WhatsApp વાપરનારાઓ માટે સરકારે લીધો મોટો નિર્ણય! હવે બદલાઈ જશે ચેટિંગના આ નિયમો!
આજના સમયમાં આપણે સૌ કોઈ WhatsApp, ટેલિગ્રામ કે સિગ્નલ જેવી મેસેજિંગ એપ્સનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ એપ્સમાં આવતા નવા ફીચર્સ પાછળ સરકાર આટલી ગંભીર કેમ બની છે? તાજેતરમાં WhatsApp ના એક નવા ‘યુઝરનેમ’ ફીચરને લઈને સરકાર અને આ કંપની વચ્ચે ખેંચતાણ ચાલી રહી છે. ભારત સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે આ ફીચરના અમલીકરણની વિરુદ્ધ છે, કારણ કે તેનાથી સુરક્ષાના ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે. હવે સરકાર આ સમગ્ર મામલે માત્ર WhatsApp જ નહીં, પરંતુ તમામ મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ્સ માટે એક સમાન અને કડક નિયમો લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે.
કેમ વિરોધ કરી રહી છે સરકાર?
સરકારના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) ના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ નામ જાહેર ન કરવાની શરતે જણાવ્યું હતું કે, “અમે WhatsApp દ્વારા આ ફીચર લાવવાના પક્ષમાં નથી. ભારતમાં WhatsApp ના કરોડો યુઝર્સ છે, અને આવી સ્થિતિમાં યુઝરનેમનું ફીચર ઈમ્પરસોનેશન (કોઈ બીજાનું નામ ધારણ કરવું), ઓનલાઈન ફ્રોડ, ડિજિટલ એરેસ્ટ કૌભાંડો અને સાયબર ગુનાઓમાં વધારો કરી શકે છે.”
સરકારની મુખ્ય ચિંતા એ છે કે જો યુઝર્સ મોબાઈલ નંબરને બદલે યુઝરનેમ દ્વારા ઓળખાશે, તો કાયદાકીય તપાસ કરતી એજન્સીઓ માટે ગુનેગારોને ટ્રેક કરવાનું કામ વધુ મુશ્કેલ બની જશે. હાલમાં વધી રહેલા ‘ડિજિટલ એરેસ્ટ’ સ્કેમ્સને જોતા સરકાર કોઈ પણ પ્રકારનું જોખમ લેવા માંગતી નથી.
શું છે સરકારની નવી યોજના: ‘કોમન સ્ટાન્ડર્ડ્સ’
સરકાર માત્ર એક એપ સામે પગલાં લેવાને બદલે એક લાંબા ગાળાના ઉકેલ પર કામ કરી રહી છે. અત્યાર સુધી એવું જોવા મળ્યું છે કે સરકાર કોઈ એક પ્લેટફોર્મના ફીચરને રોકે છે, જ્યારે અન્ય એપ્સ સમાન ફીચર આપે છે. આ એક નિયમનકારી ગેપ (Regulatory Gap) છે.
હવે મંત્રાલય એવી તૈયારીમાં છે કે તમામ મેસેજિંગ એપ્સ માટે ‘કોમન સ્ટાન્ડર્ડ્સ’ અથવા સમાન ધોરણો નક્કી કરવામાં આવે. આ અંગેના નિયમો તૈયાર કરવામાં આવશે જેથી સરકારના નિર્ણયોને કાનૂની પીઠબળ મળે. અધિકારીએ ઉમેર્યું કે, “તેવું ન ચાલે કે આપણે એક પ્લેટફોર્મને ફીચર રોલ આઉટ કરતા અટકાવીએ અને બીજાને તે જ સુવિધા ચાલુ રાખવા દઈએ. નિયમો દરેક માટે સમાન હોવા જોઈએ. અંતિમ નિર્ણય લેતા પહેલા અમે તમામ મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ્સ સાથે ચર્ચા કરીશું.”
WhatsApp અને ટેલિગ્રામનો જવાબ
આ સમગ્ર વિવાદ ત્યારે વધુ ગરમાયો જ્યારે IT મંત્રાલયે WhatsApp, ટેલિગ્રામ અને સિગ્નલ જેવી એપ્સને નોટિસ મોકલી. આ નોટિસના જવાબમાં WhatsApp અને ટેલિગ્રામ બંનેએ પોતાના પ્રતિભાવો સબમિટ કર્યા છે. કહેવાય છે કે આ કંપનીઓએ સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે કે તેમના યુઝરનેમ ફીચરમાં સુરક્ષા માટે કયા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. જોકે, સરકારે હજુ સુધી આ જવાબની વિગતો જાહેર કરી નથી, પરંતુ સૂત્રોનું કહેવું છે કે સરકાર આ જવાબોની ઝીણવટભરી તપાસ કરી રહી છે.
બીજી તરફ, સિગ્નલ (Signal) જેવી એપ્સ તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર જવાબ મળ્યો નથી. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ઝોહો (Zoho) ના સ્થાપક શ્રીધર વેમ્બુએ પણ જાહેરાત કરી છે કે તેમની મેસેજિંગ એપ ‘Arattai’ સરકારના નિયમોનું પાલન કરવા માટે યુઝરનેમ આધારિત એકાઉન્ટ ફીચરને ડિસેબલ કરી દેશે.
IT એક્ટ અને નિયમોનો આધાર
ભારતમાં કાર્યરત તમામ મેસેજિંગ એપ્સ ‘ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટ, 2000’ અને ‘IT રૂલ્સ, 2021’ હેઠળ મધ્યસ્થી (Intermediaries) તરીકે ગણાય છે. આ નિયમો તેમને જવાબદારીપૂર્વક કામ કરવા, કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓને તપાસમાં મદદ કરવા અને સરકારી આદેશોનું પાલન કરવા માટે બંધાયેલા રાખે છે.
જોકે, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હાલના કાયદાઓમાં મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મના ‘ડિઝાઇન’ કે ‘ફીચર્સ’ પર કોઈ સ્પષ્ટ નિયંત્રણ નથી. મંત્રાલય હવે આ કાયદાકીય ક્ષતિને સુધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જોકે, આ બાબતે વિવાદ પણ છે. ઘણા ડિજિટલ રાઈટ્સ એડવોકેટ્સ અને કાયદાકીય નિષ્ણાતો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે શું IT એક્ટ સરકારને એ બાબતે દખલગીરી કરવાની સત્તા આપે છે કે કોઈ એપ કેવી રીતે ડિઝાઇન કરવી? શું આ પ્રેક્ષક-આધારિત પ્લેટફોર્મ્સની કાર્યક્ષમતાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે?
