સાંભળી લો! ગૂગલનો નવો પ્લાન તમારા સમાચાર પત્રો અને ન્યૂઝ પોર્ટલ્સ માટે બની શકે છે ખતરો
આજના ટેકનોલોજીના યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) જેટલું ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે, તેટલી જ ઝડપથી ટેક કંપનીઓ અને સમાચાર પ્રકાશકો (Publishers) વચ્ચેનો વિવાદ પણ ગરમાઈ રહ્યો છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા એક અહેવાલે મીડિયા જગતમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે ગૂગલ હવે ન્યૂઝ પબ્લિશર્સ પર એક નવા ‘AI પાઈલટ પ્રોગ્રામ’માં જોડાવા માટે દબાણ કરી રહ્યું છે. જો કોઈ પ્રકાશક આમાં જોડાવાની ના પાડે, તો તેમને મળતી નાણાકીય સહાય પર જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે.
શું છે આ નવો વિવાદ?
ગૂગલે ડિસેમ્બર મહિનામાં એક નવો AI પાઈલટ પ્રોગ્રામ શરૂ કર્યો હતો. આ પ્રોગ્રામમાં ‘ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટ’ અને ‘ધ ગાર્ડિયન’ જેવા દિગ્ગજ મીડિયા હાઉસ સામેલ છે. ગૂગલનો તર્ક એવો છે કે આ પ્રોગ્રામ દ્વારા તેઓ ગૂગલ ન્યૂઝ અને જેમિની (Gemini) પર એવા ફીચર્સ લાવવા માંગે છે જે યુઝર્સને વધુ સારા આર્ટિકલ સમરી અને માહિતી પૂરી પાડી શકે.
પરંતુ સિક્કાની બીજી બાજુ કંઈક અલગ છે. અહેવાલો અનુસાર, આ પ્રોગ્રામમાં જોડાવા માટે ગૂગલ પબ્લિશર્સ પાસેથી તેમના કન્ટેન્ટ પર ‘વ્યાપક અધિકારો’ (Broad Rights) માંગી રહ્યું છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે, આ અધિકારોમાં પ્રકાશકોના લેખોનો ઉપયોગ ગૂગલના AI મોડલ્સને તાલીમ આપવા માટે પણ થઈ શકે છે.
‘શોકેસ’ પ્રોગ્રામ અને નાણાકીય દબાણ
વર્ષોથી ગૂગલ ‘શોકેસ’ (Showcase) પ્રોગ્રામ દ્વારા પબ્લિશર્સને વાર્ષિક રકમ ચૂકવે છે. આ પ્રોગ્રામ હેઠળ મીડિયા સંસ્થાઓ ગૂગલની સેવાઓ પર તેમના સમાચારને ક્યુરેટ કરી શકે છે. હવે ગૂગલના નવા પ્લાન મુજબ, જે પ્રકાશકો AI પાઈલટ પ્રોગ્રામમાં જોડાશે, તેમને શોકેસ હેઠળ મળતી રકમ ચાલુ રહેશે. પરંતુ જેઓ આ નવા પ્રોગ્રામમાં જોડાવાની ના પાડશે, તેમની નાણાકીય સહાય ભવિષ્યમાં બંધ થઈ શકે છે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ગૂગલ એક રીતે એવી સ્થિતિ ઊભી કરી રહ્યું છે કે જો તમારે તમારી પત્રકારત્વની મહેનતનું યોગ્ય વળતર મેળવવું હોય, તો તમારે તમારું કન્ટેન્ટ તેમના AI મોડલને તાલીમ આપવા માટે આપવું પડશે.
પ્રકાશકોની મૂંઝવણ અને નૈતિક સવાલો
મીડિયા જગતમાં અત્યારે મોટો સવાલ એ છે કે શું આ યોગ્ય છે? મોટાભાગના પબ્લિશર્સ માને છે કે તેમની વર્ષોની મહેનત અને મૌલિક કન્ટેન્ટનો ઉપયોગ કરીને AI ટૂલ્સ તૈયાર કરવા અને પછી તે જ ટૂલ્સ દ્વારા યુઝર્સને સમાચાર આપવા તે એક પ્રકારનું અનૈતિક વર્તન છે. આનાથી તેમની વેબસાઇટ પર આવતો ટ્રાફિક ઘટી શકે છે, કારણ કે યુઝર્સને ગૂગલ પર જ બધી માહિતી મળી જાય છે, તો તેઓ અસલ વેબસાઇટ પર શા માટે જશે?
ઘણા પ્રકાશકો આ મામલે કાયદાકીય લડત પણ લડી રહ્યા છે. કોપીરાઈટનો મુદ્દો અહીં સૌથી મહત્વનો છે. શું ગૂગલ જે રીતે ડેટા વાપરે છે તે યોગ્ય છે? શું પબ્લિશર્સને તેમની બૌદ્ધિક સંપત્તિ માટે યોગ્ય વળતર મળી રહ્યું છે? આ પ્રશ્નોનો કોઈ સ્પષ્ટ જવાબ હજુ સુધી મળ્યો નથી.
ગૂગલનો પક્ષ
બીજી તરફ, ગૂગલના પ્રવક્તાએ આ બાબતે પોતાનો બચાવ કરતા કહ્યું છે કે, “લોકોની સમાચાર વાંચવાની પસંદગીઓ સતત બદલાઈ રહી છે. અમે પબ્લિશર્સ સાથે મળીને એવા રસ્તા શોધી રહ્યા છીએ જેનાથી AI દ્વારા વધુને વધુ વાચકો સુધી પહોંચી શકાય અને પબ્લિશર્સને પણ ફાયદો થાય.” કંપનીનું કહેવું છે કે તેઓ માત્ર નવી ટેકનોલોજી સાથે સમયની સાથે આગળ વધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
