આરબ રાષ્ટ્રો પર યુદ્ધનો આર્થિક બોજ નાખવાની ફિરાકમાં અમેરિકા.
આજે ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ અને મંગળવારના રોજ વૈશ્વિક રાજનીતિમાં એક મોટો ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધ હવે એવા વળાંક પર પહોંચ્યું છે જ્યાં આર્થિક અને સૈન્ય વ્યૂહરચનાઓ જગત જમાદાર અમેરિકાના અસલી ઇરાદાઓ સ્પષ્ટ કરી રહી છે. વ્હાઇટ હાઉસના તાજેતરના નિવેદનોએ આરબ દેશો અને યુરોપમાં ફફડાટ મચાવી દીધો છે.
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલો ઈરાન-અમેરિકા સંઘર્ષ હવે માત્ર મિસાઈલો પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી, પણ તે એક આર્થિક જંગમાં ફેરવાઈ ગયો છે. આજે ૩૧ માર્ચના રોજ વ્હાઇટ હાઉસના પ્રેસ સેક્રેટરીએ એક ચોંકાવનારું નિવેદન આપતા જણાવ્યું છે કે, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે આરબ દેશો આ યુદ્ધનો આર્થિક ખર્ચ ઉઠાવવામાં આગળ આવે. અમેરિકાના આ વલણે ખાડી દેશોમાં ચિંતા વધારી દીધી છે.
“યુદ્ધનો ખર્ચ કોણ ઉઠાવશે?” – વ્હાઇટ હાઉસનો ખુલાસો
પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે શું મિત્ર આરબ દેશો આ સંઘર્ષમાં અમેરિકાને નાણાકીય મદદ કરશે, ત્યારે પ્રેસ સેક્રેટરીએ રાષ્ટ્રપતિના મનની વાત રજૂ કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે, “રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે આ વિચાર પર ગંભીરતાથી મંથન કર્યું છે. તેઓ માને છે કે આ પ્રદેશની સુરક્ષા માટે જે યુદ્ધ લડાઈ રહ્યું છે, તેની કિંમત આરબ રાષ્ટ્રોએ ચૂકવવી જોઈએ.” ટ્રમ્પની આ ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ ફરી એકવાર સાથી દેશોને ભીંસમાં લઈ રહી છે.
ટ્રમ્પની અંતિમ ચેતવણી: “સંપૂર્ણ નાશ કરી દઈશ”
બીજી તરફ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને અત્યાર સુધીની સૌથી કડક ધમકી આપી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) તાત્કાલિક ખોલવામાં નહીં આવે અને યુદ્ધવિરામનો કરાર નહીં થાય, તો અમેરિકી સૈન્ય ઈરાનની જીવાદોરી સમાન તેલના કુવાઓ, પાવર પ્લાન્ટ્સ અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વના ‘ખાર્ગ ટાપુ’ને બોમ્બમારાથી સંપૂર્ણપણે નાશ કરી દેશે. ટ્રમ્પના મતે, તેઓ ઈરાનનું તેલ જપ્ત કરીને તેના પર કબજો કરવા માંગે છે જેથી વૈશ્વિક બજારમાં તેલનો પુરવઠો તેમના નિયંત્રણમાં રહે.
બ્રિટનમાં ઉર્જા કટોકટી: ૧૯૭૦ જેવી સ્થિતિના એંધાણ
ઈરાન યુદ્ધની સૌથી માઠી અસર યુરોપ અને ખાસ કરીને બ્રિટન પર જોવા મળી રહી છે. નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે બ્રિટનમાં આગામી ગણતરીના અઠવાડિયામાં ડીઝલની ભારે અછત સર્જાઈ શકે છે. આ કટોકટી ૧૯૭૦ના દાયકાની ઉર્જા કટોકટી કરતા પણ વધુ ભયાનક હોઈ શકે છે.
-
સરકારી પગલાં: બ્રિટિશ વડાપ્રધાન કીર સ્ટારમર અને રશેલ રીવ્સ સતત કટોકટી બેઠકો કરી રહ્યા છે.
-
સામાન્ય જનતા પર અસર: મોંઘવારીને કારણે બ્રિટનના નાગરિકો પહેલેથી જ આર્થિક નુકસાન વેઠી રહ્યા છે ત્યારે ઈંધણની અછત બળતામાં ઘી હોમવાનું કામ કરશે.
ઈરાનનો ઘેરો અને ભારત પર અસર
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાથી ભારત જેવા દેશો માટે પણ ક્રૂડ ઓઈલની સપ્લાય ચેઈન જોખમમાં છે. જો ટ્રમ્પ ખાર્ગ ટાપુ પર હુમલો કરે છે, તો વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે, જેની અસર ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્ય અને સામાન્ય માણસના બજેટ પર પડશે.
૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ વિશ્વ એક એવા વળાંક પર ઉભું છે જ્યાં મુત્સદ્દીગીરી (Diplomacy) હારી રહી છે અને અહંકારનો જંગ જીતી રહ્યો હોય તેવું લાગે છે. ટ્રમ્પની આરબ દેશો પાસે પૈસા માંગવાની રણનીતિ અને ઈરાનને તબાહ કરવાની ધમકી મધ્ય પૂર્વને વિનાશ તરફ ધકેલી શકે છે.
