HIV સાથે જીવતી મહિલાઓમાં કેન્સરનું જોખમ! ગુજરાતમાં 94 પ્રિ-કેન્સર કેસ સમયસર પકડાયા
ગુજરાતની અગ્રણી અને અત્યાધુનિક તબીબી સેવાથી સજ્જ એવી અમદાવાદ સ્થિત ‘ગુજરાત કેન્સર રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’ (GCRI) દ્વારા મહિલા સ્વાસ્થ્યના ક્ષેત્રમાં એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને ક્રાંતિકારી પહેલ કરવામાં આવી છે. રાજ્યમાં એચઆઈવી (HIV) સાથે સંઘર્ષ કરતી અને જીવન વિતાવી રહેલી મહિલાઓના આરોગ્યની વિશેષ કાળજી લેવાના હેતુથી, તેમની નિયમિત એચઆઈવી સારવાર સાથે જ જીવલેણ ગણાતા ‘સર્વાઇકલ કેન્સર’ (ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર) ની તપાસ માટે એચપીવી ડીએનએ (HPV DNA) આધારિત સ્ક્રીનિંગનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ મહત્વપૂર્ણ અભિયાન અમદાવાદ સિવિલ હોસ્પિટલના એઆરટી (ART) સેન્ટરના માધ્યમથી સફળતાપૂર્વક અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યું છે, જેના પરિણામે અનેક મહિલાઓને નવજીવન મળવાની આશા બંધાઈ છે.
એચઆઈવી સંક્રમિત મહિલાઓમાં સર્વાઇકલ કેન્સરનું ઊંચું જોખમ અને સરકારી સહયોગ
તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર, એચઆઈવી સાથે જીવતી મહિલાઓમાં હાઈ-રિસ્ક હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ (HPV) નું સંક્રમણ લાંબા સમય સુધી ટકી રહેવાની સંભાવના રહે છે, જેના કારણે તેમને સર્વાઇકલ કેન્સર થવાનું જોખમ સામાન્ય મહિલાઓની સરખામણીમાં અનેકગણું વધુ હોય છે. આ જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને, નિયમિત એચઆઈવી ઉપચારની સાથે જ કેન્સર સ્ક્રીનિંગને સાંકળી લેવામાં આવ્યું છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદીના દ્રઢ સંકલ્પ અને માર્ગદર્શન હેઠળ દેશભરમાં આરોગ્યસેવાઓને સસ્તી, સરળ અને ગુણવત્તાયુક્ત બનાવવાની સાથે-સાથે ‘પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થકેર’ એટલે કે રોગ થાય જ નહીં અથવા તો તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં જ નિદાન થઈ જાય તે પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. આ જ રાષ્ટ્રીય વિઝનને આગળ ધપાવતા, મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ ગુજરાત સરકાર રાજ્યના નાગરિકો માટે અત્યાધુનિક સ્વાસ્થ્ય સેવાનું વિસ્તરણ કરી રહી છે. રાજ્યના આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ્લ પાનસેરિયાના સક્રિય માર્ગદર્શન હેઠળ આરોગ્ય વિભાગ કેન્સર જેવા ગંભીર રોગો સામે લડવા અને છેવાડાના માનવી સુધી ઉત્તમ સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ પહોંચાડવા માટે સતત કટિબદ્ધ છે.

જીસીઆરઆઈ (GCRI) ની આ પહેલના પ્રભાવશાળી અને સાર્થક પરિણામો
માર્ચ ૨૦૨૫ થી શરૂ કરવામાં આવેલી આ વિશેષ પહેલે ટૂંકા સમયમાં જ અત્યંત સકારાત્મક અને મહત્વપૂર્ણ પરિણામો આપ્યા છે. અત્યારસુધીના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો:
આ અભિયાન અંતર્ગત અત્યાર સુધીમાં એચઆઈવી સાથે જીવતી કુલ ૧,૫૪૨ મહિલાઓનું એચપીવી ડીએનએ (HPV DNA) ટેસ્ટિંગ દ્વારા નિઃશુલ્ક સ્ક્રીનિંગ કરવામાં આવ્યું છે.
તેમાંથી ૩૧૯ મહિલાઓ (જે ૨૦.૬૯% થાય છે) નો એચપીવી ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવ્યો છે, જ્યારે ૧,૨૨૩ મહિલાઓનો ટેસ્ટ નેગેટિવ આવ્યો છે, જેમને રાહત મળી છે.
પોઝિટિવ આવેલા કેસોમાં વધુ ઊંડાણપૂર્વક તપાસ અને સચોટ મૂલ્યાંકન માટે ૧૫૦ મહિલાઓની ‘કોલ્પોસ્કોપી’ (Colposcopy) તપાસ કરવામાં આવી હતી.
તપાસ દરમિયાન કેન્સર પૂર્વેની સ્થિતિ (Precancerous Cervical Lesions / CIN) દર્શાવતા કુલ ૯૪ કિસ્સાઓ સમયસર મળી આવ્યા હતા. જેમાં CIN 1 ના ૬૩ કેસ, CIN 2 ના ૩૦ કેસ અને CIN 3 નો ૧ કેસ સામેલ હતો.
સૌથી મોટી સફળતા એ રહી કે, પ્રારંભિક તબક્કાના સર્વાઇકલ કેન્સરનો ૧ કેસ પણ વહેલાસર ઓળખી કાઢવામાં આવ્યો, જેના કારણે તાત્કાલિક તબીબી હસ્તક્ષેપ કરીને દર્દીની યોગ્ય સારવાર શરૂ કરી શકાઈ.
સામાન્ય વસ્તીની સરખામણીમાં આ સંવેદનશીલ વર્ગમાં એચપીવી પોઝિટિવિટીનો દર ૨૦.૬૯% જેટલો ઊંચો જોવા મળ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે જો સમયસર આ પ્રકારનું લક્ષિત સ્ક્રીનિંગ ન કરવામાં આવે તો સ્થિતિ કેટલી ગંભીર બની શકે છે.
રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રતિષ્ઠિત ‘FICCI હેલ્થકેર એક્સલન્સ એવોર્ડ 2026’ પ્રાપ્ત
રોગીઓની ઉત્તમ સંભાળ અને સેવા પ્રદાન કરવાની આ અનન્ય દિશામાં કામ કરવા બદલ જીસીઆરઆઈ (GCRI) ની આ સરાહનીય પહેલને રાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટી સિદ્ધિ મળી છે. FICCI હેલ્થકેર એક્સલન્સ એવોર્ડ ૨૦૨૬ અંતર્ગત આ પ્રોજેક્ટને ‘એક્સલન્સ ઇન પેશન્ટ કેર એન્ડ સર્વિસ ડિલિવરી’ (દર્દીની સંભાળ અને સેવા પ્રદાન કરવામાં શ્રેષ્ઠતા) કેટેગરીમાં એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. આ સન્માન એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે નિયમિત એચઆઈવી સારવાર સાથે કેન્સર નિવારણ અને પ્રારંભિક નિદાનને જોડીને દર્દી-કેન્દ્રિત અભિગમ અપનાવવામાં ગુજરાતનું GCRI સમગ્ર દેશમાં અગ્રેસર છે.
ગુજરાતના અન્ય એઆરટી (ART) કેન્દ્રોમાં પણ આ મોડેલનું વિસ્તરણ થશે
જીસીઆરઆઈની આ સફળતાને જોતા હવે આ સંકલિત મોડેલને માત્ર અમદાવાદ પૂરતું સીમિત ન રાખતા, ગુજરાત રાજ્યના અન્ય જિલ્લાઓમાં આવેલા એઆરટી (ART) કેન્દ્રોમાં પણ તેનો વ્યાપ વધારવાની દિશામાં આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. આગામી સમયમાં આ યોજનાના વિસ્તરણથી રાજ્યભરની એચઆઈવી સંક્રમિત મહિલાઓને સર્વાઇકલ કેન્સર સ્ક્રીનિંગની સુવિધા ઘર આંગણે કે નજીકના સ્થળે ખૂબ જ સરળતાથી મળી રહેશે. સમયસર નિદાન થવાથી રોગના ઉપચારમાં વિલંબ ટળશે અને આ સંવેદનશીલ વર્ગની મહિલાઓનું આયુષ્ય અને જીવનધોરણ સુરક્ષિત બનાવી શકાશે.
