AI ટેકનોલોજીનો ખતરનાક ખેલ: બિઝનેસમેનનો ‘ડીપફેક’ વીડિયો બનાવી બેંકમાંથી લોન લીધી, અમદાવાદમાં અનોખી ઠગાઈ
ટેકનોલોજી જેટલી આશીર્વાદરૂપ છે, તેટલી જ તે ગુનેગારો માટે હથિયાર પણ બની રહી છે. અમદાવાદ સાયબર ક્રાઈમ બ્રાન્ચે તાજેતરમાં એક એવા રેકેટનો પર્દાફાશ કર્યો છે જે સાંભળીને ભલભલા ટેક-એક્સપર્ટ્સ પણ ચોંકી ઉઠ્યા છે. આ ટોળકી આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ના ‘ડીપફેક’ ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરીને લોકોના આધાર બાયોમેટ્રિક્સ સાથે છેડછાડ કરતી હતી અને લાખોની લોન હડપ કરી જતી હતી.
શું છે સમગ્ર મામલો?
અમદાવાદ સાયબર ક્રાઈમ બ્રાન્ચે આ કેસમાં ચાર શખ્સોની ધરપકડ કરી છે. આ આરોપીઓ સામાન્ય સાયબર ઠગ નહોતા, પણ તેઓ AI અને આધાર સિસ્ટમની ખામીઓનો દુરુપયોગ કરવામાં માહિર હતા. તેઓ કોઈ મોટા બિઝનેસમેન કે સધ્ધર વ્યક્તિની વિગતો મેળવતા, ત્યારબાદ AI ની મદદથી તે વ્યક્તિનો હૂબહૂ દેખાતો નકલી વીડિયો (Deepfake) તૈયાર કરતા. આ વીડિયોનો ઉપયોગ કરીને તેઓ ઓનલાઈન કેવાયસી (KYC) પ્રક્રિયામાં બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશન સફળતાપૂર્વક પૂરું કરી લેતા હતા.
કેવી રીતે આચરતા હતા છેતરપિંડી? (Modus Operandi)
પોલીસ તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે આ ટોળકી અત્યંત આયોજનબદ્ધ રીતે કામ કરતી હતી:
૧. ડેટા ચોરી: સૌ પ્રથમ તેઓ ઓનલાઈન સોર્સ કે ડેટાબેઝમાંથી કોઈ વ્યક્તિનો આધાર નંબર અને ફોટો મેળવતા.
૨. મોબાઈલ નંબર બદલવો: ટોળકીનો એક સાગરીત આધાર કેન્દ્રમાં કામ કરતો હતો, જેની મદદથી તેઓ પીડિતના આધાર કાર્ડમાં નોંધાયેલો મોબાઈલ નંબર બદલીને પોતાનો નંબર લિંક કરી દેતા.
૩. AI ડીપફેકનો ઉપયોગ: એકવાર મોબાઈલ નંબર બદલાઈ જાય એટલે તેઓ ‘ડીજી લોકર’ (DigiLocker) માં લોગઈન કરી પીડિતના તમામ દસ્તાવેજો ડાઉનલોડ કરી લેતા. ત્યારબાદ AI ટૂલની મદદથી પીડિતનો એવો વીડિયો બનાવતા જેમાં તે વ્યક્તિ આંખો પલકાવતી (Eye-blinking) દેખાય. આ વીડિયોનો ઉપયોગ લાઈવ વેરિફિકેશન બાયપાસ કરવા માટે થતો હતો.
૪. બેંક ખાતા અને લોન: આ નકલી ઓળખના આધારે તેઓ નવી બેંકમાં ખાતા ખોલાવતા અને ઇન્સ્ટન્ટ લોન એપ્લિકેશન દ્વારા મોટી રકમની લોન ઉપાડી લેતા હતા.
ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓ કોણ છે?
સાયબર ક્રાઈમે આ મામલે ચાર શખ્સોની ધરપકડ કરી છે:
કનુ પરમાર (આણંદ): તે એક સીએચસી (CHC) સેન્ટરમાં આધાર કાર્ડનું કામ કરતો હતો અને કીટ પૂરી પાડતો હતો.
આશિષ વાલંદ (ભરૂચ): મુખ્ય સૂત્રધાર જેણે આખી યોજના બનાવી હતી.
મોહમ્મદ કૈફ (ભરૂચ): આશિષનો સાગરીત જે દસ્તાવેજો સાથે છેડછાડ કરતો હતો.
દીપ ગુપ્તા (મૂળ યુપી, હાલ અમદાવાદ): તે AI એક્સપર્ટ હતો જે ફોટોમાંથી આંખો પલકાવતો વીડિયો બનાવવાનું કામ કરતો હતો.
સિસ્ટમની ખામીઓ અને પોલીસની કાર્યવાહી
અમદાવાદ સાયબર ક્રાઈમ બ્રાન્ચે આ આરોપીઓને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી દીધા છે. જોકે, આ કેસે આધાર કાર્ડ વેરિફિકેશન અને બેંકિંગ એપ્લિકેશનની સુરક્ષા સામે મોટા સવાલો ઉભા કર્યા છે. પોલીસે સરકાર અને સંબંધિત એજન્સીઓને આ સુરક્ષા ખામીઓ વિશે જાણ કરી છે અને ભલામણ કરી છે કે ઓનલાઈન વેરિફિકેશન પ્રક્રિયામાં AI થી બચવા માટે વધુ મજબૂત ‘એન્ટી-સ્પૂફિંગ’ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે.
સામાન્ય લોકો માટે સાવચેતીના પગલાં
આ ઘટના આપણને શીખવે છે કે ડિજિટલ દુનિયામાં સાવધાની કેટલી જરૂરી છે.
તમારા આધાર કાર્ડનો ફોટો કે નંબર સોશિયલ મીડિયા કે અજાણ્યા લોકો સાથે શેર ન કરો.
સમયાંતરે ચેક કરતા રહો કે તમારા આધાર સાથે કયો મોબાઈલ નંબર લિંક છે.
તમારા બાયોમેટ્રિક્સને ‘M-Aadhaar’ એપ દ્વારા લોક (Lock) રાખો, જેથી તમારી જાણ બહાર કોઈ તેનો ઉપયોગ ન કરી શકે.
