અમદાવાદમાં નકલી દવાઓનો પર્દાફાશ: હૃદયરોગની ૭.૨ લાખ નકલી ગોળીઓ જપ્ત
ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરમાંથી એક અત્યંત ચોંકાવનારો અને સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કરતો કિસ્સો પ્રકાશમાં આવ્યો છે. તપાસ એજન્સીઓએ દરોડા પાડીને હૃદયરોગ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર માટે વપરાતી ‘નિકાર્ડિયા રિટાર્ડ ૧૦ મિલિગ્રામ’ (Nicardia Retard 10mg) ની આશરે ૭,૨૦,૦૦૦ જેટલી નકલી ગોળીઓનો વિશાળ જથ્થો જપ્ત કર્યો છે. હૃદય સંબંધિત ગંભીર બીમારીઓથી પીડાતા દર્દીઓ માટે આ દવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, ત્યારે આટલી મોટી માત્રામાં નકલી દવાનો જથ્થો પકડાતા દર્દીઓ અને તબીબી આલમમાં ભારે ચિંતા વ્યાપી ગઈ છે.
હાલમાં તપાસ એજન્સીઓ દ્વારા આ નકલી ગોળીઓ કયા કયા મેડિકલ સ્ટોર્સ કે હોસ્પિટલોમાં સપ્લાય કરવામાં આવી હતી તે દિશામાં ઊંડાણપૂર્વક તપાસ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય નાગરિકો માટે અસલી અને નકલી દવા વચ્ચેનો તફાવત સમજવો અને પોતાના સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરવું અત્યંત જરૂરી બની ગયું છે.
અસલી અને નકલી દવા કેવી રીતે ઓળખવી?
સામાન્ય રીતે નકલી દવાને પ્રથમ નજરે ઓળખવી મુશ્કેલ હોય છે, પરંતુ પેકેજિંગ અને કવર પર થોડું ધ્યાન આપવાથી મોટી હોનારત ટાળી શકાય છે:
- પેકેજિંગ અને છાપકામ ચકાસો: અસલી દવાના કવર કે બોટલ પર છાપકામ સ્પષ્ટ, સ્પષ્ટ અક્ષરોમાં અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું હોય છે. નકલી દવામાં છાપકામ ઝાંખું, અક્ષરોની જોડણીમાં ભૂલો (Spelling Errors) અથવા રંગોમાં થોડો તફાવત જોવા મળી શકે છે.
- બેચ નંબર અને તારીખો: દવાના પત્તા પર લખાયેલ બેચ નંબર, ઉત્પાદન તારીખ (MFG) અને સમાપ્તિ તારીખ (EXP) ખાસ તપાસો. જો આ વિગતો ભૂંસેલી હોય, સ્પષ્ટ ન દેખાતી હોય કે ખરાબ રીતે છાપેલી હોય તો તે નકલી હોવાની શક્યતા વધુ છે.
- ક્યુઆર કોડ અને હોલોગ્રામ: હાલમાં ઘણી જાણીતી ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ પોતાના પેકેજિંગ પર સિક્યોરિટી હોલોગ્રામ અને ‘QR Code’ આપે છે. સ્માર્ટફોનથી આ ક્યુઆર કોડ સ્કેન કરીને દવા અસલી છે કે નકલી તે તુરંત ચકાસી શકાય છે.
- કિંમત અને ખરીદીનું સ્થળ: જો કોઈ અજાણી દુકાન કે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર સામાન્ય બજાર ભાવ કરતાં અતિશય ભારે ડિસ્કાઉન્ટ કે સસ્તા ભાવે દવા આપવામાં આવતી હોય, તો સાવચેત થઈ જવું. હંમેશા માન્યતા પ્રાપ્ત અને વિશ્વાસુ મેડિકલ સ્ટોરમાંથી જ દવા ખરીદવી.
નકલી દવાથી થતા ગંભીર જોખમો
હૃદયરોગ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓ માટે યોગ્ય સમયે યોગ્ય માત્રામાં દવા મળવી જીવન-મરણનો પ્રશ્ન હોય છે. નકલી દવામાં જરૂરી સક્રિય તત્વો (Active Ingredients) હોતા નથી અથવા તેમાં હાનિકારક રસાયણો હોઈ શકે છે. હૃદયના દર્દીઓ જો આવી નકલી દવા લે છે, તો તેમનું બ્લડ પ્રેશર અચાનક અનિયંત્રિત થઈ શકે છે, જેના કારણે હાર્ટ એટેક, બ્રેઈન સ્ટ્રોક કે શરીરના અન્ય મહત્વપૂર્ણ અંગો ફેલ થવાનું જીવલેણ જોખમ ઊભું થાય છે.
નકલી દવા શંકાસ્પદ જણાય તો ક્યાં ફરિયાદ કરવી?
જો તમને ખરીદેલી દવા નકલી હોવાની શંકા જાય, તો સૌપ્રથમ તેનો ઉપયોગ તાત્કાલિક બંધ કરીને તમારા ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો. ત્યારબાદ નીચે મુજબના પગલાં ભરો:
- એફડીસીએ (FDCA) ને જાણ કરો: દરેક રાજ્યના ‘ફૂડ એન્ડ ડ્રગ કંટ્રોલ એડમિનિસ્ટ્રેશન’ (FDCA) વિભાગમાં આ અંગે લેખિત કે ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે.
- સીડીએસસીઓ (CDSCO) પોર્ટલ: ભારત સરકારના ‘સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઈઝેશન’ (CDSCO) ની અધિકૃત વેબસાઈટ પર જઈને પણ નકલી દવાની ઈ-ફરિયાદ દાખલ કરી શકાય છે.
- બિલ જાળવી રાખો અને પોલીસ ફરિયાદ કરો: દવા ખરીદતી વખતે મેડિકલ સ્ટોર પાસેથી મેળવેલું પાકું બિલ હંમેશા સાચવી રાખો, કારણ કે તે કાનૂની પુરાવો બને છે. નકલી દવાનું વેચાણ એ ગંભીર ગુનો હોવાથી નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં પણ એફઆઈઆર (FIR) નોંધાવી શકાય છે.
