આગની ઘટના વખતે હવે ડાયલ કરો 112: તમામ ઇમરજન્સી સેવાઓ માટે એક જ હેલ્પલાઇન નંબર
ગુજરાતમાં ઈમરજન્સી સેવાઓને વધુ ઝડપી અને એકીકૃત બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. અત્યાર સુધી આગની ઘટના બને ત્યારે લોકો સામાન્ય રીતે 101 નંબર પર ફાયર બ્રિગેડને ફોન કરતા હતા. હવે ફાયર ઈમરજન્સીને પણ રાષ્ટ્રીય એકીકૃત ઈમરજન્સી નંબર 112 સાથે જોડવામાં આવી રહી છે.
આ નવી વ્યવસ્થાનો હેતુ માત્ર નંબર બદલવાનો નથી. તેની પાછળ ઈમરજન્સી કોલને ઝડપથી યોગ્ય ટીમ સુધી પહોંચાડવી, નજીકના ફાયર વાહનને ઘટનાસ્થળે મોકલવું, વાહનોનું GPS દ્વારા ટ્રેકિંગ કરવું અને કંટ્રોલ રૂમથી સમગ્ર રિસ્પોન્સ પર નજર રાખવા જેવી સુવિધાઓ જોડાયેલી છે.
23 સપ્ટેમ્બરથી આ નવી વ્યવસ્થાની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. પ્રથમ તબક્કામાં રાજ્યના છ મોટા શહેરોમાં ફાયર સેવાને 112 ઈમરજન્સી નેટવર્ક સાથે જોડવામાં આવી રહી છે. અમદાવાદમાં આ સિસ્ટમ હેઠળ ફાયર બ્રિગેડના ઈમરજન્સી વાહનોને GPS અને ડિજિટલ ટેક્નોલોજી સાથે જોડવામાં આવ્યા છે.
હવે આગ લાગે ત્યારે કયો નંબર ડાયલ કરવો?
નવી વ્યવસ્થાનો સૌથી મહત્વનો સવાલ એ છે કે આગ લાગે ત્યારે નાગરિકોએ 101 કે 112માંથી કયા નંબર પર ફોન કરવો?
નવી સિસ્ટમનો હેતુ ફાયર ઈમરજન્સીને 112ના એકીકૃત કંટ્રોલ નેટવર્કમાં લાવવાનો છે. અમદાવાદમાં હાલમાં 100 અથવા 101 પર કરવામાં આવતા કોલ પણ 112 કમાન્ડ નેટવર્ક તરફ રૂટ કરવામાં આવી રહ્યા છે. એટલે જૂના નંબરને લઈને લોકોમાં ગૂંચવણ ન રહે તે માટે ટ્રાન્ઝિશન દરમિયાન 101થી પણ મદદ મળી શકે તેવી વ્યવસ્થા રાખવામાં આવી છે.
જોકે ગુજરાતના કેટલાક સરકારી જિલ્લા પોર્ટલ પર 101 હજુ પણ ફાયર અને રેસ્ક્યૂ નંબર તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે સુરત જિલ્લા પ્રશાસનની વેબસાઇટ અને વડોદરા જિલ્લા પ્રશાસનની વેબસાઇટ પર 101ને ફાયર હેલ્પલાઇન તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે.
આથી નાગરિકો માટે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે 112ની નવી સિસ્ટમ શરૂ થઈ રહી છે, પરંતુ 101માંથી પણ કોલને નવી વ્યવસ્થા સાથે જોડવાનો ટ્રાન્ઝિશન તબક્કો ચાલી રહ્યો છે.
એક જ નંબરથી અનેક ઈમરજન્સી સેવાઓ
112નો મુખ્ય વિચાર એ છે કે નાગરિકોને અલગ-અલગ પ્રકારની ઈમરજન્સી માટે અલગ નંબર યાદ રાખવાની જરૂર ઓછી થાય.
પોલીસ, આરોગ્ય અને હવે ફાયર જેવી સેવાઓને એક જ ઈમરજન્સી નેટવર્ક સાથે જોડવાથી કંટ્રોલ રૂમમાં કોલની પ્રક્રિયા વધુ વ્યવસ્થિત બની શકે છે. કોઈ વ્યક્તિ આગની ઘટના વિશે જાણ કરે ત્યારે કંટ્રોલ રૂમમાંથી ઘટનાની માહિતી મેળવીને સંબંધિત ફાયર યુનિટને એલર્ટ કરી શકાય છે.
આ ખાસ કરીને એવી પરિસ્થિતિમાં ઉપયોગી બની શકે છે જ્યાં આગની સાથે લોકો ફસાયા હોય, ઈજાગ્રસ્તોની સંખ્યા વધારે હોય અથવા પોલીસ અને એમ્બ્યુલન્સની પણ તાત્કાલિક જરૂરિયાત હોય.
એટલે નવી વ્યવસ્થા માત્ર ફાયર બ્રિગેડને બોલાવવા પૂરતી નથી, પરંતુ એક જ ઘટનામાં જરૂરી અલગ-અલગ ઈમરજન્સી સેવાઓ વચ્ચે સંકલન સુધારવાનો પ્રયાસ પણ છે.
પ્રથમ તબક્કામાં છ મહાનગરોમાં અમલ
મળતી માહિતી પ્રમાણે નવી ફાયર-112 વ્યવસ્થાનો પ્રારંભિક અમલ રાજ્યના છ મોટા શહેરોમાં કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેમાં અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા, જામનગર, ગાંધીનગર અને ભાવનગરનો સમાવેશ થાય છે.
આ શહેરોમાં ફાયર વિભાગને નવા ઈમરજન્સી કમ્યુનિકેશન નેટવર્ક સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ત્યારબાદ તબક્કાવાર રીતે રાજ્યના અન્ય વિસ્તારોને પણ આ વ્યવસ્થામાં સામેલ કરવાની યોજના છે.
આ પ્રક્રિયા મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ગુજરાતમાં એક તરફ ઝડપથી વિકસતા શહેરો અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારો છે, તો બીજી તરફ મોટા ગ્રામ્ય વિસ્તારો પણ છે. તેથી એક જ પ્રકારની ઈમરજન્સી રિસ્પોન્સ સિસ્ટમને સમગ્ર રાજ્યમાં લાગુ કરવા માટે તબક્કાવાર વિસ્તરણ જરૂરી બની શકે છે.
GPSથી ખબર પડશે ફાયર બ્રિગેડ ક્યાં છે
નવી વ્યવસ્થામાં સૌથી મોટો ટેક્નોલોજીકલ ફેરફાર GPS આધારિત વાહન ટ્રેકિંગ છે.
અમદાવાદમાં 112 સાથે જોડાયેલી ફાયર બ્રિગેડ સિસ્ટમમાં આશરે 100 ઈમરજન્સી વાહનોને GPS અને ડિજિટલ ટેબલેટ જેવી સુવિધાઓ સાથે જોડવામાં આવ્યા હોવાની માહિતી છે. આથી કંટ્રોલ રૂમમાં બેઠેલા અધિકારીઓને કયા વિસ્તારમાં કયું ફાયર વાહન છે તેની માહિતી રિયલ ટાઈમમાં મળી શકે છે.
ધારો કે શહેરના એક વિસ્તારમાં આગ લાગી છે. કંટ્રોલ રૂમને નજીકના ફાયર સ્ટેશન વિશે જ નહીં, પરંતુ કયા ફાયર વાહનની સ્થિતિ હાલમાં ઉપલબ્ધ છે તેની પણ માહિતી મળી શકે. આ આધારે ઘટનાસ્થળે યોગ્ય વાહન મોકલવાની પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બની શકે છે.
આવી સિસ્ટમમાં ટ્રાફિકની સ્થિતિ અને વાહનના સ્થાનને ધ્યાનમાં રાખીને પણ રિસ્પોન્સનું આયોજન કરી શકાય છે.
કંટ્રોલ રૂમથી ઘટનાસ્થળ પર નજર
નવી વ્યવસ્થામાં માત્ર GPS ટ્રેકિંગ જ નહીં, પરંતુ ઘટનાસ્થળ પરથી મળતી ડિજિટલ માહિતીનો ઉપયોગ પણ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
અમદાવાદની નવી સિસ્ટમ અંગેના અહેવાલ મુજબ ફાયર વાહનો સાથે જોડાયેલા ડિજિટલ ઉપકરણો અને ઘટનાસ્થળની લાઇવ માહિતી કંટ્રોલ રૂમ સુધી પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. તેના કારણે કંટ્રોલ રૂમમાં રહેલા અધિકારીઓને પરિસ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
આ પ્રકારની વ્યવસ્થા મોટી આગ દરમિયાન ખાસ ઉપયોગી બની શકે છે. કારણ કે આગનું પ્રમાણ વધતું જાય તો માત્ર એક ફાયર ટેન્ડર પૂરતું ન રહે. કંટ્રોલ રૂમને વધુ વાહનો, પાણીના ટેન્કર અથવા અન્ય બચાવ ટીમોની જરૂરિયાત અંગે ઝડપથી નિર્ણય લેવો પડે છે.
આગની ઘટના વખતે સમય સૌથી મહત્વનો
ફાયર ઈમરજન્સીમાં દરેક મિનિટ મહત્વની હોય છે. નાની આગ સમયસર કાબૂમાં આવી શકે તો મોટી જાનહાનિ અને મિલકતના નુકસાનને અટકાવી શકાય છે.
પરંતુ કોલ કરવામાં વિલંબ થાય, ઘટનાનું ચોક્કસ સરનામું ન મળે અથવા કયા ફાયર સ્ટેશનથી ટીમ મોકલવી તેની પ્રક્રિયામાં સમય જાય તો નુકસાન વધી શકે છે.
નવી ડિજિટલ સિસ્ટમનો એક ઉદ્દેશ્ય આ પ્રકારના વિલંબને ઘટાડવાનો છે. કોલ મળ્યા બાદ તેને યોગ્ય સ્થળ અને સંબંધિત ટીમ સુધી ઝડપથી પહોંચાડવામાં આવે તો ફાયર બ્રિગેડનો રિસ્પોન્સ સમય ઓછો કરવાની શક્યતા રહે છે.
101 નંબર સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયો છે?
આ મુદ્દે ખાસ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. હાલમાં ઉપલબ્ધ સરકારી વેબસાઇટ્સમાં હજુ પણ 101ને ફાયર હેલ્પલાઇન તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. સુરત જિલ્લા પ્રશાસનની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર પણ Fire & Rescue માટે 101 આપવામાં આવ્યો છે. સુરત મહાનગરપાલિકાની ફાયર સેવા સંબંધિત માહિતીમાં પણ 101નો ઉલ્લેખ છે.
એટલે “હવે 101 પર ફોન કરશો તો મદદ નહીં મળે” એવું સીધું કહેવું યોગ્ય નથી.
નવી વ્યવસ્થાનો મુખ્ય ફેરફાર એ છે કે ફાયર ઈમરજન્સીને પણ 112ના એકીકૃત નેટવર્કમાં લાવવામાં આવી રહી છે. ટ્રાન્ઝિશન દરમિયાન 101થી આવતા કોલને પણ 112 કંટ્રોલ નેટવર્ક તરફ મોકલવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે. અમદાવાદ અંગેના તાજા અહેવાલમાં આ વાત સ્પષ્ટ રીતે જણાવાઈ છે.
નાગરિકોએ કોલ કરતી વખતે શું માહિતી આપવી?
આગ લાગે ત્યારે નંબર ડાયલ કરવો એ પહેલું પગલું છે, પરંતુ કંટ્રોલ રૂમને સાચી માહિતી આપવી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.
કોલ દરમિયાન શક્ય હોય તો નીચેની માહિતી સ્પષ્ટ રીતે આપવી જોઈએ:
- આગ કયા સ્થળે લાગી છે?
- બિલ્ડિંગ, દુકાન, ફેક્ટરી કે વાહનમાં આગ લાગી છે?
- ચોક્કસ સરનામું શું છે?
- નજીકનું મુખ્ય સ્થળ અથવા લેન્ડમાર્ક કયું છે?
- કોઈ વ્યક્તિ અંદર ફસાઈ છે કે નહીં?
- આગ કેટલી મોટી છે?
- આસપાસ ગેસ સિલિન્ડર, કેમિકલ અથવા અન્ય જોખમી સામગ્રી છે કે નહીં?
સુરત ફાયર વિભાગની સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા પણ 101 પર ફોન કરતી વખતે કોલ કરનારનું નામ, ફોન નંબર, સંપૂર્ણ સરનામું, નજીકનું લેન્ડમાર્ક અને ઈમરજન્સીનો પ્રકાર સ્પષ્ટ રીતે જણાવવાની સલાહ આપે છે.
ખોટા અને મજાકના કોલથી બચવું જરૂરી
ઈમરજન્સી નંબરનો ઉપયોગ માત્ર વાસ્તવિક જરૂરિયાત વખતે જ થવો જોઈએ. ખોટા કોલ અથવા મજાક માટે કરવામાં આવતા ફોનને કારણે કંટ્રોલ રૂમના સંસાધનોનો સમય બગડી શકે છે.
ફાયર વિભાગને ખોટી જગ્યાએ મોકલવામાં આવે તો તે દરમિયાન કોઈ બીજી ગંભીર ઘટનામાં મદદ પહોંચવામાં વિલંબ થઈ શકે છે. તેથી 112 કે 101 જેવી ઈમરજન્સી સેવાઓનો ઉપયોગ જવાબદારીપૂર્વક કરવો જરૂરી છે.
નવી સિસ્ટમથી શું બદલાશે?
નવી વ્યવસ્થાનો સૌથી મોટો લાભ કોલથી લઈને ફાયર વાહનના ઘટનાસ્થળે પહોંચવા સુધીની પ્રક્રિયાને ડિજિટલ બનાવવાનો છે.
જૂની વ્યવસ્થામાં કોલ કંટ્રોલ રૂમમાં આવ્યા બાદ તેને સંબંધિત ફાયર સ્ટેશન સુધી પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા થતી હતી. સુરત ફાયર વિભાગની સત્તાવાર માહિતી મુજબ 101ના કોલ કંટ્રોલ રૂમમાં મળ્યા બાદ નજીકના ફાયર સ્ટેશનને જાણ કરવામાં આવતી અને જરૂરી યુનિટ મોકલવામાં આવતી હતી.
નવી 112 આધારિત વ્યવસ્થામાં આ પ્રક્રિયામાં GPS, ડિજિટલ ડિવાઇસ અને કેન્દ્રીય કમાન્ડ સિસ્ટમ જેવી ટેક્નોલોજી ઉમેરાઈ રહી છે.
વર્ષના અંત સુધી સમગ્ર રાજ્યને આવરી લેવાની યોજના
નવી વ્યવસ્થા હાલમાં તબક્કાવાર અમલમાં આવી રહી છે. પ્રથમ તબક્કામાં મોટા શહેરોને જોડવામાં આવી રહ્યા છે અને ત્યારબાદ તેનો વિસ્તાર અન્ય વિસ્તારો સુધી કરવાની દિશામાં કામગીરી થવાની છે.
સમગ્ર રાજ્યમાં આવી સિસ્ટમ અમલમાં આવે તો શહેરો ઉપરાંત ઔદ્યોગિક વિસ્તારો, હાઈવે, રહેણાંક વિસ્તારો અને અન્ય સંવેદનશીલ સ્થળોએ ઈમરજન્સી રિસ્પોન્સને એક જ નેટવર્ક સાથે જોડવાનો લાભ મળી શકે છે.
ગુજરાતમાં ઔદ્યોગિક એકમો, કેમિકલ અને પેટ્રોકેમિકલ વિસ્તારો તથા ઝડપથી વધી રહેલા શહેરી વિસ્તારોને ધ્યાનમાં લેતા ઝડપી ફાયર રિસ્પોન્સનું મહત્વ ઘણું છે.
સુરત સહિત શહેરો માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ?
સુરત જેવા મોટા અને ઝડપથી વિકસતા શહેરોમાં રહેણાંક વિસ્તારોની સાથે ઉદ્યોગો, બજારો, ઊંચી ઇમારતો અને વ્યસ્ત ટ્રાફિકવાળા વિસ્તારો પણ છે. આગની ઘટના બને ત્યારે માત્ર ફાયર ટીમને મોકલવી પૂરતી નથી; ઘણી વખત ટ્રાફિક વચ્ચે ઝડપથી ઘટનાસ્થળે પહોંચવું પણ મોટો પડકાર બને છે.
GPS આધારિત ટ્રેકિંગ અને કેન્દ્રીય કંટ્રોલ સિસ્ટમથી કયા વાહનને મોકલવું અને કયા માર્ગે પહોંચાડવું તે અંગે વધુ ઝડપી નિર્ણય લેવામાં મદદ મળી શકે છે.
સુરત મહાનગરપાલિકાની હાલની વ્યવસ્થામાં પણ 101 ઉપરાંત ફાયર કંટ્રોલ રૂમ અને વિવિધ ઝોનના કંટ્રોલ નંબરો ઉપલબ્ધ છે. નવી એકીકૃત સિસ્ટમથી ભવિષ્યમાં આ પ્રકારની સેવાઓ વચ્ચે વધુ સંકલન થવાની શક્યતા છે.
સામાન્ય લોકો માટે સૌથી મહત્વની વાત
આ સમગ્ર ફેરફારનો સાર એટલો છે કે ફાયર ઈમરજન્સીને હવે 112ના એકીકૃત ઈમરજન્સી નેટવર્ક સાથે જોડવામાં આવી રહી છે. અમદાવાદમાં 23 સપ્ટેમ્બરથી નવી ડિસ્પેચ વ્યવસ્થાનો અમલ શરૂ થયો છે અને 101માંથી આવતા કોલને પણ 112 નેટવર્ક સાથે જોડવાની વ્યવસ્થા છે.
હાલમાં કેટલીક સરકારી વેબસાઇટ્સ પર 101 હજુ પણ ફાયર નંબર તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે, તેથી તેને એક જ દિવસે સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયેલો નંબર માનવો યોગ્ય નથી. નવી વ્યવસ્થા તબક્કાવાર અમલમાં આવી રહી છે.
પરંતુ ભવિષ્યમાં 112 વધુ મહત્વપૂર્ણ ઈમરજન્સી સંપર્ક નંબર બનશે. એક જ કંટ્રોલ સિસ્ટમ, GPSથી ફાયર વાહનોનું ટ્રેકિંગ અને ડિજિટલ ડિસ્પેચ જેવી સુવિધાઓનો મુખ્ય હેતુ એ જ છે કે આગ જેવી ગંભીર પરિસ્થિતિમાં મદદ માટેનો કોલ ઝડપથી યોગ્ય ટીમ સુધી પહોંચે અને ફાયર બ્રિગેડનો પ્રતિસાદ વધુ અસરકારક બને.
આથી આગ જેવી કોઈ પણ ઈમરજન્સી સમયે ગભરાવાને બદલે તરત ઈમરજન્સી સેવાને જાણ કરવી, ચોક્કસ સરનામું આપવું અને ઘટનાસ્થળ વિશે શક્ય તેટલી સ્પષ્ટ માહિતી આપવી સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.
