ગાંધી જયંતીએ ગુજરાત સરકારની મોટી જાહેરાત, ખાદી-પોલિવસ્ત્ર પર મળશે 30% વિશેષ બજાર પ્રોત્સાહન
ગાંધી જયંતીના અવસરે ગુજરાત સરકારે ખાદી અને પોલિવસ્ત્રને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય જાહેર કર્યો છે. રાજ્યમાં માન્ય ખાદી સંસ્થાઓ અને મંડળીઓ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવતા ખાદી તથા પોલિવસ્ત્રના ઉત્પાદનોના વેચાણને વધારવા માટે 30 ટકા વિશેષ બજાર પ્રોત્સાહન સહાય આપવાનો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો છે. આ જાહેરાત બાદ આગામી તહેવારોની સિઝનમાં ખાદી ઉત્પાદનો ખરીદનારા ગ્રાહકોને પણ તેનો સીધો લાભ મળી શકે છે.
રાજ્ય સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી આ વિશેષ બજાર પ્રોત્સાહન યોજના 2 ઓક્ટોબરથી 31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી અમલમાં રહેશે. સરકારનો હેતુ માત્ર ખાદીના વેચાણમાં વધારો કરવાનો નથી, પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલા કાંતનાર, વણનાર અને અન્ય કારીગરોને સતત રોજગારી મળી રહે અને ગ્રામ્ય અર્થતંત્રને પણ વેગ મળે તેવો છે.
ગ્રાહકોને ખાદી ખરીદીમાં મળશે ખાસ લાભ
સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી 30 ટકાની બજાર પ્રોત્સાહન સહાયનો લાભ ગ્રાહકો સુધી વળતર સ્વરૂપે પહોંચાડવામાં આવશે. એટલે કે માન્ય ખાદી વેચાણ કેન્દ્રોમાંથી નિર્ધારિત ઉત્પાદનોની ખરીદી કરતી વખતે ગ્રાહકોને આ પ્રોત્સાહનનો લાભ મળી શકે છે.
આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે દિવાળી સહિતના તહેવારો અને લગ્નસરાની ખરીદીનો સમય નજીક છે. આવી સ્થિતિમાં કપડાં, શાલ, સ્વેટર, પટોળા અને અન્ય ખાદી ઉત્પાદનોની માંગ વધારવા માટે આ યોજના ઉપયોગી બની શકે છે.
ખાદીને માત્ર પરંપરાગત વસ્ત્ર તરીકે નહીં પરંતુ આજની જીવનશૈલી સાથે જોડાયેલા વસ્ત્ર તરીકે રજૂ કરવાનો પણ પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ખાસ કરીને યુવાનોમાં ખાદીના આધુનિક ડિઝાઇનવાળા કપડાંને લોકપ્રિય બનાવવા માટે રેડિમેડ ગારમેન્ટ્સ સહિતના ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
16 હજારથી વધુ કારીગરો સાથે જોડાયેલું છે ખાદી ક્ષેત્ર
ગુજરાતમાં ખાદી ક્ષેત્ર સાથે મોટી સંખ્યામાં કારીગરો સંકળાયેલા છે. રાજ્યમાં KVICનું પ્રમાણપત્ર ધરાવતી અને ખાદી બોર્ડના ઈ-કુટીર પોર્ટલ પર નોંધાયેલી 220થી વધુ માન્ય ખાદી સંસ્થાઓ અને મંડળીઓ કાર્યરત હોવાનું સરકાર દ્વારા જણાવાયું છે.
આ સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા અંદાજે 16 હજારથી વધુ કાંતનાર અને વણનાર કારીગરો માટે ખાદીના વેચાણમાં વધારો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
ખાદીનું ઉત્પાદન માત્ર એક કારખાનામાં થતી પ્રક્રિયા નથી. તેમાં કપાસમાંથી સૂતર તૈયાર કરવાથી લઈને વણાટ, રંગકામ, કાપડ તૈયાર કરવું અને અંતે વસ્ત્ર બનાવવાની પ્રક્રિયામાં અનેક લોકો જોડાય છે. તેથી ખાદીની માંગમાં વધારો થાય ત્યારે તેની અસર સીધી રીતે અનેક સ્તરે જોવા મળી શકે છે.
સરકારનો પ્રયાસ એવો છે કે ખાદી ઉત્પાદનોનું વેચાણ વધે અને તેના કારણે કારીગરોને વર્ષભર કામની તકો મળતી રહે.
આસનથી લઈને રેડિમેડ કપડાં સુધી અનેક વસ્તુઓ પર ભાર
વિશેષ બજાર પ્રોત્સાહન યોજના હેઠળ માત્ર ખાદીના સામાન્ય કપડાંને જ નહીં પરંતુ અનેક પ્રકારના ઉત્પાદનોના વેચાણને વેગ આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
આ યાદીમાં આસન, શેતરંજી, રેશમ પટોળા, ઊની સ્વેટર, જર્સી, શાલ અને વિવિધ પ્રકારના ખાદીના રેડિમેડ ગારમેન્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉત્પાદનોની ખાસિયત એ છે કે ખાદી હવે માત્ર સફેદ કુર્તા અથવા પરંપરાગત વસ્ત્ર પૂરતી સીમિત રહી નથી. બજારમાં ખાદીમાંથી તૈયાર થતાં કુર્તા, શર્ટ, સાડી, જેકેટ, ડ્રેસ અને અન્ય ફેશન ઉત્પાદનો પણ ઉપલબ્ધ છે.
આવી વસ્તુઓની ખરીદી વધારવાથી ખાદી ક્ષેત્રમાં નવા ગ્રાહકો જોડાઈ શકે છે. ખાસ કરીને તહેવારો દરમિયાન સ્વદેશી અને હસ્તકલા આધારિત ઉત્પાદનો ખરીદવાની પરંપરાને પણ વેગ મળી શકે છે.
ગ્રામ્ય અર્થતંત્રને મળશે વેગ
ખાદી ક્ષેત્રની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેનું ઉત્પાદન ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં મોટી સંખ્યામાં થાય છે. ગામડાંમાં રહેતા કારીગરો માટે ખાદી રોજગારીનું એક મહત્વનું સાધન બની શકે છે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ, ખાદીનું વેચાણ વધારવાથી આ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા કારીગરોને સતત કામ મળવાની શક્યતા વધશે. જ્યારે બજારમાં માંગ વધે ત્યારે ઉત્પાદન પણ વધારવું પડે છે અને તેના કારણે કાંતનાર, વણનાર તથા અન્ય કામદારો માટે રોજગારીની તકો ઊભી થાય છે.
આ રીતે 30 ટકા વિશેષ બજાર પ્રોત્સાહન માત્ર ગ્રાહકોને ડિસ્કાઉન્ટ અથવા વળતર આપતી યોજના તરીકે જોવાને બદલે ઉત્પાદન અને રોજગારી સાથે જોડાયેલા વ્યાપક પ્રયાસ તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે.
‘ખાદી ફોર નેશન, ખાદી ફોર ફેશન’ને મળશે પ્રોત્સાહન
ગુજરાત સરકાર દ્વારા આ પહેલને ‘ખાદી ફોર નેશન, ખાદી ફોર ફેશન’, ‘વોકલ ફોર લોકલ’ અને ‘હર ઘર સ્વદેશી, ઘર ઘર સ્વદેશી’ જેવા અભિગમ સાથે જોડવામાં આવી છે.
ખાદીને રાષ્ટ્રીય ચેતના અને સ્વદેશી વિચાર સાથે જોડવામાં આવે છે. મહાત્મા ગાંધીના સમયમાં ખાદી સ્વાવલંબન અને સ્વદેશીનું પ્રતીક બની હતી. આજે તેને આધુનિક ફેશન સાથે જોડીને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
ખાસ કરીને તહેવારો અને સામાજિક પ્રસંગોમાં સ્થાનિક રીતે બનેલા ઉત્પાદનોની ખરીદી વધે તો તેનો લાભ સીધો સ્થાનિક ઉત્પાદકો અને કારીગરો સુધી પહોંચી શકે છે.
ત્રણ શહેરોમાં ખાસ ખાદી મેળાનું આયોજન
ખાદીના વેચાણને માત્ર દુકાનો સુધી મર્યાદિત ન રાખીને લોકો સુધી સીધું પહોંચાડવા માટે રાજ્યમાં ખાસ પ્રદર્શન-સહ-વેચાણ મેળાનું આયોજન પણ કરવામાં આવ્યું છે.
અમદાવાદ
અમદાવાદમાં 2થી 7 ઓક્ટોબર દરમિયાન ગુજરાત વિદ્યાપીઠ ખાતે ખાદી પ્રદર્શન-સહ-વેચાણ મેળાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. ગુજરાત વિદ્યાપીઠનો ખાદી અને સ્વદેશી પ્રવૃત્તિઓ સાથેનો ઐતિહાસિક સંબંધ હોવાથી અહીં યોજાનાર મેળો ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.
ભરૂચ
ભરૂચમાં 1થી 10 ઓક્ટોબર દરમિયાન ખાદી મેળાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. અહીં મુલાકાતીઓને વિવિધ પ્રકારના ખાદી અને પોલિવસ્ત્ર ઉત્પાદનો એક જ સ્થળે જોવા અને ખરીદવાની તક મળશે.
વડોદરા
વડોદરામાં 11થી 17 ઓક્ટોબર દરમિયાન ખાદી પ્રદર્શન-સહ-વેચાણ મેળો યોજાશે. તહેવારોની ખરીદી દરમિયાન ગ્રાહકોને વિવિધ ખાદી ઉત્પાદનો સુધી પહોંચાડવાનો આ પણ એક પ્રયાસ છે.
તહેવારોની સિઝનમાં વધશે ખરીદીની તક
ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બરનો સમયગાળો દેશમાં ખરીદી માટે મહત્વનો માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન નવરાત્રી, દિવાળી, લગ્નસરા અને અન્ય સામાજિક પ્રસંગો આવે છે. તેથી ખાદી ઉત્પાદનો માટે પણ આ સમય દરમિયાન બજાર ઊભું કરવાની તક છે.
સરકારની 30 ટકા વિશેષ પ્રોત્સાહન સહાય આ જ સમયગાળાને ધ્યાનમાં રાખીને આપવામાં આવી રહી છે. ગ્રાહકો જો આ સમય દરમિયાન ખાદી કેન્દ્રો પરથી ખરીદી કરે તો તેમને પ્રોત્સાહનનો લાભ મળી શકે છે.
ખાસ કરીને શાલ, સ્વેટર, જર્સી જેવા મોસમી ઉત્પાદનો માટે ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બરનો સમયગાળો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
ખાદીને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ
આજના સમયમાં યુવાનો માટે કોઈપણ પરંપરાગત ઉત્પાદન ત્યારે જ આકર્ષક બને છે જ્યારે તેમાં ગુણવત્તા સાથે આધુનિક ડિઝાઇન અને ઉપયોગિતા પણ હોય. ખાદી ક્ષેત્રમાં પણ આ પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે.
રેડિમેડ ગારમેન્ટ્સ અને આધુનિક ડિઝાઇનના ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન આપવાથી ખાદીને યુવા ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવાનો માર્ગ સરળ બની શકે છે. આ સાથે સ્થાનિક કારીગરોની કળાને પણ મોટું બજાર મળી શકે છે.
ખાદી માત્ર એક કાપડ નથી, પરંતુ તેની પાછળ કારીગરોની મહેનત, સ્થાનિક ઉત્પાદન અને પરંપરાગત કૌશલ્ય જોડાયેલું છે. તેથી બજારમાં તેની માંગ વધે તેનાથી આ સમગ્ર વ્યવસ્થાને ફાયદો થઈ શકે છે.
31 ડિસેમ્બર સુધી મળશે વિશેષ પ્રોત્સાહનનો લાભ
ગુજરાત સરકારની જાહેરાત મુજબ 30 ટકા વિશેષ બજાર પ્રોત્સાહનનો સમયગાળો 2 ઓક્ટોબરથી 31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધીનો રહેશે. આ સમય દરમિયાન માન્ય સંસ્થાઓ અને મંડળીઓ દ્વારા વેચાતા નિર્ધારિત ખાદી અને પોલિવસ્ત્ર ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ સમયગાળા દરમિયાન ખાદીના વેચાણમાં કેટલો વધારો થાય છે અને તેનો સીધો લાભ કારીગરો સુધી કેટલો પહોંચે છે. જો ગ્રાહકો તરફથી સારો પ્રતિસાદ મળે તો ખાદી ક્ષેત્રમાં ઉત્પાદન અને રોજગારી બંનેને વધુ વેગ મળવાની શક્યતા છે.
ગાંધી જયંતીના દિવસે લેવાયેલો આ નિર્ણય એક તરફ ગ્રાહકોને ખાદી ઉત્પાદનો ખરીદવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે, તો બીજી તરફ કારીગરો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ માટે બજાર ઊભું કરવાનો પ્રયાસ પણ કરે છે. તહેવારોની સિઝન પહેલાં મળેલા આ પ્રોત્સાહનથી ખાદીને ફેશન, રોજગારી અને સ્વદેશી બજાર સાથે વધુ મજબૂત રીતે જોડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
