પેઠા બનાવતી વખતે આ વાતોનું રાખશો ધ્યાન, તો જ આવશે બજાર જેવો અસલી ‘ક્રંચ’
ભારતીય મીઠાઈઓની દુનિયામાં ‘આગ્રાના પેઠા’ એક એવું નામ છે, જે સાંભળતા જ મોઢામાં પાણી આવી જાય છે. આ માત્ર એક મીઠાઈ નથી, પરંતુ ઉત્તર પ્રદેશના સાંસ્કૃતિક વારસાનો એક હિસ્સો છે. સફેદ કોળું (એશ ગોર્ડ) માંથી બનેલા આ પેઠા પોતાની શુદ્ધતા, તાજગી અને અનોખા સ્વાદ માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે.
ઘણીવાર આપણને લાગે છે કે પેઠા ઘરે બનાવવા અશક્ય છે, કારણ કે તેની બનાવટ અને ચાસણીનો તાલમેલ બેસાડવો મુશ્કેલ કામ છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે થોડી સાવધાની અને સાચી રીત સાથે તમે હલવાઈ જેવા પેઠા તમારા રસોડામાં પણ તૈયાર કરી શકો છો? આજના આ લેખમાં આપણે આગ્રાના પરંપરાગત પેઠાથી લઈને આધુનિક ફ્લેવર જેવા કે ચોકલેટ અને પાન પેઠા બનાવવાની સંપૂર્ણ રીત વિગતવાર જાણીશું.
૧. આગ્રાના પરંપરાગત સફેદ પેઠા: સાદગીમાં સ્વાદ
સફેદ પેઠા સૌથી બેઝિક અને અસલી પેઠા માનવામાં આવે છે. તેની ખાસિયત તેની પારદર્શિતા અને ચાસણીની હળવી મીઠાશ છે.
જરૂરી સામગ્રી:
-
પેઠા કોળું (સફેદ કોળું/Ash Gourd) – ૧ કિલો
-
ખાંડ – ૭૫૦ ગ્રામ
-
ખાવાનો ચૂનો – ૨ મોટી ચમચી
-
ઈલાયચી પાવડર – અડધી નાની ચમચી
-
પાણી – જરૂર મુજબ
બનાવવાની રીત: સૌ પ્રથમ કોળાની છાલ ઉતારીને તેના બીજ કાઢી લો. હવે તેના ચોરસ કે મનપસંદ ટુકડા કરી લો. એક મોટા વાસણમાં પાણી ભરો અને તેમાં ચૂનો ઓગાળી દો. કોળાના ટુકડાને આ ચૂનાવાળા પાણીમાં ઓછામાં ઓછા ૪ થી ૫ કલાક માટે પલાળી રાખો. ચૂનો કોળાને બહારની બાજુથી હળવો કડક અને કુરકુરો બનાવે છે જેથી તે ચાસણીમાં ઓગળી ન જાય.
ત્યારબાદ સૌથી મહત્વનું કામ છે ટુકડાઓને ધોવાનું. ટુકડાઓને ચૂનાના પાણીમાંથી કાઢીને ચોખ્ખા પાણીથી ૪-૫ વાર ધોઈ લો જેથી ચૂનાનો અંશ પૂરેપૂરો નીકળી જાય. હવે એક વાસણમાં પાણી ઉકાળો અને આ ટુકડાઓને ત્યાં સુધી પકાવો જ્યાં સુધી તે થોડા નરમ અને પારદર્શક ન દેખાવા લાગે.
બીજી તરફ ખાંડ અને થોડું પાણી ભેળવીને ઘટ્ટ ચાસણી તૈયાર કરો. જ્યારે ચાસણી બની જાય, ત્યારે તેમાં બાફેલા પેઠાના ટુકડા નાખી દો. તેને ધીમી આંચ પર ત્યાં સુધી પકાવો જ્યાં સુધી ચાસણી પેઠાની અંદર સુધી ઉતરી ન જાય. અંતમાં ઈલાયચી પાવડર નાખો. તેને રાતભર ચાસણીમાં જ રહેવા દો અને બીજા દિવસે આનંદ માણો.
૨. કેસરિયા પેઠા: શાહી અંદાજ
૨. કેસરિયા પેઠા: શાહી અંદાજજો તમે પેઠાને થોડો ‘રોયલ’ ટચ આપવા માંગતા હોવ, તો કેસરિયા પેઠા શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. તેનો સોનેરી રંગ અને કેસરની સુગંધ મહેમાનોના દિલ જીતી લે છે.
બનાવવાની રીત: કેસર પેઠા બનાવવાની પ્રક્રિયા ઘણીખરી સફેદ પેઠા જેવી જ છે. જ્યારે તમે ખાંડની ચાસણી તૈયાર કરી રહ્યા હોવ, ત્યારે તેમાં સારી ગુણવત્તાવાળા કેસરના ૧૦-૧૨ તાંતણા દૂધ કે પાણીમાં ઓગાળીને નાખી દો. આનાથી ચાસણીને ઘેરો પીળો કે સોનેરી રંગ મળશે. જ્યારે તમે તૈયાર પેઠા ચાસણીમાં નાખશો, ત્યારે તે કેસરનો રંગ અને સ્વાદ શોષી લેશે. ૫-૬ કલાક પછી તમે જોશો કે પેઠા અત્યંત સુંદર અને સુગંધિત થઈ ગયા છે.
૩. ચોકલેટ પેઠા: બાળકોની પહેલી પસંદ
૩. ચોકલેટ પેઠા: બાળકોની પહેલી પસંદપરંપરા અને આધુનિકતાનો મેળાપ જોવો હોય તો ચોકલેટ પેઠા જરૂર ચાખો. આ બાળકોમાં ખૂબ લોકપ્રિય છે અને ફ્યુઝન ડેઝર્ટના શોખીનોને પણ ખૂબ ગમે છે.
બનાવવાની રીત: સૌ પ્રથમ પરંપરાગત રીતે સફેદ પેઠા તૈયાર કરી લો. જ્યારે પેઠા ચાસણીમાંથી કાઢીને ઠંડા થઈ જાય, ત્યારે એક બાઉલમાં ડાર્ક ચોકલેટ મેલ્ટ કરો અથવા ચોકલેટ સીરપ લો. ઠંડા પેઠાના ટુકડાને ઓગળેલી ચોકલેટમાં ડીપ કરો અથવા કોકો પાવડરના મિશ્રણમાં સારી રીતે રોલ કરો. ત્યારબાદ તેને બટર પેપર પર રાખીને થોડીવાર માટે ફ્રીજમાં મૂકી દો જેથી ચોકલેટનું પડ સેટ થઈ જાય. આ પેઠા ઉપરથી ચોકલેટી અને અંદરથી મીઠા-નરમ હોય છે.
૪. પાન ફ્લેવર પેઠા: માઉથ ફ્રેશનરનું કામ
લગ્ન પ્રસંગો અને ખાસ અવસરો પર પાન પેઠાની ખૂબ માંગ રહે છે. તે જમ્યા પછી માઉથ ફ્રેશનર જેવો અહેસાસ આપે છે.
બનાવવાની રીત: સફેદ પેઠા તૈયાર કર્યા પછી, ચાસણીમાં થોડો પાનનો એસેન્સ અને હળવો લીલો ફૂડ કલર (વૈકલ્પિક) ઉમેરો. પેઠાના ટુકડાને આ મિશ્રણમાં ડુબાડી દો. તેના સ્વાદને વધુ વધારવા માટે તમે પેઠાની વચ્ચે ચીરો પાડીને થોડો ‘ગુલકંદ’ ભરી શકો છો. ૪-૫ કલાક સુધી આ મિશ્રણમાં રહ્યા પછી પેઠામાં પાનની ઠંડક અને સુગંધ ભળી જાય છે.
૫. સૂકા (ડ્રાય) પેઠા: લાંબી મુસાફરીના સાથી
ભીના પેઠા જલ્દી બગડી શકે છે, પરંતુ ડ્રાય પેઠા ઘણા દિવસો સુધી ચાલે છે અને મુસાફરી માટે શ્રેષ્ઠ છે.
બનાવવાની રીત: આ માટે પેઠાને ચાસણીમાં પૂરેપૂરા પકાવ્યા પછી બહાર કાઢીને એક જાળી પર રાખી દો જેથી વધારાની ચાસણી નીકળી જાય. જ્યારે તે થોડા સુકાઈ જાય, ત્યારે તેની ઉપર દળેલી ખાંડ અથવા ખાંડનો પાવડર છાંટો. તમે ઈચ્છો તો થોડો કોર્નસ્ટાર્ચ પણ વાપરી શકો છો જેથી તે એકબીજા સાથે ચોંટે નહીં. તેને થોડા કલાકો માટે ખુલ્લી હવામાં છોડી દો. જ્યારે તે પૂરેપૂરા સુકાઈ જાય, ત્યારે તેને એરટાઈટ ડબ્બામાં ભરીને રાખો.
પેઠા બનાવવા માટેની ખાસ ‘સીક્રેટ ટિપ્સ’
-
કોળાની પસંદગી: પેઠા બનાવવા માટે હંમેશા પૂરેપૂરી રીતે પાકેલું સફેદ કોળું જ પસંદ કરો. કાચું કોળું ચાસણીમાં જતાં જ ઓગળી જશે.
-
ચૂનાનું પાણી: ચૂનાના પાણીમાં પલાળવું એ એક અનિવાર્ય સ્ટેપ છે, તેને સ્કીપ ન કરો, અન્યથા તમને બજાર જેવો ‘ક્રંચ’ નહીં મળે.
-
ધોવાની રીત: ચૂનાના પાણીમાંથી કાઢ્યા પછી કોળાને ખૂબ સારી રીતે ધોવું જરૂરી છે, નહીંતર પેઠાનો સ્વાદ બગડી શકે છે.
-
ચાસણીની આંચ: ચાસણીમાં પેઠા નાખતી વખતે આંચ ધીમી રાખો જેથી મીઠાશ અંદર સુધી ધીરે ધીરે પહોંચે.
ઘરે બનેલા આ પેઠા માત્ર શુદ્ધ હોય છે એટલું જ નહીં, પણ તેમાં કોઈપણ પ્રકારના હાનિકારક પ્રિઝર્વેટિવ્સ હોતા નથી. તો આ તહેવાર કે ખાસ પ્રસંગે બજારમાંથી મીઠાઈ લાવવાને બદલે, પોતાના હાથે બનાવેલા આ ‘આગરા સ્પેશિયલ’ પેઠા પીરસો અને પ્રશંસા મેળવો!
