાથ ધોયા પછી પણ નખની અંદરની ગંદકી ઘણીવાર સાફ થતી નથી. આ ગંદકી સીધી પેટમાં જવાથી ઝાડા (Diarrhea), પેટમાં દુખાવો, ઉલટી અને ફૂડ પોઈઝનિંગ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. લાંબા ગાળે તે આંતરડાના ઈન્ફેક્શનનું કારણ બને છે.
2. પેરોનિચિયા (નખની આસપાસનો સોજો): વારંવાર નખ કરડવાથી તેની આસપાસની ત્વચા પણ છોલાઈ જાય છે. જેનાથી ત્યાં બેક્ટેરિયલ ઈન્ફેક્શન થાય છે, જેને તબીબી ભાષામાં ‘પેરોનિચિયા’ કહેવાય છે. આમાં નખની આસપાસ સોજો આવે છે, રુધિર જામી જાય છે અથવા પરુ (Pus) થઈ શકે છે, જે ખૂબ જ પીડાદાયક હોય છે.
3. દાંતને નુકસાન: નખ કરડવાની આદત માત્ર તમારા નખ જ નહીં, પણ તમારા સ્મિતને પણ બગાડી શકે છે. નખ સખત હોવાથી તેને વારંવાર કરડવાથી દાંતનું પડ (Enamel) ઘસાઈ જાય છે. આ ઉપરાંત, મસૂડામાં ઈજા થવાથી ત્યાં ઈન્ફેક્શન અને પેઢામાંથી લોહી નીકળવાની સમસ્યા ઊભી થાય છે.
આ જીવલેણ આદતને કેવી રીતે તોડવી?
કોઈપણ આદતને છોડવા માટે દ્રઢ નિશ્ચય અને યોગ્ય રણનીતિની જરૂર હોય છે. અહીં કેટલીક અસરકારક રીતો છે:
મૂળ કારણ શોધો: સૌથી પહેલા એ નોંધો કે તમે કયા સમયે નખ કરડો છો? શું તમે ઓફિસના કામના ટેન્શનમાં આવું કરો છો? કે પછી ટીવી જોતી વખતે? એકવાર કારણ જાણ્યા પછી તેને નિયંત્રિત કરવું સરળ બનશે. જો તણાવ કારણ હોય, તો યોગ અને ધ્યાન (Meditation) નો સહારો લો.
નખ ટૂંકા અને સાફ રાખો: જો નખ જ નહીં હોય, તો કરડવાનું મન ઓછું થશે. દર રવિવારે અથવા અઠવાડિયામાં બે વાર નખને યોગ્ય રીતે કાપીને સાફ રાખો. મેનિક્યોર કરાવવું પણ એક સારો વિકલ્પ છે, કારણ કે જ્યારે તમે નખ પાછળ ખર્ચ કરો છો, ત્યારે તેને બગાડવાની ઈચ્છા ઓછી થાય છે.
કડવો સ્વાદ લગાવો: નખ પર લીમડાનું તેલ અથવા બજારમાં મળતી ‘બિટર નેઈલ પોલિશ’ લગાવો. જ્યારે પણ તમે અજાણતા મોંમાં નખ નાખશો, ત્યારે કડવો સ્વાદ તમને તરત જ ચેતવણી આપશે.
હાથને વ્યસ્ત રાખો: જ્યારે પણ તમે ફ્રી બેઠા હોવ અથવા વિચારતા હોવ, ત્યારે તમારા હાથમાં સ્ટ્રેસ બોલ, પેન કે કોઈ નાનું ફિજેટ રમકડું રાખો. તમારા હાથ બીજી પ્રવૃત્તિમાં વ્યસ્ત હશે તો તમારું ધ્યાન નખ તરફ નહીં જાય.
ગંભીર કિસ્સામાં ડોક્ટરની સલાહ: જો આ આદત માનસિક ચિંતાનું ગંભીર પરિણામ હોય અને છૂટતી ન હોય, તો કાઉન્સેલર અથવા ડોક્ટરની મદદ લેવામાં કોઈ સંકોચ ન રાખવો જોઈએ.
આ પણ યાદ રાખો
નખ કરડવા એ માત્ર દેખાવની વાત નથી, પરંતુ તે તમારા ગટ હેલ્થ (Gut Health) એટલે કે પેટના સ્વાસ્થ્ય સાથે સીધી જોડાયેલી બાબત છે. આજે જ જાગૃત બનો અને આ નુકસાનકારક આદતને કાયમ માટે અલવિદા કહો.
