બાંગ્લાદેશ ચૂંટણી 2026: ‘સુવર્ણ યુગ’ પછી સત્તાનો નવો સંઘર્ષ અને ભારત-ચીનનું રાજદ્વારી યુદ્ધ
બાંગ્લાદેશ 12 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ યોજાનારી તેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓ માટે તૈયાર છે. શેખ હસીનાના 15 વર્ષના શાસનના અંત પછી આ ચૂંટણી દેશની નવી દિશા નક્કી કરશે. ભારત સાથેના સંબંધોમાં ભારે ઘટાડો, જમાત-એ-ઈસ્લામીનો અચાનક રાજકીય ઉદય અને આ ક્ષેત્રમાં ચીન-અમેરિકાની વધતી જતી સ્પર્ધાએ આ ચૂંટણીને દક્ષિણ એશિયાની સૌથી મોટી ભૂ-રાજકીય ઘટના બનાવી દીધી છે.
12 ફેબ્રુઆરીની ચૂંટણી: એક નવો રાજકીય અધ્યાય
ઓગસ્ટ 2024 માં જન વિદ્રોહ પછી શેખ હસીનાના દેશ છોડવા અને તેમની પાર્ટી અવામી લીગ પર પ્રતિબંધ લાગ્યા પછી આ દેશની પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી છે.
- મુખ્ય દાવેદાર: ચૂંટણી પંચ દ્વારા અવામી લીગને બહાર રાખવામાં આવ્યા બાદ, તારિક રહેમાનના નેતૃત્વવાળી BNP ને સૌથી આગળ માનવામાં આવી રહી છે.
- નવું ગઠબંધન: 2024 ના વિદ્યાર્થી આંદોલનમાંથી નીકળેલી નેશનલ સિટિઝન પાર્ટી (NCP) અને જમાત-એ-ઈસ્લામી વચ્ચેનું ગઠબંધન એક નવો પડકાર રજૂ કરી રહ્યું છે.
- સુધારા વિરુદ્ધ સ્થિરતા: આ ચૂંટણી માત્ર સત્તા પરિવર્તન નથી, પરંતુ ‘જુલાઈ નેશનલ ચાર્ટર’ દ્વારા રાજ્યના સુધારા પરનો લોકમત પણ છે.
જમાત-એ-ઈસ્લામી: હાંસિયામાંથી ‘કિંગમેકર’ સુધી
જમાત-એ-ઈસ્લામી, જેના પર એક સમયે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, તે હવે એક શક્તિશાળી તાકાત તરીકે ઉભરી આવી છે.
- કિંગમેકરની ભૂમિકા: વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જમાત માત્ર મોટી સંખ્યામાં બેઠકો જ નહીં જીતે, પરંતુ ભવિષ્યની ગઠબંધન સરકારનું નેતૃત્વ કરવાની સ્થિતિમાં પણ હોઈ શકે છે.
- કેડરની તાકાત: જમાત પાસે શિસ્તબદ્ધ કેડર અને વ્યાપક જનસમર્થન છે, જે રાજકીય અસ્થિરતાના સમયે તેને મહત્વનો ખેલાડી બનાવે છે.
ચીનની ‘ચેકબુક ડિપ્લોમેસી’ અને જમાત સાથે નિકટતા
ચીન, જે સામાન્ય રીતે મુખ્ય પ્રવાહની સરકારો સાથે જોડાય છે, તે હવે કટ્ટરપંથી જમાત-એ-ઈસ્લામી સાથે સીધા સંબંધો બનાવી રહ્યું છે.
- ભારતને કાઉન્ટર કરવું: ચીન જમાતને બાંગ્લાદેશમાં ભારતના પ્રભાવને ઘટાડવા માટે એક વ્યૂહાત્મક સાધન તરીકે જોઈ રહ્યું છે.
- BRI રોકાણની સુરક્ષા: ચીને બાંગ્લાદેશમાં પાવર પ્રોજેક્ટ્સ અને બંદરોમાં ભારે રોકાણ કર્યું છે. તે જમાત પાસેથી આશ્વાસન ઈચ્છે છે કે ચૂંટણી દરમિયાન કે પછી તેના રોકાણને નુકસાન ન પહોંચે.
- રાજદ્વારી ચાલ: તાજેતરમાં ચીની રાજદૂત યાઓ વેને જમાતના અમીર શફીકુર રહેમાન સાથે મુલાકાત કરી હતી, જેને એક ગંભીર કૂટનીતિક ચાલ માનવામાં આવે છે.
ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધો: તણાવ અને નવી આશા
શેખ હસીનાના શાસન દરમિયાન જેને ‘શૌનલી અધ્યાય’ (સુવર્ણ યુગ) કહેવામાં આવતો હતો, તે હવે પૂરો થઈ ગયો છે.
- તણાવના મુદ્દા: સરહદ પર હત્યાઓ, વેપાર પ્રતિબંધો અને શેખ હસીનાને ભારતમાં શરણ આપવી એ વર્તમાન કડવાશના મુખ્ય કારણો છે.
- સુરક્ષા ચિંતા: ભારતને ડર છે કે જો જમાત જેવી કટ્ટરપંથી શક્તિઓ સત્તામાં આવશે, તો સરહદ પારથી આતંકવાદ અને બળવો ફરી વધી શકે છે.
- ભવિષ્યનો રસ્તો: ક્રાઈસિસ ગ્રુપ (Crisis Group) મુજબ, નવી સરકારે ભારતની સુરક્ષા ચિંતાઓનું સન્માન કરવું પડશે, જ્યારે ભારતે તમામ રાજકીય પક્ષો સાથે સંબંધો બાંધવાની જરૂર છે.
ભૂ-રાજકીય ચેસ: અમેરિકા વિરુદ્ધ ચીન
બાંગ્લાદેશ હવે વૈશ્વિક શક્તિઓ વચ્ચે ખેંચતાણનું કેન્દ્ર બની ગયું છે.
- અમેરિકાની ચિંતા: અમેરિકી દૂત બ્રેન્ટ ક્રિસ્ટનસેને દક્ષિણ એશિયામાં ચીનના વધતા પ્રભાવ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
- ચીનનો જવાબ: બેઇજિંગે અમેરિકાને બાંગ્લાદેશની આંતરિક બાબતોમાં દખલ ન કરવા અને “પોતાના કામથી કામ રાખવા”ની સલાહ આપી છે.
12 ફેબ્રુઆરીની ચૂંટણી એ નક્કી કરશે કે બાંગ્લાદેશ એક સ્થિર લોકશાહી તરફ આગળ વધશે કે ભારત અને ચીન વચ્ચેની સ્પર્ધા અને આંતરિક કટ્ટરવાદનો ભોગ બનશે.
