પેટ્રોલ ભરાવતા પહેલાં આ જાણી લો: નવી પોલિસીથી તમારા ખિસ્સા પર શું થશે અસર?
ભારત સરકારે દેશના ઉર્જા ક્ષેત્રમાં એક ક્રાંતિકારી ફેરફાર લાવવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. પેટ્રોલની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ગ્રીન એનર્જીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, સરકારે ૨૨% થી ૩૦% એથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ પર લાગતી તમામ એક્સાઈઝ ડ્યુટી (Excise Duty) સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દીધી છે. સરકારના આ પગલાથી માત્ર તેલની આયાત પરનો બોજ ઘટશે એટલું જ નહીં, પરંતુ લાંબા ગાળે સામાન્ય નાગરિકોને પેટ્રોલના ભાવમાં રાહત મળવાની શક્યતા પણ પ્રબળ બની છે.
સરકારનો આ નવો નિર્ણય શું છે?
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી અધિકૃત સૂચના મુજબ, હવે જે પેટ્રોલ ૨૨% થી ૩૦% એથેનોલ સાથે મિશ્રિત હશે, તેના પર કોઈ પણ પ્રકારનો એક્સાઈઝ ટેક્સ વસૂલવામાં આવશે નહીં. અત્યાર સુધી, આ પ્રકારના મિશ્રિત ઈંધણ પર પણ સામાન્ય પેટ્રોલની જેમ જ ટેક્સ ચૂકવવો પડતો હતો, જે તેની ઉત્પાદન અને વિતરણ કિંમતને ઊંચી રાખતું હતું. હવે આ ટેક્સ દૂર કરવાથી તેલ કંપનીઓ માટે ઊંચા પ્રમાણમાં એથેનોલ વાળા પેટ્રોલનું ઉત્પાદન કરવું આર્થિક રીતે વધુ વ્યવહારુ અને સસ્તું બન્યું છે. સરકારનો સ્પષ્ટ ઉદ્દેશ્ય દેશમાં વૈકલ્પિક ઈંધણના ઉપયોગને ગતિ આપવાનો છે.
આ નિર્ણયની દૂરગામી અસરો
સરકારના આ નિર્ણયની અસરો બહુઆયામી છે:
૧. તેલની આયાત પર નિર્ભરતામાં ઘટાડો: ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે, જેમાં અબજો ડોલરનું વિદેશી હુંડિયામણ ખર્ચાય છે. વધુ એથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલના ઉપયોગથી પેટ્રોલની આયાતમાં સીધો ઘટાડો થશે, જે દેશની અર્થવ્યવસ્થા માટે અત્યંત ફાયદાકારક છે.
૨. ખેડૂતોની આવકમાં વધારો: એથેનોલનું ઉત્પાદન મુખ્યત્વે શેરડી અને અન્ય કૃષિ પેદાશોમાંથી થાય છે. જ્યારે દેશમાં એથેનોલની માંગ વધશે, ત્યારે શેરડીના ખેડૂતોને તેમના ઉત્પાદનનો વધુ સારો ભાવ મળશે અને તેમની આવકના નવા સ્ત્રોત ખુલશે. આ રીતે આ નિર્ણય ગ્રામીણ અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવામાં પણ મદદરૂપ થશે.
૩. પર્યાવરણીય લાભ: એથેનોલ એ બાયો-ફ્યુઅલ છે, જે પર્યાવરણ માટે ઓછા પ્રદૂષણકારક છે. એથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ વાપરવાથી વાહનોમાંથી નીકળતા કાર્બન ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે, જે ભારતની ‘નેટ-ઝીરો’ ઉત્સર્જનના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવામાં મદદરૂપ થશે.
સરકારે આ મોટું પગલું કેમ લીધું?
ભારત હાલમાં વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ આયાતકાર અને ઉપભોક્તા દેશ છે. વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવમાં થતી વધ-ઘટની સીધી અસર ભારતીય અર્થતંત્ર પર પડે છે. આ અનિશ્ચિતતામાંથી બહાર નીકળવા માટે સરકાર લાંબા સમયથી ‘એનર્જી ઈન્ડિપેન્ડન્સ’ (ઉર્જા ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા) પર ભાર મૂકી રહી છે. આ ઉપરાંત, આબોહવા પરિવર્તનની ગંભીરતાને જોતા, ભારત ગ્રીન અને સ્વચ્છ ઈંધણ અપનાવવા માટે કટિબદ્ધ છે. એક્સાઈઝ ડ્યુટી હટાવવી એ આ દિશામાં લેવાયેલું એક પ્રોત્સાહક પગલું છે, જેથી ખાનગી અને જાહેર ક્ષેત્રની તેલ કંપનીઓ વધુ એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ માટે પ્રોત્સાહિત થાય.
શું સામાન્ય માણસ માટે પેટ્રોલ સસ્તું થશે?
આ સૌથી મોટો પ્રશ્ન છે જે દરેકના મનમાં છે. ટેકનિકલ રીતે, ૨૨% થી ૩૦% એથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ પર ટેક્સ હટવાથી તેની ઉત્પાદન કિંમત ઘટે છે. જો તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ આ ટેક્સમાં મળેલી રાહતનો લાભ ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડે, તો ચોક્કસપણે પેટ્રોલના છૂટક ભાવમાં ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. જોકે, આ અંગેનો અંતિમ નિર્ણય સરકાર અને તેલ કંપનીઓની સંયુક્ત નીતિ પર નિર્ભર રહેશે.
વર્તમાન સંજોગોમાં, આ નિર્ણયનો પ્રાથમિક હેતુ ભલે ભાવ ઘટાડવાનો ન હોય, પરંતુ એથેનોલના ઉપયોગને ‘લોકપ્રિય’ બનાવવાનો છે. જેમ જેમ આ પ્રકારના ઈંધણનું ઉત્પાદન વધશે, તેમ પુરવઠા અને માંગના નિયમ મુજબ ભાવમાં સ્થિરતા આવવી સ્વાભાવિક છે.
